Көз ішіне линза салғандағы көру қабілетін жақсарту әдісі

Кіріспе

Көздің катарактасы немесе миопиясын емдеу үшін көзге имплантацияланатын линза

Көз ішілік линза (КІЛ) – көздің ішіне, әдетте катарактаны емдеу немесе жақын және алысқа көру сияқты басқа көру проблемаларын түзету мақсатында имплантацияланатын линза. Бұл рефракциялық хирургияның бір түрі. Егер табиғи линза көзге кірсе, онда КІЛ факикалық линза деп аталады, әйтпесе ол псевдофакикалық линза (немесе жалған линза) болып табылады. КІЛ-ның екі түрі де табиғи кристалды линза сияқты жарықты фокус ету функциясын қамтамасыз ету үшін жасалған. Бұл ЛАСИК-ке балама болуы мүмкін, бірақ ЛАСИК катарактаны емдеу үшін КІЛ-ға балама емес. КІЛ әдетте кішкентай пластикалық линзадан тұрады, оның екі жағында пластикалық тіреулер бар, оларды линзаның көздің ішіндегі капсулалық қапшықтағы орнында ұстауға арналған. КІЛ бастапқыда қатты материалдан (ПММА) жасалатын, бірақ бұл көбінесе силикон сияқты иілгіш материалдарды пайдаланумен алмастырылды. Қазіргі кездегі көпшілік КІЛ-лар қашықтықтан көруге арналған монофокалды линзалар болып табылады. Алайда басқа түрлері де бар, мысалы, алыстан және оқу қашықтығынан бірнеше рет шоғырланған көруді қамтамасыз ететін көпфокусты көздің ішкі линзасы және шектеулі көру қабілетін қамтамасыз ететін бейімделетін КІЛ. Көпфокусты КІЛ-лар сондай-ақ трифокусты КІЛ-лар немесе кеңейтілген фокус тереңдігі (EDOF) линзалары болуы мүмкін. 2021 жылға қарай жыл сайын әлемде катарактаға қатысты 28 миллионға жуық процедуралар жүргізіледі, олардың көп бөлігі Үндістанда. Бұл әлемде күніне 75 000 процедураны құрайды. Факикалық КІЛ елеулі миопиясы бар науқастарда эксимерлі лазерлік хирургияға (ЛАСИК) қарағанда аз қауіп төндіреді. Көбінесе, КІЛ-лар Clear Lens Extraction And Replacement (CLEAR) хирургиясы арқылы, сонымен қатар рефрактивті линзалар алмасу (RLE) арқылы имплантацияланады. Көптеген көпфокусты КІЛ-лар концентрикалық сақиналық дизайнды қолдана отырып, осы бір мезгілдегі қарау фокусына қол жеткізуге тырысады, ол қашықтықты және жақын фокустық нүктелерді ауыстырады. Алайда концентрикалық сақиналы көпфокустық линзалар барлық көрініс диапазондарында жарық түсіруге бейім және шоғырлануы сәл нашарлайды. Катарактаны алып тастағаннан кейін көп фокустық КІЛ-ға ие адамдарға стандартты монофокалды линзаларға қарағанда қосымша көзілдірік қажет болуы мүмкін. Көпфокусты КІЛ-лардың ең көп таралған жағымсыз көрініс әсерлеріне жарық шағылысу, галолар (жарықтардың айналасындағы сақиналар) және жарықсыз жағдайда контрастты сезімталдығының жоғалуы жатады.

An Intraocular lens (IOL) is a lens implanted in the eye usually as part of a treatment for cataracts or for correcting other vision problems such as short sightedness and long sightedness; a form of refractive surgery. If the natural lens is left in the eye, the IOL is known as phakic, otherwise it is a pseudophakic lens (or false lens). Both kinds of IOLs are designed to provide the same light focusing function as the natural crystalline lens. This can be an alternative to LASIK, but LASIK is not an alternative to an IOL for treatment of cataracts. IOLs usually consist of a small plastic lens with plastic side struts, called haptics, to hold the lens in place in the capsular bag inside the eye. IOLs were originally made of a rigid material (PMMA), although this has largely been superseded by the use of flexible materials, such as silicone. Most IOLs fitted today are fixed monofocal lenses matched to distance vision. However, other types are available, such as a multifocal intraocular lens that provides multiple focused vision at far and reading distance, and adaptive IOLs that provide limited visual accommodation. Multifocal IOLs can also be Trifocal IOLs or extended depth of focus (EDOF) lenses. As of 2021, nearly 28 million cataract procedures take place annually worldwide, a large proportion in India. That is about 75,000 procedures per day globally. Phakic IOL appear to be lower risk than excimer laser surgery (LASIK) in those with significant nearsightedness. More commonly, IOLs are implanted via Clear Lens Extraction And Replacement (CLEAR) surgery, also known as refractive lens exchange (RLE) Many multifocal IOL designs attempt to achieve this simultaneous viewing focus using a concentric ring design, which alternates distance and near focal points. However, concentric ring multifocal lenses are prone to glare and mildly compromised focus at all ranges of vision. People who have a multifocal IOL after their cataract is removed may be less likely to need additional glasses compared with people who have standard monofocal lenses. The most common adverse visual effects from multifocal IOLs include glare, halos (rings around lights), and a loss of contrast sensitivity in low light conditions.

Реттелетін линза

Регулируемый ИОЛ басқа линзалардан өзгеше, себебі оның оптикалық күші операциядан кейін, толық жазылудан соң реттелуі мүмкін. Барлық басқа ИОЛ-дар хирургтарға операция алдындағы өлшемдерді пациенттің операциядан кейінгі линза күшін анықтау үшін пайдалануды талап етеді. Бұл әдістің кемшілігі – операция алдындағы өлшемдер пациент катарактасы бар кезде алынады, және олар жазылу кезінде болатын ұсақ өзгерістерді ескере алмайды. Регулируемый ИОЛ-ды қолданғанда хирург оны имплантациялайды, содан кейін жазылу толыққаннан кейін, пациентке сәйкес келгенше ультракүлгін сәуле шығару құрылғысын пайдаланып, дәлдеу жұмыстарын жүргізеді. Мысалы, (RxSight) Light Adjustable Lens (LAL). Көздер мен линзаларды реттеу процесінен бұрын және оның кезінде кездейсоқ ультракүлгін сәулелерге ұшыратуға болмайды, линза бекітілгенге дейін операциядан бастап қорғаныш көзілдірігін тағу қажет. Көз жазылғаннан кейін, әдетте ИОЛ имплантациясынан кейін 2-4 апта өткен соң, рефракцияны түзету жүргізіледі. Пациентке рецепт жазылады және ИОЛ-дың сыну күшін түзету үшін линзаның ортасы немесе шеті, мүйіз қабығына орналасқан контактты линзаның көмегімен, ультракүлгін сәуленің өлшенген дозасына ұшыратылады. Бұл бөлік сәл ісіп, линза бетінің қисықтығын өзгертеді. Астигматизмді түзету үшін меридионалды әсер ету де осылай жасалуы мүмкін. Дәлдеу үшін бірнеше күн аралығында бірнеше рет әсер етуге болады. Линза оңтайландырылғаннан кейін, өзгерістерді бекіту үшін линзаның барлық бөлігіне соңғы әсер ету жасалады, содан кейін линза енді реттелмейді және оны сыртта қолдануға болады.

Қолайлы

Кейбір жаңа линзалар көзге қашықтықтан жақынға (бейімделуге) фокусты өзгерту қабілетін қайтаруға тырысады. Дегенмен, бүгінгі күні қолданылатын көптеген бейімделетін ИОЛ-дер жақын көруді өте шектеулі түрде жақсартады, және бұл жақсарту уақыт өте келе азаяды. Капсулалық арт соқпақ (ПКО) – көптеген катаракта операцияларының кең таралған қосалқы әсері, оны бір реттік лазерлік капсулотомия арқылы оңай емдеуге болады (төменде қараңыз). Бейімделетін ИОЛ-дер кірпікше бұлшықтарымен және зонарлық талшықтармен өзара әрекеттеседі, екі шетіндегі біліктіктерді пайдаланып, көзге қалыпты бейімделу сияқты бірдей жүйкелер мен бұлшық еттер арқылы алға және артқа жылжиды. Бұл ИОЛ-дер 4,5 мм квадрат жиекті оптикалық линзаға және полиимидтік иілгіштермен жабдықталған ұзын біліктік пластиналық конструкцияға ие. Біліктіктер BioSil деп аталатын, көз ішінде шексіз иілгіштікке қабілетті екеніне көз жеткізу үшін жан-жақты сынақтан өткен, жетілдірілген силиконнан жасалған. Eyeonics компаниясы жасаған линза, ал астигматизмді лимбальды тілгілеу кесіктерімен немесе эксимерлік лазерлік процедурамен емдеуге болады. Американдықтардың шамамен 40% астигматизмге шалдыққан, сондықтан олар ториктік ИОЛ-дерге үміткер болуы мүмкін.

Кеңейтілген фокус тереңдігі

Кеңейтілген фокус тереңдігі (EDOF) – пресбиопияны емдеуге арналған интраокулярлық линза технологиясы. Көпфокусты ИОЛ-дарда екі немесе одан көп фокустық нүкте болса, EDOF линзалары фокус тереңдігін арттыру үшін біртұтас созылған фокустық нүкте құрайды. Мұның мақсаты – көпфокусты ИОЛ-дарда кездесетін жарқырау, шұғыла және басқа фотоптық құбылыстарды азайту. Мүмкін болатын кемшілік – аберрацияларға байланысты кескін сапасының төмендеуі. Бұрышпен тіреулі PIOL-дар алдыңғы камераға орналастырылады. Олар мүйіз қабығының эндотелий қабығына теріс әсер етеді, ал бұл қабық сау және мөлдір мүйіз қабығын сақтау үшін маңызды. Ириске бекітілген PIOL-дар энклавация деп аталатын әдіс арқылы тырнақтармен ортаңғы перифериялық ириске бекітіледі. Бұл тип мүйіз қабығының эндотелийіне аз әсер етеді деп саналады. Осы типтің басты асқынуы – эндотелий клеткаларының азаюына себеп болуы. Сулькуспен тіреулі PIOL-дар артқы камераға, табиғи хрустальдық линзаның алдына орналастырылады. Бұл типтегі PIOL-дардың танымалдылығы артып келеді. Олардың арнайы дөңгелек пішіні бар, ол табиғи линзамен жанасудан сақтайды. Ескі нұсқалардың басты асқынуы – катаракта пайда болу мүмкіндігінің аз болуы. 2006 жылы сулы юмор айналымын жақсарту үшін орталықтан тесілген ICL (яғни, тесігі бар ICL) жасалды.

Көк жарықты сүзгілейтін ИОЛ

Көк жарықты сүзгілеуші ІOL линзалары табиғи және жасанды жарықта кездесетін ультракүлгін және жоғары энергиялы көк жарықты сүзгілейді, олардың екеуі де көру проблемаларын тудыруы мүмкін; алайда, көк жарықты тым көп сүзгілеу, әсіресе қыс айларында (маусымдық көңіл күйдің төмендеуі) депрессияны күшейте алады. "Natural Yellow" сауда белгісімен сатылатын материал үш гидрофильді ІOL линзасы түрінде қолжетімді. Бенц зерттеу және әзірлеме бөлімінің докторы Патрик Бенц, көздің табиғи хрустальдық линзасынан кейін торлы қабықты қорғау мақсатында, адам хрустальдық линзасындағы УФА сәулесін тоқтатып, күлгін жарықты сүзгілейтін хромофорды қамтитын алғашқы ІOL материалының авторы атанды. Кохрейн шолуы катаракта операциясынан кейін макуланы (көздің артқы бөлігін) қорғауда көк жарықты сүзгілеуші және сүзгілемейтін линзалар арасында маңызды айырмашылықтарды көрсететін жеткілікті дәлелдер таппады. Бұл зерттеулердің өте шағын және қысқа мерзімді болғандықтан сенімді нәтижелер алу мүмкін болмаған болуы мүмкін.

Арғы капсуланың көмескілігі

Катарактадан кейінгі капсуланың көмескіленуі (ККК), көбінесе "кейінгі катаракта" деп аталады, катаракта хирургиясының ең көп кездесетін асқынуы болып табылады. Пациенттердің шағын пайызында артқы камералық интраокулярлық линзалар имплантацияланғаннан кейін бірнеше айдан соң ККК пайда болуы мүмкін. Олар оңай емделеді және әдетте көруді қалпына келтіру үшін бір реттік капсулотомия процедурасы (Nd:YAG лазерін қолдану арқылы) қажет.

Материалдар

Көз ішіне салынатын линзаларды жасау үшін қолданылған материалдарға полиметилметакрилат (ПММА), силикон, гидрофобтық акрилат, гидрофильді акрилат және колламер жатады. Полиметилметакрилат (ПММА) – көз ішіне салынатын линзаларда сәтті қолданылған алғашқы материал. Технологияның дамуы силикон мен акрилді полимерлерді пайдалануға әкелді, олардың екеуі де жұмсақ, иілгіш және бейтарап материалдар болып табылады. Бұл линзаны бүктеуге және көздің кішкентай тілігі арқылы енгізуге мүмкіндік береді.

Қиындық қуатын таңдау

ИОЛ-ның қажетті сыну қуаты, көзілдірік линзасының рецептіне ұқсас, күтілетін сыну нәтижесін қамтамасыз ету үшін таңдалады. ІОЛ-ның қажетті қуатын анықтау үшін операцияға дейінгі өлшемдер, оның ішінде мүйіз қабығының қисықтығы, көздің осьтік ұзындығы және ақтан аққа дейінгі өлшемдер пайдаланылады. Бұл әдістерге бірнеше формулалар жатады, соның ішінде Хагис формуласы. Сол линзаны Англияның Шығыс Суссекс графтығындағы Брайтон қаласындағы Rayner компаниясы ICI (Imperial Chemical Industries) өндірген Perspex CQ полиметилметакрилатынан (PMMA) жасаған. Ридли Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде PMMA материалдан жасалған ұшақтардың шыныларына байланысты көз жарақаттарын алған Корольдік әуе күштерінің ұшқыштарында ешқандай қабылдамау реакциясы немесе шетелдік дене реакциясы байқалмағанын анықтады және бұл мөлдір материалдың көзге имплантациялауға инертті және пайдалы екенін түсінді.