Кіріспе

Оңтүстік Каролинадағы федералды мойындалған Үнді ұлты, АҚШ. Катаваба, сондай-ақ Иса, Эсса немесе Исва деп те аталады, бірақ көбінесе Исва (Катаваба тілінде: Ye Iswąˀ) – федералды мойындалған Түпкілікті американдықтар тайпасы, Катаваба Үнді ұлты ретінде танылады. Олардың қазіргі жерлері Оңтүстік Каролина штатында, Катаваба өзенінің жағасында, Рок-Хилл қаласының жанында орналасқан. Бұрын олардың аумағы Солтүстік Каролинаға дейін созылған, және олар әлі де сол штаттың кейбір жерлеріне заңды құқықтарын сақтап отыр. Катаваба тайпасы бір кезде Каролинаның Пьемонт аймағындағы ең қуатты Оңтүстік-Шығыс тайпаларының бірі, тіпті оңтүстіктегі ең қуатты тайпалардың бірі саналды. Олардың саны азаюына байланысты, кішігірім тайпалар Катаваба тайпасына қосылды, себебі аймақтағы отарлаудың салдарынан олардың саны төмендеді. Катаваба тайпасы, Шығыс жағалауындағы тайпалардың ішінде, ерте еуропалық отарлаушылармен селективті одақтар құрған тайпалардың бірі болды, олар басқа тайпалармен үздірілмейтін қақтығыстарында оларға көмектесуге келісті. Бұл тайпалар негізінен әртүрлі тілдік топтарға жатты: Ұлы көлдер аймағынан және Нью-Йорк штатынан оңтүстікке қарай көшіп келген Ирокездер, Алгонкин тілдік тобынан Шоуни және Ленапе (Делавэр) тайпалары, сондай-ақ үлкен Огайо аңғары үшін (қазіргі Батыс Вирджиния штатының аумағын қоса) күрескен Ирокез тілдік тобынан шыққан Чероки тайпасы. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Катаваба тайпасы британдықтарға қарсы американдық отарлаушыларды қолдады. Колониялық шешек эпидемиясы, соғыстар және мәдени құлдырау салдарынан, Катаваба тайпасының саны он сегізінші және он тоғызыншы ғасырлардың соңында күрт азайды. Кейбір Катаваба тайпасының өкілдері Оңтүстік Каролинадағы өздерінің туған жерлерінде қала берді, ал басқалары уақытша Шоктоу немесе Чероки тайпаларына қосылды. 1959 жылы федералды үкімет бұл тайпаны мойындаудан бас тартты, сондықтан Катаваба Үнді ұлты өздерінің егемендігі мен келісім-шарт құқықтарын қайта бекіту үшін қайта ұйымдастырылуға мәжбүр болды. 1973 жылы олар тайпалық тізімін жаңартты және федералды мойындауды қайта алу процесін бастады. 1993 жылы олар федералды мойындауды қайта алды және федералды үкімет пен Оңтүстік Каролина штатынан 50 миллион долларлық үнді жерлеріне қатысты талаптарды өтеуге қол жеткізді. Оңтүстік Каролина штаты да 1993 жылы бұл тайпаны мойындады. Олардың бас кеңсесі Оңтүстік Каролина штатының Рок-Хилл қаласында орналасқан. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, Катаваба тайпасының саны шамамен 2600 адамды құрады, олардың көп бөлігі Оңтүстік Каролинада тұрады. Катаваба тілі, Сиуан тілдік отбасының (Катаваба тармағы) бір бөлігі болып табылады, қайта жаңғыртудан өтуде.

Атауы

Катавалар Есау немесе Иса (Catawba iswä, "өзен") деп те аталады, олар аймақтың басты су жолы бойындағы жерлерімен аталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Исва, бүгінде Катаваба өзені деп белгілі, оның бастауы Солтүстік Каролинада және Оңтүстік Каролина арқылы ағып, Оңтүстік Каролинаның Фэрфилд округінде Уотерей өзені ретінде жалғасады. Ирокездер конфедерациясы Катаваларды көбінесе Тотири немесе Тодерихроун, сондай-ақ Тутело деген жалпы атаумен атаған.

Тарих

Адамдар бұл аймақта палеоинді кезеңінен бері (б.з.б. шамамен 10 000 жыл) өмір сүрген. Катаваба өзенінің бойында Уудленд кезеңіне жататын керамикалық бұйымдар табылды. Еуропалықтар алғаш қоныстанған кезде осы аймақта катаваба тайпасы тұрған. 19 ғасырдың соңында этнограф Генри Роу Скулкрафт катавабалардың ирокездердің (француздардың көмегімен) қуғынынан кейін Канададан шығып, Кентукки және Вирджиния штатының Ботетурт округіне көшіп келгенін болжады. Оның сөзіне қарағанда, 1660 жылға дейін олар оңтүстікке қарай Катаваба өзеніне қоныс аударып, Солтүстік Каролинаның батысы, Теннессидің оңтүстік-шығысы, Оңтүстік Каролинаның солтүстік-батысы және Джорджияның солтүстік-шығысындағы French Broad өзенінің жанында орналасқан чероки тайпасымен (Оңтүстік Ирокез тілінде сөйлейтін тайпа) бұл аумақ үшін бәсекелестікке түсті. Катаваба тайпасы бірнеше солтүстік тайпалармен, әсіресе Хауденосони Сеника ұлтымен және алгонкин тілді ленапе тайпасымен де қарулы қақтығыстарға қатысты, олар аң аулау ресурстары мен аумақ үшін күресті. 1720 және 1730 жылдары катавабалар ленапе тайпасының шабуылдарынан қашып, Потомак өзенінен солтүстікке қарай қуды. Бірде катаваба тайпасының тобы оларға шабуыл жасаған ленапе тайпасының тобын қуғанда, Вирджиния штатының Лисбург қаласының жанында олардың қуып жетеді. Сол жерде олар қаһарлы шайқас өткізді. Осы ұзаққа созылған қақтығыстардағы ұқсас оқиғалар қазіргі Франклин (Батыс Вирджиния, 1725), Хенгинг Рокс және Батыс Вирджиниядағы Потомак өзенінің оңтүстік саласының аузында, сондай-ақ Мэрилендтегі Антиэтам және Конокочег өзендерінің аузында болған. Муни Ботетурттағы Катаваба өзенінің аты солтүстік тайпалармен болған шайқастардан туындаған, бірақ катавабалар сол жерде тұрғандықтан емес деп мәлімдеді. 1763 жылы Оңтүстік Каролинаның отарлық үкіметі Катаваба тайпасына Катаваба өзенінің екі жағында, қазіргі Йорк және Ланкастер округтерінде 583 шаршы километр (225 шаршы миль) жерді резервация ретінде бекітті. 1780 жылы Американдық революция кезінде британдық әскерлер жақындағанда, катаваба тайпасы Вирджинияға уақытша шегінді. Олар Гилфорд сотының шайқасынан кейін оралды және резервациядағы екі ауылға қоныстанды. Бұл ауылдар Ньютон (басты ауыл) және Катаваба/Уотерей өзенінің қарсы бетінде орналасқан Түркия Басы деп аталды.

19 ғасыр

1826 жылы Катаваба тайпасы өздерінің резервациясының жартысына жуығын ақтарға бірнеше мың доллар көлеміндегі жылдық төлемге жалға берді; олардың саны азайып (1896 жылғы есеп бойынша 110 адамға дейін кеміп), осы ақшаға тірі қалуға мұқтаж болды. 1840 жылы Оңтүстік Каролинамен жасалған Ұлттық Форд шарты бойынша Катавабалар ағылшын тажымен сақталған резервациясының 1 шаршы миль (3 км²) жерін мемлекетке сатты. Олар шарт жасалғаннан кейін қалған бір шаршы мильде тұрды. Бұл шарт бастапқыда-ақ жарамсыз болды, себебі штаттың оны жасауға құқығы болмады, ол құқық федералдық үкіметке берілген еді, және Сенаттың бекітілуін де алған жоқ, федералдық мақұлдау да болған жоқ. Сонымен бірге, ақтар арасындағы жағдайларына наразы болған бірнеше Катаваба тайпасы Солтүстік Каролинаның алыс батысындағы қалған шығыс Чероки тайпасына қосылу үшін кетті. Бірақ, бұрынғы жауларының арасындағы жағдайлары да жағымсыз екенін сезініп, бір-екі адамды қоспағанда, барлығы көп ұзамай Оңтүстік Каролинаға қайтып келді. Батысқа көшіп кеткендердің соңғы тірі қалғаны, қарт Катаваба әйелі, 1889 жылы Чероки тайпасының арасында қайтыс болды. Кейбір Чероки тайпасы аймақтағы Катаваба тайпасымен неке қиды. Кейінірек, бірнеше Катаваба Үндістан территориясындағы Чоктау тайпасына көшіп, қазіргі Оклахома штатындағы Скалливилл қаласының жанында қоныстанды. Олар Чоктау тайпасымен сіңісіп кетті және өздерінің жеке тайпалық ерекшеліктерін сақтамады. Катаваба тайпасы Азамат соғысында Конфедерация жағынан соғысты. 19 ер адам Конфедерация армиясына қатысып, Вирджиния штабында шайқасқа түсті.

Тарихи мәдениет және болжамды халық саны

Катаваба тайпасы тарихи тұрғыдан қонысқа жайғасып, егіншілікпен айналысқан, сондай-ақ балық аулап, аң аулаған. Олардың салты-дәстүрлері Пьемонт аймағындағы көршілес үндістердікімен ұқсас болған және қазір де солай. Дәстүрлі аңдарға бұғы, ал егінге жүгері кіреді. Әйелдер, әсіресе, қыштан жасалған ыдыстар мен себеттерді шебер жасаушылармен белгілі, және олар бұл өнерді бүгінге дейін сақтап келеді. Олардың Миссисипи өзенінен шығысқа қарайғы қыш жасау дәстүрінің ең ежелгісі деп есептеледі, және мүмкін, Америка құрлығындағы ең ежелгі (немесе ең ежелгілерінің бірі). Шамамен 1883 жылы тайпа мүшелері Иса Мәсіхтің Әулиелер шіркеуінің миссионерлерімен байланысқа түсті. Көптеген катавабалар шіркеуге өтті. Кейбіреулері Оңтүстік-Шығыстан көшіп, Юта, Колорадо және көршілес батыс штаттарындағы мормондық қауымдарға қоныстанды. Оңтүстік Каролинадағы Катава қорығында жыл сайын "Яп Йе Исва" мерекесі өткізіледі, ол шамамен "Халық күні" немесе "Өзен халқының күні" деп аударылады. Мереке Катаваба мәдени орталығында өткізіледі, ал түскен қаражат орталықтың жұмысын қаржыландыруға жұмсалады.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Катаваба тайпасы 20 ғасырдың басында өздерінің басшыларын сайлап алған. 1909 жылы катавабалар АҚШ азаматтығын алу үшін АҚШ үкіметіне петиция жіберді. Президент Франклин Д. Рузвельт басқарған кезеңде федералды үкімет американдықтардың жағдайын жақсартуға күш салды. 1934 жылғы «Үндістерді қайта ұйымдастыру туралы» заң бойынша тайпалар өз үкіметтерін жаңартуға және өзін-өзі басқару құқығын кеңейтуге шақырылды. Катавабалар сол кезде мойындалған үнді тайпасы емес еді, себебі олар жерлерін жоғалтқан және резервациясы болмаған. 1929 жылы катавабалардың басшысы Сэмюэл Тейлор Блю федералдық мойындау алу процесін бастады. 1941 жылы катавабалар федералдық деңгейде үнді тайпасы ретінде мойындалды және 1944 жылы жазбаша конституция қабылдады. Сондай-ақ 1944 жылы Оңтүстік Каролина катавабалар мен штаттағы басқа да үнді тұрғындарына штат азаматтығын берді, бірақ оларға сайлау құқығын немесе дауыс беру құқығын бермеді. 20 ғасырдың басындағы афроамерикандықтар сияқты, үндістер де дауыс беру құқығынан дискриминациялық ережелер мен процедуралар арқылы кеңінен шеттетілді. Олар 1965 жылғы федералдық «Дауыс беру құқығы туралы» заң қабылданғаннан кейін 1960 жылдардың соңына дейін дауыс беруден алыс ұсталды. Бұл заң адамдардың конституциялық дауыс беру құқығын федералдық бақылау және қамтамасыз етуді қамтиды. 1950 жылдары федералды үкімет кейбір тайпалар үкіметпен ерекше қарым-қатынасқа мұқтаж болмайтындай дәрежеде ассимиляцияланғанына сенімді болған «үндістерді тарату» саясатын жүргізе бастады. Олар 1959 жылы катавабалардың үкіметін таратып жіберді. Бұл федералдық жәрдемақыны тоқтатты және ортақ мүлік жеке шаруашылықтарға бөлінді. Халық штат заңдарына бағынуға көшті. Катавабалар тайпалық қауымдастық ретінде ұйымдасуды жөн көрді. 1973 жылдан бастап олар өз үкіметін федералдық деңгейде мойындауға өтініш берді. Гилберт Блю 2007 жылға дейін олардың басшысы болып қызмет етті. Олар 1975 жылы 1944 жылғы нұсқасына негізделген конституцияны қабылдады. Сонымен қатар, ондаған жылдар бойы катавабалар 1840 жылы Оңтүстік Каролина жасаған заңсыз келісімге байланысты зиянды және федералды үкіметтің олардың мүдделерін қорғамауына байланысты үкіметке қарсы әртүрлі жер талаптарын көтерді. Бұл «Оңтүстік Каролина Катаваба үнді тайпасына қарсы» ісімен аяқталды, онда АҚШ Жоғарғы Соты тайпаның жер талаптарына қолданылмаған мерзім шектеуі туралы заң қолданылатынын шешті. Жауап ретінде катавабалар Йорк округындағы жеке жер иелеріне қарсы 60 000 сот ісін қозғауға дайындалды, осылайша жерлерін қайтаруды көздеді. 1993 жылдың 27 қазанында АҚШ Конгресі «Оңтүстік Каролинаның Катава үнді тайпасының жер талаптарын реттеу туралы» 1993 жылғы заңын (Реттеу туралы заң) қабылдады, ол «таратуды» кері қайтарды, катаваба үнді ұлтын мойындады және Оңтүстік Каролина штатымен бірге 50 миллион доллар көлемінде жер талаптарын реттеді, бұл ақша ұлттың экономикалық дамуына жұмсалатын еді. 2007 жылдың 21 шілдесінде катавабалар 30 жылдан астам уақыттан кейін алғашқы сайлауларын өткізді. Бұрынғы үкіметтің бес мүшесінің арасында тек екеуі ғана қайта сайланды. 2010 жылғы халық санауында 3370 адам катаваба тегі бар екенін көрсетті.

Катаваба үнді халқының жер қоры

Катаваба резервациясы Оңтүстік Каролина штатының Йорк округіндегі екі ажыратылған бөлікте орналасқан, Рок-Хиллдің шығысында. Жалпы ауданы [аудан мөлшері] құрайды, 2010 жылғы халық санауы бойынша 841 тұрғыны бар. Сонымен қатар, Солтүстік Каролинада Конгресс бекіткен қызмет аймағы бар, ол Мекленбург, Кабаррус, Гастон, Юнион, Кливленд және Рутерфорд округтерін қамтиды. Катаваба тайпасы Солтүстік Каролинадағы Кингс-Маунтиндегі жер учаскесіне де ие, оны ойын казиноы және көп мақсатты ойын-сауық кешені үшін дамытуды жоспарлап отыр. Бүгінде Катаваба тайпасы табысының көп бөлігін федералдық және штаттық қаражат есебінен түйір.

Оңтүстік Каролинамен ойын қатынастары

1993 жылғы Елдестіру туралы заңның шарттарына сәйкес, Катаваба тайпасы Үндістандық ойын индустриясын реттеу туралы заңға бағыну құқығынан бас тартты. Оның орнына, Катаваба тайпасы Елдестіру келісімі мен Мемлекеттік заңның талаптарына, құмар ойындарға қатысты, бағынуға келісті; сол кезде видеопокер мен бингоға рұқсат берілген еді. 1996 жылы Катаваба тайпасы Мертл-Бичтегі SPM Resorts, Inc. компаниясының D. T. Collier есімді өкілімен бірлескен кәсіпорын құрды, олардың бинго және казино операцияларын басқару үшін. Бұл серіктестік, New River Management and Development Company, LLC (оның көп бөлігі Катаваба тайпасына тиесілі болды) Рок-Хиллдегі Катаваба тайпасының бинго залын басқарды. 1999 жылы Оңтүстік Каролина штатының Бас Ассамблеясы видеопокер автоматтарына ие болу мен оларды пайдалануға штаттық тыйым салды. 2004 жылы Катаваба тайпасы SPM Resorts, Inc. компаниясымен барлық жаңа бинго мекемелерін басқару бойынша эксклюзивті келісімшартқа қол қойғанда, кейбір тайпа мүшелері наразылық білдірді. Бұл жаңа келісімшартқа бұрынғы басшылық орган жаңа сайлаулардан бірден бұрын қол қойды. Сонымен қатар, келісімшарт Бас кеңеске (тайпаның толық құрамы) ұсынылмады, бұл олардың қолданыстағы конституциясымен талап етілген. 2002 жылы штат Оңтүстік Каролина білім беру лотереясын құрғаннан кейін, тайпа құмар ойындардан түскен кірісін жоғалтып, Рок-Хиллдегі бинго операциясын жабуға шешім қабылдады. Олар бұл мекемені 2007 жылы сатты. 2006 жылы Черри-роудтағы бұрынғы Rock Hill сауда орталығында орналасқан бинго залы жабылды. Катаваба тайпасы Оңтүстік Каролина штатына қарсы сотқа жүгінді, өздерінің резервациясында видеопокер және басқа да ұқсас «электрондық ойын» автоматтарына ие болу және оларды пайдалану құқығын талап етті. Олар төменгі соттарда жеңіске жетті, бірақ штат Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы сотына шағым түсірді. Штаттың Жоғарғы соты төменгі соттың шешімін күштен шығарды. Тайпа бұл шешімге қарсы АҚШ Жоғарғы сотына шағымданып, бірақ 2007 жылы сот шағымын қараудан бас тартып, штаттың Жоғарғы сотының шешімін күшінде қалдырды. 2014 жылы Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты штаттың құмар ойындар круизі туралы заңына қатысты тайпаға қарсы ұқсас шешім шығарды. 2014 жылы Катаваба тайпасы бинго залын ашуға екінші рет тырысты, ол бұрынғы BI LO дүкенінің орнында, Рок-Хиллдегі Черри-роудта ашылды. Ол 2017 жылы пайда табуға қабілетсіздігінен жабылды.

Солтүстік Каролинамен ойын қатынастары

2013 жылдың 9 қыркүйегінде Катаваба тайпасы Солтүстік Каролина штатының Кингс-Маунтин қаласында 85-ші тас жол бойында 600 миллион долларлық казино салу жоспарларын жариялады. Кливленд округінің шенеуніктері жоспарды дереу қолдады. Алайда, губернатор Пэт МакКорори, Солтүстік Каролина Бас Ассамблеясының 100-ден астам мүшесі және Шығыс Чероки тайпасы (EBCI) бұған қарсы шықты. Катаваба 2013 жылдың тамызында АҚШ Ішкі істер департаментіне (DOI) қажетті сатып алу туралы өтінішін жолдады, бұл мүлікті АҚШ-тың сенімділікпен басқаруын сұрады, бірақ олардың өтініші 2018 жылдың наурыз айында қабылданбады. Қыркүйек айында Катаваба дискрециялық тәртіп бойынша жаңа өтініш берді; сонымен қатар, Конгресс арқылы шешім қабылдауға тырысты. Оңтүстік Каролина сенаторы Линдси Грэм ұсынған, Солтүстік Каролина сенаторлары Том Тиллис пен Ричард Берр қолдаған 790-шы сенат заң жобасы, DOI-ге жерді ойын бизнесі үшін сенімділікпен қабылдауға рұқсат берген болар еді, бірақ заң жобасы комитетте қарастырылмай қалды. 2020 жылдың 13 наурызында DOI 2018 жылғы дискрециялық өтінішті мақұлдап, Солтүстік Каролинадағы жерді сенімділікпен басқаруға келісім берді. 2021 жылдың 24 қаңтарында губернатор Рой Купер Катаваба тайпасымен кіріс бөлісу туралы келісімге қол қойды, ол III сыныптағы ойынға, сондай-ақ спорт пен ат шабуына ставка жасауға мүмкіндік береді; бұл келісім штат пен EBCI арасындағы келісімге ұқсас. 19 наурызда Ұндістан істері бюросының міндетін атқарушы директоры Даррил ЛаКонте Катаваба тайпасына және губернатор Рой Куперге хат жолдап, агенттік келісімді мақұлдағанын хабарлады; хатта келісім-шарт Ұндістан ойынды реттеу туралы заңына және федералды заңның басқа да талаптарына сәйкес келеді делінген. 16 сәуірде Катаваба тайпасы федералды сотта жеңіске жетті, АҚШ округтік судьясы Джеймс Боасберг черокилердің сотқа берген талаптарында негіз жоқ екенін анықтады. Catawba Two Kings Казиносы 2021 жылдың 1 шілдесінде Кингс-Маунтинде 500 ойын автоматы бар уақытша модульді құрылыспен ашылды.