Кіріспе

Француз православ раввині Самуэль бен Юда ибн Тиббон (1150 – шамамен 1230 ж.ж.), көбінесе Самуэль ибн Тиббон ( ابن تبّون) деп аталатын, Прованста, кейін Францияның бір бөлігі болған еврей философы және дәрігері. Ол 1150 жылы Луньелде (Лангедок) дүниеге келді және 1230 жылы Марсельде қайтыс болды. Ол еврей раввиндерінің әдебиетін араб тілінен еврей тіліне аударғанымен ең көп танымал. Самуэль ибн Тиббон өзінің философиялық еңбектерін жазды, оның ішінде "Сефер ха Михтав" ("Хат кітабы"), ол этика және руханият мәселелерін қарастырды. Самуэль ибн Тиббонның аудармалары мен түсіндірмелері орта ғасырларда еврей ой-пікірі мен ғылымына маңызды әсер етті. Олар грек философиясы мен ислам ғылымының идеяларын еврей әлеміне таратуға көмектесті, сонымен қатар еврей философиясының өркендеуіне үлкен үлес қосты.

Өмірбаян

Ол әкесі Юда бен Саул ибн Тиббоннан раввиндік әдебиет бойынша еврей білімін алды. Луньелдегі басқа ұстаздар оған медицина, араб тілі және сол дәуірдің дүниелік білімдерін үйретті. Самуил ибн Тиббон үйленіп, балалары болды, соның ішінде Мұса ибн Тиббон деген ұлы болды, ол да араб тілінен еврей тіліне еңбектер аударған. Өмірінің соңында ол Оңтүстік Францияның бірнеше қаласында тұрды (1199 жылы Безиерде, ал 1204 жылы Арльде). Барселона, Толедо және Александрияға (1210–1213 жылдары) саяхаттады. Соңында Марсельде қоныстанды. Ол қайтыс болғаннан кейін денесі Иерусалим Корольдігіне жеткізіліп, Тиберияда жерленді.

Аудармалар

Самуилдің беделі оның түпнұсқалық жазбаларына емес, оның аудармаларына, әсіресе 1204 жылы Маймонидтің "Аң-таң болғандарға арналған нұсқау" кітабына негізделген. (Осы кітаптың суретін World Digital Library сайтынан көруге болады.) Аверроэстің "Шелоша Маамарим" деген атаумен жазылған үш кішкентай трактаты (Ж. Херез редакциялаған, неміс тілінде: "Drei Abhandlungen über die Conjunction des Separaten Intellects mit den Menschen von Averroes, aus dem Arabischen Uebersetzt von Samuel ibn Tibbon", Берлин, 1869). Самуил осы үш трактатты Екклесиастқа жасаған түсіндірмесіне қосымша ретінде (жоғарыда қараңыз) және жеке-жеке аударды (Штейншнайдер, сол жерде, 199-бет). Яхья ибн әл-Батриктің Аристотельдің "Метеора" атты арабша аудармасы "Отот ха Шамайм" (сондай-ақ "Отот 'Элионот" деген атаумен келтіріледі), екі арал – Лампедуза мен Пантеллария аралығында Александриядан жасалған саяхат барысында аударылған. Ол бірнеше қолжазбада сақталған. Алғы сөз бен мәтіннің бастамасы Filipowski (шамамен 1860 ж.) үлгі ретінде басып шығарған. Самуил бұл қайта аударманы Толедолық Иосиф бен Израильдің өтініші бойынша жасады, Батриктің араб тіліндегі жалғыз және нашар аудармасынан жұмыс істеді (Штейншнайдер, сол жерде, 132-бет).