Кіріспе

Икиру (生きる) – 1952 жылы түсірілген жапон драмалық фильмі. Режиссері және сценарий авторы (Шинобу Хашимото мен Хидео Огунимен бірлесіп) Акира Куросава. Фильм Токио қаласындағы өлімге сырқаттанған бюрократтың (Такаси Шимура сомдаған) және оның өмір мағынасын табуға жасаған соңғы тырысысын көрсетеді. Сценарийдің бір бөлігі Лев Толстойдың 1886 жылғы «Иван Ильичтің өлімі» повесінен шабыттанды. Фильмнің басты тақырыптары: қалай өмір сүруді үйрену, бюрократияның тиімсіздігі және Жапониядағы отбасылық қарым-қатынастардың нашарлауы, олар ғалымдар мен сыншылардың зерттеу тақырыбына айналды. «Кинема Джунпо» және «Майничи» кинофестивальдерінде «Үздік фильм» номинациясында жеңіс однып, бұл фильм барлық уақыттағы ең ұлы туындылардың бірі саналады.

Сюжет

Канжи Ватанабе 30 жыл бойы біркелкі, бюрократиялық қызметте жұмыс істеді, енді зейнетке шығуға жақын. Әйелі қайтыс болған, ал бірге тұратын Мицуо мен келіні негізінен Ватанабенің зейнетақысы мен болашақ мұрасы туралы ойлайды. Жұмыста ол тұрақты бюрократиялық әрекетсіздікке қатысады. Бір жағдайда, бір топ ата-аналар құдық тазаланып, орнына ойын алаңы салынуын қалап, бір бөлімнен екінші бөлімге шексіз жіберіледі. Асқазан қатерлі ісігі бар екенін және өмір сүруге бір жылдан аз уақыт қалғанын білгеннен кейін, Ватанабе өліміне дайындалуға тырысады. Ұлына ісігі туралы айтуды жоспарласа да, ұлы оған назар аудармағандықтан, ол шегінеді. Содан кейін ол Токио түнгі өмірінде күш іздейді, оған жаңа танысқан эксцентрикалық жазушы жетекшілік етеді. Бір түнгі клубта Ватанабе пианиношыдан ән сұрап, қатты қайғырып "Gondola no Uta" әнін орындайды. Оның әні көрермендерге үлкен әсер етеді. Бір түнді түнгі өмірде өткізгеннен кейін, ол бұл шешім емес екенін түсінеді. Келесі күні Ватанабе жас әйел қызметкері Тойомен кездеседі, оған отставкаға түсу туралы қол қою керек. Ол Тойоның өмірге деген қуанышты көзқарасы мен ынтасына риза болады және онымен мүмкіндігінше көп уақыт өткізуге тырысады. Бірақ Тойо оның ниеттеріне күдікпен қарап, одан сақтана бастайды. Оны соңғы рет бірге болуға көндіргеннен кейін, Ватанабе оның өмірге деген сүйіспеншілігінің құпиясын сұрайды. Тойо жаңа жұмысында ойыншық жасаудан бақыт тапқанын, бұл оны Жапонияның барлық балаларымен ойнайтын секілді сезіндіретінін айтады. Оның сөзінен шабыттанған Ватанабе маңызды бір іс жасауға әлі кеш емес екенін түсінеді. Тойо сияқты ол да бірдеңе жасағысы келеді, бірақ қалалық бюрократияда не істей алатынын білмейді, сонда ойын алаңы үшін күрескендерін есіне алады. Ұзақ уақыт жұмыстан кейін оралып келгенде бәріне таң қалдырады және басқа бөлімдердің құзырына тікелей қатысқандықтан туындайтын алаңдаушылықтарға қарамастан, ойын алаңын ашуға ұмтылады. Ватанабе қайтыс болады, ал оның жаназасында бұрынғы әріптестері жиналып, оның мінез-құлқындағы күрт өзгерістің себебін анықтауға тырысады. Қатал бюрократтан құлшынысты жақтасқа айналуы оларды таңғалдырады. Әріптестер ішіп отырып, Ватанабе өліп бара жатқанын білгенін түсінеді, тіпті оның ұлы бұл шындықты мойындамайды, өйткені ол әкесінің жағдайынан хабарсыз болған. Сондай-ақ, куәгердің айтуынша, Ватанабе өмірінің соңғы сәттерінде өзі салған саябақтағы тербеліске отырған. Қар жауғанда ол "Gondola no Uta" әнін шырқаған. Бюрократтар оның өміріне ұқсас құлшыныспен және жауапкершілікпен өмір сүруге уәде береді, бірақ жұмыста олардың жаңадан тапқан сенімділігіне батылдары жетпейді.

Тіршілік ету

Өлім фильмдегі маңызды тақырыптардың бірі болып табылады, бұл басты кейіпкер Ватанабеді өмірдің мәнін іздеуге жетелейді. Бастапқыда Ватанабе өмірді толыққанды сезіну үшін түнгі клубтар мен әйелдерге жүгінеді, бірақ соңында өкінішті білдіру үшін 1915 жылғы "Gondola no Uta" әнін шырқайды. Профессор Александр Сесонске жазғандай, түнгі клуб сахнасында Ватанабе "ләззат – өмір емес" екенін түсінеді және мақсат оған жаңа қуаныш сыйлайды, ал "Туған күнің құтты болсын" әні оның қайта жаралуын символдайды. Ақырында Ватанабе "Gondola no Uta" әнін үлкен қанағатпен орындайды.