Кіріспе

Римдік еврей ғалымы және ақыны (Иммануил Римдік, Имануил Романо, Маноэлло Джудео) (1261 жылы Римде дүниеге келген – шамамен 1335 жылы Фермо, Италияда қайтыс болған) – қазіргі Италияда өмір сүрген, иврит және итальян тілдерінде шығармалар жазған еврей ақыны және жазушысы. Иммануилдің ең белгілі туындысы – оның иврит тіліндегі мақама жинағы, «Махберот Иммануил».

Өмірбаян

Иммануил 1261 жылы Римде Зифрони отбасында дүниеге келген. Оның туысы, Джуда бен Мозе Романо, Неаполь патшасы Анжу Робертінің қызметінде болған жазушы және аудармашы болды. Иммануил Римдегі яһуди қауымының хат алмасуын басқарды және өмірі бойы басқа да маңызды лауазымды атқарған болуы мүмкін. 1321 жылы ол Римнен кетіп қалды, бұл сол жылғы Римнен яһудилерді қуу туралы паптың жарлығына жауап ретінде болған болуы мүмкін. Осыдан кейін ол Италияны аралап, Губбиода тұрған болуы мүмкін. Иммануил шамамен 1335 жылы қайтыс болды.

Шығармалары

Эммануэль еврейше де, итальянша да жазды. Ол осы дәуірде итальян тілінде сақталған шығармалары бар жалғыз еврей авторi. Оның ең белгілі туындысы – «Махберот Иммануилден» басқа, ол Киелі кітапқа түсіндірмелер, герменевтика, еврей әліпбиінің эзотерикалық аспектілері туралы трактат (қазір сақталмаған) және итальян тілінде бес өлең жазды. Ол итальян тілінен өзге тілде сонет жазған алғашқы ақын. Жақын адамы «газель» деп, араб және еврей әдебиетіне тән атаумен де, итальяндық «доннаның» – «лейді» деп Иммануил аударған түрімен де сипатталады. Даниял мен Иммануил тозақ пен жұмақта Киелі кітаптан және замандас адамдармен кездеседі. Ғалымдар Иммануилдің шығармасы мен Дантенің «Құдайлық комедиясы» арасындағы ұқсастықтарды атап көрсетті. Дантеден өзгеше, Иммануил еврей теологиясында жоқ тазару орнын қоспаған. Қызығы, осы бөлім ғана толыққанды қара сөзбен жазылған. Иммануил өлшенген тақпақ өлеңдерін араластырмайды. «Бисбидис» өзінің жаңашылдығы мен бай ономатопеясы үшін ғалымдардың назарына ілікті.