Альфред Вебер: экономист, география және өнеркәсіптік орналасу теориясы

Кіріспе

Неміс географы және экономисі (1868–1958) швейцариялық саясаткер Карл Давид Альфред Вебер (30 шілде 1868 – 2 мамыр 1958) – неміс экономисі, географы, әлеуметтанушы және мәдениет теориясының қайраткері. Оның еңбектері қазіргі экономикалық географияның қалыптасуына зор үлес қосты.

Өмір

Альфред Вебер, белгілі әлеуметтанушы Макс Вебердің кіші інісі, Эрфуртта туып, Шарлоттенбургте өсті. 1907 жылдан 1933 жылға дейін Гейдельберг университетінде профессор қызметін атқарды. Вебер мансабын заңгер ретінде бастап, содан кейін әлеуметтанушы және мәдени философ болып жұмыс істеді.

Жұмыс

Вебер экономика саласына теория мен себептік модельдерді қайта енгізуді, сонымен қатар тарихи талдауды қолдаушы болды. Осы саладағы оның жетістіктері өнеркәсіптік орналасудың алғашқы модельдері бойынша жұмысты қамтиды. Ол социологияның жеке ғылыми сала ретінде қалыптасқан кезеңінде өмір сүрді. Оның "Өнеркәсіптік орналасу" теориясы сол кезде қатаң экономикалық болғанымен, қазір география саласында, әсіресе экономикалық географияның ішкі саласындағы теориялық ұғым ретінде кеңінен зерттеледі. Ферма және Вебер үшбұрышы мәселесіне алғашқы тікелей (итерациялық емес) сандық шешімді тапты. 1818 жылға жататын фон Тюненнің еңбектерінен бұрын Ферма нүктесі мәселесі кеңістіктік экономиканың бастауы ретінде қарастырылуы мүмкін. Оны 1640 жылға дейін әйгілі француз математигі Пьер де Ферма тұжырымдаған. Ал Ферма үшбұрышы мәселесінің жалпылама түрі болып табылатын Вебер үшбұрышы мәселесін алғаш рет 1750 жылы Томас Симпсон тұжырымдап, 1909 жылы Альфред Вебер танымал етті. 1985 жылы "Кеңістіктік экономика: мекенделген кеңістіктің экономикалық рационалдығы" атты кітабында Тельье "тарту-ығысу проблемасы" деп аталатын жаңа мәселені тұжырымдады, ол Ферма және Вебер мәселелерінің жалпылама түрін құрайды. Ең қарапайым түрінде, тарту-ығысу проблемасы D нүктесін A1, A2 және R үш нүктесіне қатысты, A1 және A2 нүктелерінен таралатын тарту күштері мен R нүктесінен таралатын ығысу күштерінің өзара теңесетіндей етіп орналастырудан тұрады. Осы кітапта Тельье бұл мәселені үшбұрыш жағдайында алғаш рет шешіп, кеңістіктік экономика теориясын, әсіресе жер рентасы теориясын, тарту-ығысу проблемасынан туындаған тарту және ығысу күштерінің тұрғысынан қайта қарастырды. Бұл мәселені кейін Чен, Хансен, Жаумар және Туй (1992), Жалал және Краруп (2003) сияқты математиктер одан әрі талдады. Оттавиано және Тизе (2005) тарту-ығысу проблемасын 1990 жылдары дамыған Жаңа экономикалық географияның алғыкөші ретінде қарастырады, бұл Пол Кругманға 2008 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлыққа ие болуына себеп болды.

Weber supported reintroducing theory and causal models to the field of economics, in addition to using historical analysis. In this field, his achievements involve work on early models of industrial location. He lived during the period when sociology became a separate field of science. Though his theory on 'Industrial Location' was strictly economic during his time it is widely studied in the field of geography now, mostly as a theoretical concept in the subdomain of economic geography. found the first direct (non iterative) numerical solution of the Fermat and Weber triangle problems. Long before Von Thünen's contributions, which go back to 1818, the Fermat point problem can be seen as the very beginning of space economy. It was formulated by the famous French mathematician Pierre de Fermat before 1640. As for the Weber triangle problem, which is a generalization of the Fermat triangle problem, it was first formulated by Thomas Simpson in 1750, and popularized by Alfred Weber in 1909. In 1985, in a book entitled Économie spatiale: rationalité économique de l'espace habité, Tellier formulated an all new problem called the "attraction repulsion problem", which constitutes a generalization of both the Fermat and Weber problems. In its simplest version, the attraction repulsion problem consists in locating a point D with respect to three points A1, A2 and R in such a way that the attractive forces exerted by points A1 and A2, and the repulsive force exerted by point R cancel each other out. In the same book, Tellier solved that problem for the first time in the triangle case, and he reinterpreted spatial economics theory, especially, the theory of land rent, in the light of the concepts of attractive and repulsive forces stemming from the attraction repulsion problem. That problem was later further analyzed by mathematicians like Chen, Hansen, Jaumard and Tuy (1992), and Jalal and Krarup (2003). The attraction repulsion problem is seen by Ottaviano and Thisse (2005) as a prelude to the New Economic Geography that developed in the 1990s, and earned Paul Krugman a Nobel Memorial Prize in Economic Sciences in 2008.