Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Австралияның түпкілікті халқы және Дживарли диалектісінің соңғы тіл білгірі. Джек Батлер (4 мамыр 1901 – 1986 жылғы сәуір) – Австралияның түпкілікті халқының өкілі және, мүмкін, Дживарли диалектісінің соңғы тіл білгірі болған.
Indigenous Australian and the last speaker of the Jiwarli dialect. Jack Butler (4 May 1901 – April 1986) was an Indigenous Australian and perhaps the last speaker of the Jiwarli dialect.
Ерте өмір
Джек Батлер 1901 жылғы 4 мамырда Уилукампалда (Каралин сағасы және Каралин құдығы деп те аталады) дүниеге келді, ол Моруна станциясының солтүстік-батысындағы шалғайдағы лагерь болатын. Оның анасы, ағылшын тілінде Сильвер деп аталған, Тарркари тайпасынан шыққан әйел, ол сол лагерьде ас әзірлеуші болып жұмыс істеген. Оның әкесі Дик Батлер, Дарвинге көшіп кеткен ақ қойшы. Оның әкесі Жинапука, Явартавари деп те аталған, ол Варриянка тайпасынан шыққан. 1905 немесе 1906 жылы Батлер отбасы Гленнфлорри станциясына көшіп, ол еркек ақсақалдарға көмектесті. 1923 жылы отбасы Батыс Лайонс өзенінің жанындағы Гиффорд-Крик станциясына көшіп келді. 1926 жылы Батлер Стюарт тауы станциясына көшіп, 1927 жылы Таланиджи тайпасынан шыққан Молли Эшбертонға үйленді. 1928 мен 1938 жылдар арасында Пол, Мэгги, Сид және Клод деген төрт балалары болды. Батлер мен Остин 70-тен астам мәтін, шамамен 1500 сөзден тұратын сөздік, сондай-ақ осыған байланысты тіл білімі жазбаларын жасады. Батлердің жазбалары Дживарли тілінің аудио құжаттамасының бірі болып табылады. 1985 жылы ол Остинге Дживарли тілінде бала кезінен екі оқиғаны айтып берді. Бір оқиғада шамамен 1906 жылы болған жер сілкінісі туралы айтылады. Екіншісі 1910 жылы Галлей кометасының пайда болуын сипаттайды. Бұл оқиғалар мәдени, тілдік және тарихи тұрғыдан маңызды, өйткені Батлер бала кезінде дәстүрлі Дживарли мәдениеті мен отбасылық өмірдің сақталғанын көрсетеді. Остиннің сөзіне сүйенсек, аймақтың ақ колонизациясы 1860 жылдары басталғанмен, дәстүрлі Дживарли өмірі 1920 жылдары Батыс Австралиядағы інжу-маржан өнеркәсібінің кеңеюімен және оның мәжбүрлі еңбек жүйесімен "өзгеріссіз бұзылды".
Jack Butler was born on 4 May 1901 at Wilukampal (also known as Caraline Creek and Caraline Well), an outcamp near Moroonah Station in northwestern Western Australia. His mother, called Silver in English, was a Tharrkari woman who worked as a cook at the outcamp. His father was Dick Butler, a white shepherd who moved to Darwin. His stepfather, Jinapuka, also known as Yawartawari, was a Warriyangka man. In 1905 or 1906 Butler and his family moved to Glennflorrie Station, where he helped to look after male elders. In 1923 the family moved to Gifford Creek Station on the West Lyons River. In 1926 Butler moved to Mount Stuart Station and in 1927 he married Molly Ashburton, a Thalanyji woman. They had four children – Paul, Maggie, Sid and Claude – between 1928 and 1938. Butler and Austin recorded more than 70 texts and a lexicon of around 1500 words, as well as related linguistic recordings. Butler's recordings provide one of the only audio documentations of Jiwarli. In 1985 he recounted two stories from his childhood to Austin in Jiwarli. One story describes an earthquake in about 1906. The other describes the appearance of Halley's Comet in 1910. The stories are culturally, linguistically and historically significant, as they provide evidence that traditional Jiwarli cultural and family life were relatively intact when Butler was a child. According to Austin, although white colonisation of the area began in the 1860s, it was not until the expansion of the Western Australian pearling industry and its forced labour system in the 1920s that traditional Jiwarli life was "irreparably disrupted".