Прованс равині Абба Мари бен Моше: Діни көзқарастар мен келіспеушіліктер тарихы

Кіріспе

Провансальдық раввин Абба Мари бен Мосе бен Жозеф, 13 ғасырдың соңында Монпелье қаласына жақын Лунельде туған провансальдық раввин. Ол туған жерінің атымен (ивритше Yerah, яғни ай, луна) Yarhi деп те белгілі, сондай-ақ «аструк» сөзінен – «сәтті» деген мағынаны білдіретін Аструк, Дон Аструк немесе Лунельдің Эн Аструк деген есімдерді қабылдады. Раввиндік білімді адамдардың ұрпағы Абба Мари теология мен философияны зерттеуге өзін арнады, Мұса Маймонид пен Нахманидтің еңбектерін, сондай-ақ Талмудты оқып үйренді.

Рационализмнің қарсыласы

Әбу Мари Талмуд білімінде мол тәжірибесі болды және поэзияға қабілетті еді, бірақ Заңға деген ынтасы оны либералдық ойды қолдайтындардың барлығына қарсы агитатор және қудалаушы етті. Өзінің жеткілікті билігі болмағандықтан, ол көптеген хаттарда, кейін "Minḥat Ḳenaot" (Қызғану құрбаны) деген атпен жарияланған, сол кездегі ең беделді раввин, Барселоналық Соломон бен Адреттен, оның үлкен билігін пайдаланып, философияны оқуға және кереметтерге сенуді жоятын Киелі кітаптың аллегориялық түсіндірмелеріне қарсы айыптау жариялап, жамандықтың бастауын тоқтатуға шақырды. Бен Адрет басқа қауымдардың ісіне араласуға құлшынбаса да, жаңа рационалистік жүйелердің қауіптілігі тұрғысынан Абба Маримен толық келісімде болды және оған Заңды қорғау үшін консервативті күштерді ұйымдастыруға кеңес берді. Абба Мари Бен Адреттің көмегімен өзінің ісін қолдайтын одақтастар тапты, олардың арасында Барселоналық Дон Бонафу Видал және оның бауыры Дон Крескас Видал, сол кезде Перпиньян қаласында болды. Соңғысының философияны және медицинадан басқа ғылымдарды отыз жасқа толмағандарға тыйым салу туралы ұсынысы Бен Адреттің мақұлдауына ие болды. Сондықтан Бен Адрет Монпелье қауымына он бес раввиннің қол қойған хатын жолдады, онда жасқа және раввиндік білімге жеткенше философия мен ғылымды оқитындарға қарсы айыптау жариялау туралы жарлық шығару ұсынылды. 1304 жылдың қыркүйек айындағы сенбі күні бұл хат қауым алдында оқылмақ болғанда, атақты астроном және математик Якоб Махир Дон Профиат Тиббон Барселона раввиндерінің мұндай заңсыз араласуына қарсылық білдірді, соның салдарынан жарылыс болды. Жиырма сегіз мүше Абба Маридің мақұлдау хатына қол қойды; ал Тиббон басшылығымен қалғандары Бен Адретке қарсы хат жолдады, оны және оның әріптестерін жергілікті жағдайды білмей тұрып, бүкіл қауымды айыптағаны үшін айыптады. Ақырында, либералдық идеяларға қолдау көрсету және қарсылық білдіру нәтижесінде Францияның оңтүстігі мен Испаниядағы еврей халқының арасында жарылыс туды. Париж; Гюнцбург кітапханасы, Санкт-Петербург; Парма; Рамсгейт Монтефиоре колледжінің кітапханасы; және Турин). Олардың кейбіреулері тек үзінділер ғана. М. Л. Бислихис дайындаған басылым (Пресбург, 1838) мыналарды қамтиды: (1) Кіріспе; (2) Құдайдың тәнсіздігі туралы он сегіз тараудан тұратын трактат; (3) хат алмасу; (4) сонымен қатар 58-ші хатта қамтылған Sefer ha Yarḥi деп аталатын трактат; (5) Шем Тоб Палкераның "Рухани жетекшілік" және оның авторының қорғанысы. Иудаизмнің үш негізгі доктринасы ретінде Абба Мари: (1) Құдайдың бар екендігін және Оның абсолютті билігін, мәңгілігін, біртіндегілігін және тәнсіздігін мойындау, бұл аян арқылы, әсіресе Он Буйрықта үйретілгендей; (2) әлемнің одан жаратылуы, әсіресе сенбі күнімен дәлелденгендей; (3) ерекше Құдайдың қамқорлығы, бұл Киелі кітаптағы кереметтерде көрінеді. Кіріспеде Абба Мари хат алмасуды жинау мақсатын түсіндіреді; ал келесі трактатта философияны оқудың, Құдай туралы білім алуға көмектесу ретінде пайдалы екенін, бірақ Аристотельдің философиясымен немесе оның бұрыс түсіндіруімен жаңылыспау үшін үлкен сақтық қажет екенін көрсетеді. creatio ex nihilo және Құдайдың жеке қамқорлығы принциптеріне қатысты. Қолжазбаларда "Minḥat Ḳenaot" басылымында жоқ он екі хат бар. Әбу Маридің "Қина" (айыту) шығармасын жазғаны айтылады. "Minḥat Kenaot" тарихшы үшін пайдалы оқу материалы болып табылады, өйткені ол иудаизмді қоздырған терең мәселелерге, діннің сол дәуірдің философиясына қатысты мәселеге көп жарық түсіреді, оны фанатиктердің ынтасы да, либералдық ойлы адамдардың батыл ұстанымы да ешқандай догматикалық формада немесе айыптау арқылы шеше алмады, өйткені қауымдардың тәуелсіз рухы раввиндерге шіркеуге қарағандай, адамдарға не сену керектігін немесе неге құрмет ету керектігін айту құқығын бермеді. Жұмыстың соңында Абба Мари Бен Адрет (1310 жылы қайтыс болған), Дон Видаль, Перпиньяндық Соломон және Лунельдің Дон Боне Крескасына жазған бірнеше мақтау сөздері қосылған.

Abba Mari possessed considerable Talmudic knowledge and some poetical talent; but his zeal for the Law made him an agitator and a persecutor of all the advocates of liberal thought. Being himself without sufficient authority, he appealed in a number of letters, afterward published under the title of Minḥat Ḳenaot (Jealousy Offering), to Solomon ben Adret of Barcelona, the most influential rabbi of the time, to use his powerful authority to check the source of evil by hurling his anathema against both the study of philosophy and the allegorical interpretations of the Bible, which did away with all belief in miracles. Ben Adret, while reluctant to interfere in the affairs of other congregations, was in perfect accord with Abba Mari as to the danger of the new rationalistic systems, and advised him to organize the conservative forces in defense of the Law. Abba Mari, through Ben Adret's aid, obtained allies eager to take up his cause, among whom were Don Bonafoux Vidal of Barcelona and his brother, Don Crescas Vidal, then in Perpignan. The proposition of the latter to prohibit, under penalty of excommunication, the study of philosophy and any of the sciences except medicine, by one under thirty years of age, met with the approval of Ben Adret. Accordingly, Ben Adret addressed to the congregation of Montpellier a letter, signed by fifteen other rabbis, proposing to issue a decree pronouncing the anathema against all those who should pursue the study of philosophy and science before due maturity in age and in rabbinical knowledge. On a Sabbath in September, 1304, the letter was to be read before the congregation, when Jacob Machir Don Profiat Tibbon, the renowned astronomical and mathematical writer, entered his protest against such unlawful interference by the Barcelona rabbis, and a schism ensued. Twenty eight members signed Abba Mari's letter of approval; the others, under Tibbon's leadership, addressed another letter to Ben Adret, rebuking him and his colleagues for condemning a whole community without knowledge of the local conditions. Finally, the agitation for and against the liberal ideas brought about a schism in the entire Jewish population in southern France and Spain. Paris; Günzburg Libr., Saint Petersburg; Parma; Ramsgate Montefiore College Library; and Turin). Some of these are mere fragments. The printed edition (Presburg, 1838), prepared by M. L. Bislichis, contains: (1) Preface; (2) a treatise of eighteen chapters on the incorporeality of God; (3) correspondence; (4) a treatise, called Sefer ha Yarḥi, included also in letter 58; (5) a defense of The Guide and its author by Shem Tob Palquera. As the three cardinal doctrines of Judaism, Abba Mari accentuates: (1) Recognition of God's existence and of His absolute sovereignty, eternity, unity, and incorporeality, as taught in revelation, especially in the Ten Commandments; (2) the world's creation by Him out of nothing, as evidenced particularly by the Sabbath; (3) special Divine providence, as manifested in the Biblical miracles. In the preface, Abba Mari explains his object in collecting the correspondence; and in the treatise which follows he shows that the study of philosophy, useful in itself as a help toward the acquisition of the knowledge of God, requires great caution, lest we be misled by the Aristotelian philosophy or its false interpretation, as regards the principles of creatio ex nihilo and divine individual providence. The manuscripts include twelve letters which are not included in the printed edition of Minḥat Ḳenaot. mentions a ḳinah composed by Abba Mari. Minchat Kenaot is instructive reading for the historian because it throws much light upon the deeper problems which agitated Judaism, the question of the relation of religion to the philosophy of the age, which neither the zeal of the fanatic nor the bold attitude of the liberal minded could solve in any fixed dogmatic form or by any anathema, as the independent spirit of the congregations refused to accord to the rabbis the power possessed by the Church of dictating to the people what they should believe or respect. At the close of the work are added several eulogies written by Abba Mari on Ben Adret (who died in 1310), and on Don Vidal, Solomon of Perpignan, and Don Bonet Crescas of Lunel.