Кіріспе

Пьер Лапорте (25 ақпан 1921 – 17 қазан 1970) – канадалық заңгер, журналист және саясаткер. Ол Квебек провинциясының вице-премьері қызметін атқарып тұрғанда, Қазан дағдарысы кезінде «Квебек Азаттық фронты» (FLQ) мүшелері тарапынан ұрланып, өлтірілді.

Өмір және мансап

Пьер Лапорт, либерал саясаткер Альфред Ледуктың немересі, 1921 жылғы 25 ақпанда Монреаль қаласында, Квебек провинциясында дүниеге келді. 1945 жылдан 1961 жылға дейін Le Devoir газетінде журналист болып жұмыс істеді және Квебектің сол кездегі премьер-министрі Морис Дюплессиске қарсы күресімен белгілі болды. 1950 жылы Монреаль университетінің құқық факультетін бітіріп, көп ұзамай Le Devoir газетіне жұмысқа орналасты. Журналистік қызметінде Дуплессис үкіметінің басқаруын сынаған бірнеше мақалалар жариялады. Ұлттық одақ үкіметін көпшілік алдында сынағанмен, сайлау кезінде Ұлттық одақ үшін үгіт-насихат материалдарын жазды. 1954 жылы Le Devoir газеті Берсимис-1 электр станциясын салу кезіндегі мәселелер туралы алты бөлімнен тұратын мақалалар сериясын жариялады. Лапорт үкіметтің бөгет құрылысын жүзеге асырған компаниялардан сыбайлық алғанын мәлімдеді. Дюплессис Лапортты "жүрексіз адам, шошқа, жылан және жалқау" деп атап, оның журналистикасы "сары баспасөздің ең төменгі инстинкттерін және ең жаман сезімдерін" оятуға бағытталғанын айтты. Дюплессис Лапортты "большевиктік журналдың" авторы деп сипаттады. 1954 жылы Лапорт солшыл Vrai газетінде былай деп жазды: "Ұлттық одақ шіріген. Көзі жоқтар мұрнынмен де сезеді. Бұл шіріген жеміс, оның иісі провинция шекарасына дейін жетеді". 1958 жылы ол Le Devoir газетінің тілшілері тобымен бірге табиғи газға қатысты жанжалды ашты, бұл 1960 жылғы сайлаудан кейін Сальвас комиссиясының құрылуына әкеп соқты. Лапорттың өмірбаяуын жазған Жан Шарль Паннетон: "Пьер Лапорт өте батыл адам болды. Ол зерттеу журналистикасының пионері, осы саланың дамымаған кезеңінде, бұқаралық ақпарат құралдары Морис Дюплессис үкіметіне өте бағынышты болған кезде" деді. Лапорт 1962 жылдан 1966 жылға дейін муниципалитет істері министрі қызметін атқарды.

Ұшып кету және кісі өлтіру

1970 жылдың 5 қазанында Монреальдегі британдық сауда комиссары Джеймс Кросс FLQ ұрлап кетті. Лапорт Кростың ұрлануын "Канада бойынша уақытша соққан ақылсыздық желдерінің" бірі деп атады. 1970 жылдың 10 қазанында Лапортты Квебектің Сент-Ламбер қаласындағы Робитейль көшесіндегі үйінен FLQ-ның Шение тобы ұрлап әкетті. Ұрлаушылар – Пол және Жак Роуз, Фрэнсис Симард және Бернард Лорти – Лапорт ол немере інісі Клодпен үйдің алдындағы алаңда футбол ойнап жатқанда жақындап, оны қарумен қарулап, көлікке мінгізді. Лапорт Котрони отбасымен байланысы болғандықтан (бұл Бурасса үкіметін ұятқа қалдырар еді) және оның күзетшілері болмағандықтан, оны ұрлау оңай болды. Лапорт футболды алуға көшеге бет алғанда, үйінің алдында тұрған машинадан шығып, оның бетіне автоматтарымен нұсқаған бетперделі адаммен кездесті. FLQ оны "Жұмыссыздық және ассимиляция министрі" деп атады және оны тұтқынға алып, оның бостандығына 23 "саяси тұтқынды" босатуды талап етті. FLQ Лапорттың Квебектегі "сыбайлас жемқорлықтың Магна-картасы" болады деп үміттенген Котрони отбасымен байланысын егжей-тегжейлі баяндаған "иәләү" жазуын қалады. Лапорт өзін ұстап алғандарға: "Бәрі жақсы болады. Мен білемін. Уайымдамаңыз. Бәрі жақсы болады" деді. Лапортты Лонгьюилдегі Армстронг (қазір Башан) көшесінің 5630 нөміріндегі үйде ұстады. Премьер-министр Пьер Трюдо Канаданың соғыс жағдайы туралы заңын қолданды, ол Лапорт пен Кросты ұрлаған топты табу үшін жаппай рейдтер мен тұтқындаулар жүргізуге мүмкіндік берді. Трюдо: quote= Канаданың немесе Квебектің үкіметі қазір немесе болашақта жасаған немесе жасамаған ештеңе осы екі кінәсіз адамға зиян келтіруді ақтамайды. Олардың басына бағытталған қарудың оғы FLQ-ның қолында. Егер қандай да бір зақым болса, онда бұл әрекетті ақтауға болатын ешқандай түсінік жоқ. Егер осы адамдарға зиян келтірсе, Үкімет кінәлілерді тоқтатпай қудалайтынын уәде етеді. Лапорттың қолы мен аяғы зыңкірленген, көздері байланған. Алайда, бөлмесі бойынша сезіну арқылы және қабырғаға бетін басып, ол терезені тапты. 1970 жылдың 16 қазанында түстен кейін Лапорт алыстан полиция сиренасын естіп, терезеден секіріп қашуға шешім қабылдады. Ол терезені бұзып, аяғына байланған зыңкірлер оны ауада асылып тұрды. Бұзылған шыны оның сол білегіндегі, оң бармағындағы және кеудесіндегі артериясын қиып тастады. Ауада асылып тұрғанда Лапорт "Көмектесіңіз! Көмектесіңіз! Біреу маған көмектесін!" деп айқайлады, бірақ оның айқайын оны ұстап алғандардан басқа ешкім естімеді. Олар оны қайтадан қамауға алды. Лапорт естіген полиция сиренасы Армстронг көшесінің төменгі жағындағы үйде болған өрт туралы хабарға байланысты еді. Түн бойы Лапорттың қиылған артериясынан қан көп шығып, егер оған жедел медициналық көмек көрсетілмесе, ол тез арада қайтыс болары белгілі болды. Симард оны "зомби" сияқты сипаттап: "Ол қозғалмады. Ешқандай реакция жоқ. Біз оның көзін байладық. Ол бізге қараған да жоқ. Лапорттың өлі екені белгілі болды. Ол өмірден айырылған адам сияқты еді. Ол мүлдем бос көрінді. Ол өлімге ұшырағандай сезілді". Ол жерде жатқанда Лапорт өліміне мойын бұрды, әлсіреп, сөйлеуден бас тартты. 17 қазанның таңертеңінде оны ұстап алғандар ауруханаға жібермей, өлтіруді жөн көрді. Екі адам оны ұстап тұрды, ал үшіншісі аяқ зыңкірлерін мойнына байлады, бірнеше минуттан кейін Лапорт қайтыс болды. 17 қазанда, жоғалғаннан жеті күн өткен соң, Лапорттың денесі Монреаль Сент-Хуберт Лонгюйл әуежайындағы көлік салонынан табылды. Д'Асти мен Ди Иорио сол күні Гагнонмен кездесіп, көмек ұсынуды ұсынды, өйткені дуэт олардың бастығы Вик Котрони Котрони отбасына Лапортты табуға бұйрық бергенін мәлімдеді. Гагнон кейіннен Д'Асти мен Ди Иорионың өзіне: "Рене, біз оны таба аламыз. Біз оның қайда екенін білеміз" дегенін айтты. Котрони отбасынан көмек сұрағаннан бірнеше минут өткен соң, Гагнон радиодан Лапорттың өлтірілгенін естіді. Лапортты 1970 жылдың 20 қазанында Монреальда (Квебек) Оттава мен Квебек қаласының элиталары қатысқан жерлеу рәсімімен Нотр-Дам де-Ньеж зиратына жерледі. Шение тобы Квебек Сюретімен 1970 жылдың 28 желтоқсанында Монреальдің оңтүстігіндегі фермада тұтқындалды. Шение тобының мүшелері 20 жылдан өмір бойына дейін мерзімге сотталды, бірақ олардың барлығы шартты түрде әлдеқайда ертерек босатылды. 1971 жылдың 4 қаңтарында Симард полиция қамауында болған кезде өзі мен екі Роуз ағайындысының Лапортты өлтірген үш адам екенін мәлімдеген қолтаңбасыз мәлімдеме жасады. 1977 жылы Пьер Валлиерс, Квебек сепаратистік журналисі, "Пьер Лапорттың өлімі" атты кітап жариялады. Кітабында Валлиерс Канада армиясының, Корольдік Канада атты полициясының және Котрони отбасының Лапортты өлтіру үшін сөз байласып, одан кейін FLQ-ны айыптағаны туралы күрделі теорияны ұсынды. Валлиерстің теориясы 1982 жылы Симард, екі Роуз ағайындысы және Лорти бірлесіп жазған "Октябрьді аяқтау үшін" атты кітап жарық көргенде нақты жоққа шығарылды. "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторы Лапорттың өліміне олардың барлығының жауапты екенін нақты айтты, бірақ авторлар Лапортты аяқ зыңкірлерімен өлтірген адамды атаудан бас тартты. "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторлары: "Пьер Лапорт өлтірілді. Оның өлімі жазасыз болған жоқ. Егжей-тегжейлі тоқтамаймыз, біз Пьер Лапорттың өліміне әрқашан жауапкершілікті қабылдадық. Тұтқындалғаннан және соңғы сот процестерінен кейін біз шексіз жауапкершілігімізді растадық". "Октябрьді аяқтау үшін" кітабының төрт авторы Лапорттың өліміне өкініш білдірмеді және оның отбасына кешірім сұрамады. Шение тобының мүшелері Валлиерстің кітабын "жұмбақ романдарының жанкүйерлері үшін, Пьер Валлиерстің "Пьер Лапорттың өлімінде" табылғандай, тікелей жалғандықтар бар" деп еске алды. Олар: "Бұл іштен келген жаудың теориясы". 1980 жылы әділет судьясы Дюшен Лапорттың өлімі туралы жасаған баяндамасында кем дегенде Жак Роуз бен Фрэнсис Симард Лапорт өлтірілген кезде болғанын айтты, бірақ Лапортты мойнына зыңкір байлап өлтірген адамды атамады. 2010 жылы журналист Гай Гендрон Radio Canada үшін "Пьер Лапорттың өлтіруі жазасыз болды" ("Ол үрейлі сәтте тұншықтырылды") деп мәлімдеген деректік фильмдер сериясын жасады. Монреаль Gazette журналисі Дэн Макферсон Гендронның Лапорттың өлімін көбінесе жазасыздық ретінде бейнелейтін деректік фильмін Квебек сепаратистері FLQ-ны ақтап көрсетуге бейімділігінің бір бөлігі деп сипаттады. Ескерткіште: "Ешкім өзі үшін өмір сүрмейді. Ешкім өзі үшін өлмейді" деп жазылған.