Кіріспе
Пьер Лапорте (25 ақпан 1921 – 17 қазан 1970) – канадалық заңгер, журналист және саясаткер. Ол Квебек провинциясының вице-премьері қызметін атқарып тұрғанда, Қазан дағдарысы кезінде «Квебек Азаттық фронты» (FLQ) мүшелері тарапынан ұрланып, өлтірілді.
Pierre Laporte (25 February 1921 – 17 October 1970) was a Canadian lawyer, journalist and politician. He was deputy premier of the province of Quebec when he was kidnapped and murdered by members of the Front de libération du Québec (FLQ) during the October Crisis.
Өмір және мансап
Пьер Лапорт, либерал саясаткер Альфред Ледуктың немересі, 1921 жылғы 25 ақпанда Монреаль қаласында, Квебек провинциясында дүниеге келді. 1945 жылдан 1961 жылға дейін Le Devoir газетінде журналист болып жұмыс істеді және Квебектің сол кездегі премьер-министрі Морис Дюплессиске қарсы күресімен белгілі болды. 1950 жылы Монреаль университетінің құқық факультетін бітіріп, көп ұзамай Le Devoir газетіне жұмысқа орналасты. Журналистік қызметінде Дуплессис үкіметінің басқаруын сынаған бірнеше мақалалар жариялады. Ұлттық одақ үкіметін көпшілік алдында сынағанмен, сайлау кезінде Ұлттық одақ үшін үгіт-насихат материалдарын жазды. 1954 жылы Le Devoir газеті Берсимис-1 электр станциясын салу кезіндегі мәселелер туралы алты бөлімнен тұратын мақалалар сериясын жариялады. Лапорт үкіметтің бөгет құрылысын жүзеге асырған компаниялардан сыбайлық алғанын мәлімдеді. Дюплессис Лапортты "жүрексіз адам, шошқа, жылан және жалқау" деп атап, оның журналистикасы "сары баспасөздің ең төменгі инстинкттерін және ең жаман сезімдерін" оятуға бағытталғанын айтты. Дюплессис Лапортты "большевиктік журналдың" авторы деп сипаттады. 1954 жылы Лапорт солшыл Vrai газетінде былай деп жазды: "Ұлттық одақ шіріген. Көзі жоқтар мұрнынмен де сезеді. Бұл шіріген жеміс, оның иісі провинция шекарасына дейін жетеді". 1958 жылы ол Le Devoir газетінің тілшілері тобымен бірге табиғи газға қатысты жанжалды ашты, бұл 1960 жылғы сайлаудан кейін Сальвас комиссиясының құрылуына әкеп соқты. Лапорттың өмірбаяуын жазған Жан Шарль Паннетон: "Пьер Лапорт өте батыл адам болды. Ол зерттеу журналистикасының пионері, осы саланың дамымаған кезеңінде, бұқаралық ақпарат құралдары Морис Дюплессис үкіметіне өте бағынышты болған кезде" деді. Лапорт 1962 жылдан 1966 жылға дейін муниципалитет істері министрі қызметін атқарды.
Ұшып кету және кісі өлтіру
1970 жылдың 5 қазанында Монреальдегі британдық сауда комиссары Джеймс Кросс FLQ ұрлап кетті. Лапорт Кростың ұрлануын "Канада бойынша уақытша соққан ақылсыздық желдерінің" бірі деп атады. 1970 жылдың 10 қазанында Лапортты Квебектің Сент-Ламбер қаласындағы Робитейль көшесіндегі үйінен FLQ-ның Шение тобы ұрлап әкетті. Ұрлаушылар – Пол және Жак Роуз, Фрэнсис Симард және Бернард Лорти – Лапорт ол немере інісі Клодпен үйдің алдындағы алаңда футбол ойнап жатқанда жақындап, оны қарумен қарулап, көлікке мінгізді. Лапорт Котрони отбасымен байланысы болғандықтан (бұл Бурасса үкіметін ұятқа қалдырар еді) және оның күзетшілері болмағандықтан, оны ұрлау оңай болды. Лапорт футболды алуға көшеге бет алғанда, үйінің алдында тұрған машинадан шығып, оның бетіне автоматтарымен нұсқаған бетперделі адаммен кездесті. FLQ оны "Жұмыссыздық және ассимиляция министрі" деп атады және оны тұтқынға алып, оның бостандығына 23 "саяси тұтқынды" босатуды талап етті. FLQ Лапорттың Квебектегі "сыбайлас жемқорлықтың Магна-картасы" болады деп үміттенген Котрони отбасымен байланысын егжей-тегжейлі баяндаған "иәләү" жазуын қалады. Лапорт өзін ұстап алғандарға: "Бәрі жақсы болады. Мен білемін. Уайымдамаңыз. Бәрі жақсы болады" деді. Лапортты Лонгьюилдегі Армстронг (қазір Башан) көшесінің 5630 нөміріндегі үйде ұстады. Премьер-министр Пьер Трюдо Канаданың соғыс жағдайы туралы заңын қолданды, ол Лапорт пен Кросты ұрлаған топты табу үшін жаппай рейдтер мен тұтқындаулар жүргізуге мүмкіндік берді. Трюдо: quote= Канаданың немесе Квебектің үкіметі қазір немесе болашақта жасаған немесе жасамаған ештеңе осы екі кінәсіз адамға зиян келтіруді ақтамайды. Олардың басына бағытталған қарудың оғы FLQ-ның қолында. Егер қандай да бір зақым болса, онда бұл әрекетті ақтауға болатын ешқандай түсінік жоқ. Егер осы адамдарға зиян келтірсе, Үкімет кінәлілерді тоқтатпай қудалайтынын уәде етеді. Лапорттың қолы мен аяғы зыңкірленген, көздері байланған. Алайда, бөлмесі бойынша сезіну арқылы және қабырғаға бетін басып, ол терезені тапты. 1970 жылдың 16 қазанында түстен кейін Лапорт алыстан полиция сиренасын естіп, терезеден секіріп қашуға шешім қабылдады. Ол терезені бұзып, аяғына байланған зыңкірлер оны ауада асылып тұрды. Бұзылған шыны оның сол білегіндегі, оң бармағындағы және кеудесіндегі артериясын қиып тастады. Ауада асылып тұрғанда Лапорт "Көмектесіңіз! Көмектесіңіз! Біреу маған көмектесін!" деп айқайлады, бірақ оның айқайын оны ұстап алғандардан басқа ешкім естімеді. Олар оны қайтадан қамауға алды. Лапорт естіген полиция сиренасы Армстронг көшесінің төменгі жағындағы үйде болған өрт туралы хабарға байланысты еді. Түн бойы Лапорттың қиылған артериясынан қан көп шығып, егер оған жедел медициналық көмек көрсетілмесе, ол тез арада қайтыс болары белгілі болды. Симард оны "зомби" сияқты сипаттап: "Ол қозғалмады. Ешқандай реакция жоқ. Біз оның көзін байладық. Ол бізге қараған да жоқ. Лапорттың өлі екені белгілі болды. Ол өмірден айырылған адам сияқты еді. Ол мүлдем бос көрінді. Ол өлімге ұшырағандай сезілді". Ол жерде жатқанда Лапорт өліміне мойын бұрды, әлсіреп, сөйлеуден бас тартты. 17 қазанның таңертеңінде оны ұстап алғандар ауруханаға жібермей, өлтіруді жөн көрді. Екі адам оны ұстап тұрды, ал үшіншісі аяқ зыңкірлерін мойнына байлады, бірнеше минуттан кейін Лапорт қайтыс болды. 17 қазанда, жоғалғаннан жеті күн өткен соң, Лапорттың денесі Монреаль Сент-Хуберт Лонгюйл әуежайындағы көлік салонынан табылды. Д'Асти мен Ди Иорио сол күні Гагнонмен кездесіп, көмек ұсынуды ұсынды, өйткені дуэт олардың бастығы Вик Котрони Котрони отбасына Лапортты табуға бұйрық бергенін мәлімдеді. Гагнон кейіннен Д'Асти мен Ди Иорионың өзіне: "Рене, біз оны таба аламыз. Біз оның қайда екенін білеміз" дегенін айтты. Котрони отбасынан көмек сұрағаннан бірнеше минут өткен соң, Гагнон радиодан Лапорттың өлтірілгенін естіді. Лапортты 1970 жылдың 20 қазанында Монреальда (Квебек) Оттава мен Квебек қаласының элиталары қатысқан жерлеу рәсімімен Нотр-Дам де-Ньеж зиратына жерледі. Шение тобы Квебек Сюретімен 1970 жылдың 28 желтоқсанында Монреальдің оңтүстігіндегі фермада тұтқындалды. Шение тобының мүшелері 20 жылдан өмір бойына дейін мерзімге сотталды, бірақ олардың барлығы шартты түрде әлдеқайда ертерек босатылды. 1971 жылдың 4 қаңтарында Симард полиция қамауында болған кезде өзі мен екі Роуз ағайындысының Лапортты өлтірген үш адам екенін мәлімдеген қолтаңбасыз мәлімдеме жасады. 1977 жылы Пьер Валлиерс, Квебек сепаратистік журналисі, "Пьер Лапорттың өлімі" атты кітап жариялады. Кітабында Валлиерс Канада армиясының, Корольдік Канада атты полициясының және Котрони отбасының Лапортты өлтіру үшін сөз байласып, одан кейін FLQ-ны айыптағаны туралы күрделі теорияны ұсынды. Валлиерстің теориясы 1982 жылы Симард, екі Роуз ағайындысы және Лорти бірлесіп жазған "Октябрьді аяқтау үшін" атты кітап жарық көргенде нақты жоққа шығарылды. "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторы Лапорттың өліміне олардың барлығының жауапты екенін нақты айтты, бірақ авторлар Лапортты аяқ зыңкірлерімен өлтірген адамды атаудан бас тартты. "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторлары: "Пьер Лапорт өлтірілді. Оның өлімі жазасыз болған жоқ. Егжей-тегжейлі тоқтамаймыз, біз Пьер Лапорттың өліміне әрқашан жауапкершілікті қабылдадық. Тұтқындалғаннан және соңғы сот процестерінен кейін біз шексіз жауапкершілігімізді растадық". "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторы Лапорттың өліміне өкініш білдірмеді және оның отбасына кешірім сұрамады. Шение тобының мүшелері Валлиерстің кітабын "жұмбақ романдарының жанкүйерлері үшін, Пьер Валлиерстің "Пьер Лапорттың өлімінде" табылғандай, тікелей жалғандықтар бар" деп еске алды. Олар: "Бұл іштен келген жаудың теориясы". 1980 жылы әділет судьясы Дюшен Лапорттың өлімі туралы жасаған баяндамасында кем дегенде Жак Роуз бен Фрэнсис Симард Лапорт өлтірілген кезде болғанын айтты, бірақ Лапортты мойнына зыңкір байлап өлтірген адамды атамады. 2010 жылы журналист Гай Гендрон Radio Canada үшін "Пьер Лапорттың өлтіруі жазасыз болды" ("Ол үрейлі сәтте тұншықтырылды") деп мәлімдеген деректік фильмдер сериясын жасады. Монреаль Gazette журналисі Дэн Макферсон Гендронның Лапорттың өлімін көбінесе жазасыздық ретінде бейнелейтін деректік фильмін Квебек сепаратистері FLQ-ны ақтап көрсетуге бейімділігінің бір бөлігі деп сипаттады. Ескерткіште: "Ешкім өзі үшін өмір сүрмейді. Ешкім өзі үшін өлмейді" деп жазылған.
quote=Nothing that either the Government of Canada or the Government of Quebec has done or failed to do, now or in the future, could possibly excuse any injury to either of these two innocent men. The gun pointed at their heads have FLQ fingers on the trigger. Should any injury result, there is no explanation that could condone the act. Should there be harm done to these men, the Government promises unceasing pursuit of those responsible. Laporte was handcuffed, chained to the floor and blindfolded. However, by feeling his way around his room and pressing his face across the wall, he was able to discover a window. On the afternoon of 16 October 1970, Laporte heard a police siren in the distance, and decided to escape by throwing himself through the window. He broke through the window, but his leg chains left him dangling in the air. The broken glass severed his arteries on his left wrist, right thumb and in his chest. As he dangled in the air, Laporte screamed "Aider! Aider! Quelqu'un s'il vous plaît aidez moi!" ("Help! Help! Somebody please help me! "), but nobody other than his captors heard his cries. His captors pulled him back in. The police siren that Laporte heard was due to a report of a fire at a house further down Armstrong street. Over the course of the night, Laporte was bleeding badly from his severed arteries and it was soon apparent that he would die soon if he did not receive prompt medical attention. Simard described him as being like a "zombie", saying:He didn't move. No reaction, We took off his blindfold. He didn't even look at us. It was like Laporte was already dead. He was like somebody stripped of all life. He looked totally empty. You could feel that he'd already received the death blow. As he was laid out on the floor, Laporte seemed resigned to his death as he grew weaker and he refused to speak. On the morning of 17 October, his captors decided to strangle him to death rather than release him to a hospital. Two men held him in place while a third wrapped the leg chain around his neck and after a few minutes, Laporte was dead. On 17 October, seven days after he went missing, Laporte's body was found in the trunk of a car at Montreal Saint Hubert Longueuil Airport. On the same day, D'Asti and Di Iorio met with Gagnon with an offer of help as the duo stated that their boss, Vic Cotroni, had given orders for the Cotroni family to find Laporte. Gagnon later stated he was told by D'Asti and Di Iorio: "René, we can find him. We know where he is". Just minutes after accepting the offer of help from the Cotroni family, Gagnon heard the news on the radio of Laporte's murder. Laporte was buried in the Cimetière Notre Dame des Neiges on 20 October 1970 in a funeral attended by the elites of both Ottawa and Quebec City in Montreal, Quebec. The Chénier cell were all arrested by the Sûreté du Québec on 28 December 1970 at a farmhouse south of Montreal. The members of the Chénier Cell served terms ranging from 20 years to life, though they were all released on parole much earlier. On 4 January 1971, Simard while in police custody wrote up an unsigned statement that stated that he and the two Rose brothers were the three men who killed Laporte. In 1977, a book, L'exécution de Pierre Laporte by the Quebec separatist journalist Pierre Vallières, was published. In his book, Valliėres advanced an elaborate conspiracy theory that the Canadian Army, the Royal Canadian Mounted Police and the Cotroni family had conspired to have Laporte murdered and then blamed the killing on the FLQ as part of a plot to discredit Quebec separatism. Vallières's theory was decisively debunked in 1982 when a book co written jointly by Simard, the two Rose brothers, and Lortie, Pour en finir avec octobre, was published. The four authors of Pour en finir avec octobre stated quite explicitly that they were all collectively responsible for Laporte's murder, though the authors refused to say who actually strangled Laporte to death with his leg chains. The four co authors stated in Pour en finir avec octobre that:Pierre Laporte was murdered. His death was not accidental. Without entering into the details, we have always taken responsibility for the death of Pierre Laporte. From our arrest and the trials that followed, we confirmed our complete responsibility, without limitation. However, the four co authors of Pour en finir avec octobre expressed no remorse for Laporte's murder and made no apologies to his family. The members of the Chénier cell dismissed Vallières's book as they wrote:For amateurs of mystery novels, there are idiocies, downright dishonest of the kind found in L'exécution de Pierre Laporte by Pierre Vallières. It is the theory of infiltration, of the enemy coming from the inside. A report into Laporte's murder by Justice Duchaine in 1980 concluded that at very least Jacques Rose and Francis Simard were both present when Laporte was killed, though the report did not name the man who strangled Laporte. In 2010, journalist Guy Gendron produced a documentary series for Radio Canada, in which he asserted that the killing of Pierre Laporte was unintentional – "Il a été étouffé dans un moment de panique" ("He was choked in a moment of panic"). The journalist Dan MacPherson of the Montreal Gazette described Gendron's documentary—which depicted Laporte's murder as more or less an accident—as part of a tendency by Quebec separatists to whitewash the FLQ. On the monument is inscribed: "Nul ne vit pour soi même. Nul ne meurt pour soi même" ("No one lives for oneself. No one dies for oneself").