Әуе соғысының тарихы мен дамуы

Әуе соғысының тарихы: қытайдағы қанатты аппараттардан бастап, әскери мақсаттағы ұшақтар мен зымырандардың дамуы. WWII заманындағы жетістіктер.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: History of aerial warfare — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Әуе соғысының тарихы ежелгі заманнан басталады, Қытайда желкендерді пайдалану арқылы. Үшінші ғасырда бұл әуе шарымен соғысқа дейін жетті. 1911 жылдан бастап ұшақтар соғысқа қолданыла бастады, алғашқыда барлау үшін, кейіннен барлау ұшақтарын түсіру мақсатында әуе шайқастары жүргізілді. Стратегиялық бомбалау ұшақтарды пайдалану Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды. Сондай-ақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия көптеген зымыран және дәлдікпен басқарылатын қару жүйелерін, оның ішінде алғашқы қанатты зымыранды, алғашқы қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымыранды, алғашқы жер-әуе зымырандарын және алғашқы кемеге қарсы зымырандарды жасады. Баллистикалық зымырандар Суық соғыс кезінде аса маңызды роль атқарды, ядролық қарулармен жарақтандырылды және АҚШ пен КСРО сияқты екі үлкен держава бір-бірін оларды қолданудан тайдыру үшін оларды көптеп жинақтады.

Шығармашылық болжаулар

Ерте заманнан бері әртүрлі мәдениеттерде ұшатын құдайлар мен қасиетті тұлғалар туралы мифтер қалыптасты, олардың кейбіреулері, мысалы Зевс, жердегі адамдарға аспаннан найзағай лақтыра алатын. Гректердің Дедалус және Икар сияқты адамдардың ұшудың жолын тапқандығы туралы да ойдан шығарылған әңгімелер болды. Табиғи логика бойынша, қарапайым адамдардың ұшуы және осы қабілетін әскери мақсатта пайдалану туралы қиял пайда болды. Мұндай соғыс жүргізуге қажетті технологиядан бұрын қиял жеңіліп кетті. Джонатан Свифттың "Гулливердің саяхаттары" (1726) романының үшінші кітабында, Лапута ұшқыш аралының патшасы жауларын және бүлікшіл азаматтарын әуеден ауыр тастармен бомбалауға көшеді. Қазіргі кезде Әуе күштері деп аталатын нәрсенің ең толыққанды және егжей-тегжейлі көркем бейнесін Ханс Кристиан Андерсеннің "Зұлым ханзада" (1840) ертегісінде табуға болады. Әңгімеде әлемді жаулап алуға құмар, шексіз амбициялы және қатыгез ханзада "әуеде жүзе алатын керемет кеме жасауды" бұйырады; ол әсем безендірілген және түрлі-түсті болған; тауыс құйрығы сияқты, мыңдаған көздермен жабылған, бірақ әр көз – мылтықтың ұңғысы. Ханзада кеменің ортасында отырып, тек серіппеге тиіп, мыңдаған оқтарды барлық бағытта ұшыруға қол жеткізеді, ал мылтықтар бірден қайтадан зарядталатын еді. Кейін ханзада "Темір найзағайларды" да атуға қабілетті жаңа үлгіні жасап, одан мыңдаған даналар жасауға бұйрық береді, осылайша оның әскерлері басқаратын үлкен әуе флотилиясын құрады. Х.Г. Уэллс "Ауадағы соғыс" (1907) кітабында әуе соғысы мен әуе күшінің маңыздылығын және олардың соғысты қалай өзгертетінін толық түсінді. Кітаптағы көптеген болжамдар – мысалы, қалаларды жойғыш стратегиялық бомбалау немесе әуеден бомбалау теңіз шайқасындағы дредноуттарды ескіргендей ету – кітап жарық көргеннен кейін бірнеше жыл өткен Бірінші емес, Екінші дүниежүзілік соғыста ғана іске асты.

Қанат соғысы

Ең алғашқы құжатталған әуе соғысы ежелгі Қытайда болған, онда әскери барлау және байланыс мақсатымен адам отырғызылған желкен ұшырылған.

Ежелгі Қытай

II-III ғасырда Қытайда әскери байланыс үшін қолданылған, ыстық ауа шарының алғашқы нұсқасы – Конгминг фонары ойлап табылды.

Еуропа

Аэронавтиканың бастапқы кезеңінде әуе шары қолданысқа енгізілді, олардың кейбіреулері шағын соғыс қимылдарында пайдаланылды. Алғашқы рет 1794 жылы Флер шайқасында француз аэростатикалық корпусы қолданды, олар L'entreprenant атты байланған шарды артықшылықты бақылау орны ретінде пайдаланды. Әуе шарларының кемшіліктері де болды. Олар нашар ауа-райында, тұманда немесе күшті желде ұшуға жарамсыз еді. Олар жел бағытына тәуелді болды және сонымен қатар өте үлкен нысана болып саналды.

1849 жылы Венецияда австриялықтар қолданған

1849 жылы әуе шары соғыста алғаш рет агрессивті түрде қолданылды. Венецияны қоршап тұрған Австрия императорлық әскерлері, қоршалған қалаға уақыттық қозғалтқышпен түсірілетін 24–30 фунт (11–14 кг) салмақты бомба тасыған 200-ге жуық қағаздық ыстық ауа шарын ұшыруға тырысты. Шарлар көбінесе құрлықтан ұшырылды, бірақ кейбіреулері шар тасымалдаушы ретінде пайдаланған SMS Vulcano дизель-электр кемесінен де ұшырылды. Австриялықтар дұрыс қозғалтқыш орнатуларын анықтау үшін кішігірім бақылау шары қолданды. Кем дегенде бір бомба қалаға түсті; алайда, ұшырылғаннан кейін желдің бағыты өзгергендіктен, көптеген шары нысанадан жаңылып, кейбіреулері австриялық әскерлердің және Vulcano кемесінің үстінен кері қайтып келді.

Союз армиясының баллон корпусы

Американың Азамат соғысы – әуе техникасының маңызды қолданылуына куә болған алғашқы соғыс. 1861 жылдың маусым айында профессор Таддеус С. С. Лоу жеке сектордағы жұмысын тастап, президент Линкольнге әуе соғысы идеясына қызығушылық танытқан аэронавт ретінде өз қызметін ұсынды. Лоудың Вашингтон қаласының үстінде шар ұшырып, жерге телеграф хабарламасын жібергені оны топографиялық инженерлердің командирлеріне таныстыруға жеткілікті болды; бастапқыда шарларды жақсы карталар жасауға қолдануға болады деп ойланды. Лоудың алғашқы әрекеті – 1861 жылдың шілдесінде Булл-Ран шайқасының бірінші кезеңінде Конфедерация әскерлерінің орналасқан жерін еркін ұшу арқылы бақылау болды. Лоу Коркоран бекінісіне шақырылып, көтеріліп, көтерілісшілердің лагерьлерін анықтауға жіберілді. Ол флаг сигналдарымен көтерілісшілерге артиллерия отын бағыттады. Лоу және басқа да шаршылар Одақ әскерінің шар корпусын құрды. Лоу ұшқыштардың қатаң түрде қамалған (еркін емес) ұшуын талап етті, өйткені олар жау шебінен атып түсіріліп, тыңшы ретінде жазалануы мүмкін деп уайымдады. 305 метрден 3,5 мильге дейінгі биіктікте ұрыс алаңы мен одан да алыс жерлерді көруге болады. Конфедерация әскерлері шегінген кезде соғыс Жарым арал науқанына айналды. Жарым аралдағы тығыз ормандықтың салдарынан шарларды құрлықта қолдану мүмкін болмады, сондықтан шарларды басқару үшін көмір баржасы қайта жабдықталды. Шарлар мен олардың газ генераторлары баржаға тиеліп, Потомак өзенімен түсірілді, онда жарым аралды барлау жалғастырылды. Фэр-Оукс шайқасында Лоу жау әскерінің алға жылжуын көріп, резервтерді жіберу үшін хабарлама жіберді. Шар корпусы кейін инженерлік корпустың құрамына қосылды. 1863 жылдың тамызында Одақ әскерінің шар корпусы таратылды. 1907 жылғы Гаага конвенциясының бөлігі болып табылатын, АҚШ, Ұлыбритания және Қытай ратификациялаған, ұшақтардан оқ-дәрі мен жарылғыш заттарды тастауға тыйым салатын декларация ұшақтардың қару-жарағын және әуеден бомбалауды заңсыз етті. АҚШ Әскери-теңіз күштері 20 ғасырдың басында әскери-теңіз авиациясына қызығушылық танытты. 1910 жылдың тамызында Джейкоб Эрл Фикель Гленн Кертисспен бірге ұшақтан қару ату бойынша алғашқы тәжірибелерін жүргізді. 1910-1911 жылдары Әскери-теңіз күштері әуе кемелері авиациясының тиімділігін дәлелдейтін тәжірибелер жүргізді. 1910 жылдың 14 қарашасында Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс маңындағы азаматтық ұшқыш Юджин Элли USS Birmingham (CL 2) барлаушы крейсеріне орнатылған ағаш платформадан ұшып кетті. Бірнеше минуттан кейін ол жағаға аман-есен қонды. Элли бірнеше айдан кейін кемеге қонудың да мүмкін екенін дәлелдеді. 1911 жылдың 18 қаңтарында ол Сан-Франциско портындағы USS Pennsylvania (ACR 4) американдық крейсеріне бекітілген платформаға қонды. Ұшақтарды алғаш рет 1911 жылы Италия-Түркия соғысында қолданған. Италия армиясының Blériot XI және Nieuport IV монопландары Ливиядағы Айн-Зарадағы түрік лагерін бомбалады. Бірінші Балқан соғысында (1912) болгар әуе күштері Адрианопольдегі түрік позицияларын бомбалады, ал грек авиациясы Дарданелл үстінде тарихтағы алғашқы теңіз және әуе күштерінің бірлескен миссиясын орындады. 1916-1917 жылдары Панчо Виллаға қарсы науқанда АҚШ армиясы ұшақтарды барлау және байланыс үшін қолданды. Екі соғыста да әуеде барлау жұмыстары жүргізілді. Әуеден тасталған бомба Бірінші Балқан соғысы кезінде кеңінен қолданылды (соның ішінде 1912 жылдың 7 қарашасындағы алғашқы түнгі бомбалау кезінде), кейіннен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық неміс әуе күштері қолданды.

The American Civil War was the first war to witness significant use of aeronautics in support of battle. In June 1861 professor Thaddeus S. C. Lowe left his work in the private sector and offered his services as an Aeronaut to President Lincoln, who took some interest in the idea of an air war. Lowe's demonstration of flying a balloon over Washington, DC, and transmitting a telegraph message to the ground was enough to have him introduced to the commanders of the topographical engineers; initially it was thought balloons could be used for preparing better maps. Lowe's first action was a free flight observation of the Confederate positions at the First Battle of Bull Run in July 1861. Lowe was called to Fort Corcoran and ascended in order to spot rebel encampments. With flag signals he directed artillery fire on the rebels. Lowe and other balloonists formed the Union Army Balloon Corps. Lowe insisted on the strict use of tethered (as opposed to free) flight because of concern about being shot down over enemy lines and punished as spies. By attaining altitudes from 1000 feet (305 m) to as much as 3½ miles, an expansive view of the battle field and beyond could be had. As the Confederates retreated, the war turned into the Peninsular Campaign. Due to the heavy forests on the peninsula, the balloons were unable to follow on land so a coal barge was converted to operate the balloons. The balloons and their gas generators were loaded aboard and taken down the Potomac, where reconnaissance of the peninsula could continue. At the Battle of Fair Oaks, Lowe was able to view the enemy army advancing and sent a dispatch to have reserves sent. The balloon corps was later assigned to the engineers corps. By August 1863, the Union Army Balloon Corps was disbanded.]] The Declaration Prohibiting the Discharge of Projectiles and Explosives from Balloons, part of the 1907 Hague Convention ratified by the United States, Great Britain and China, outlawed aircraft ordnance and aerial bombing. The United States Navy showed interest in naval aviation from the turn of the 20th century. In August 1910 Jacob Earl Fickel conducted his first experiments with Glenn Curtiss – shooting a gun from an airplane. In 1910–1911 the Navy conducted experiments which proved the practicality of carrier based aviation. On November 14, 1910, near Hampton Roads, Virginia, civilian pilot Eugene Ely took off from a wooden platform installed on the scout cruiser USS Birmingham (CL 2). He landed safely on shore a few minutes later. Ely proved several months later that it was also possible to land on a ship. On January 18, 1911, he landed on a platform attached to the American cruiser USS Pennsylvania (ACR 4) in San Francisco harbor. The first use of airplanes in an actual war occurred in the 1911 Italo Turkish War with Italian Army Air Corps Blériot XI and Nieuport IV monoplanes bombing a Turkish camp at Ain Zara in Libya. In the First Balkan War (1912) the Bulgarian Air Force bombed Turkish positions at Adrianople, while the Greek Aviation performed, over the Dardanelles, the first naval/air co operation mission in history. The United States Army used airplanes for scouting and communications in its 1916–1917 campaign against Pancho Villa. Air reconnaissance was carried out in both wars too. The air dropped bomb was extensively used during the First Balkan War (including in the first night bombing on 7 November 1912), and subsequently used by the Imperial German Air Service during World War I.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста екі жақ та бастапқыда ақпарат жинау және артиллерия отын бағыттау мақсатында, байланған шарлар мен ұшақтарды қолданды. Алғашқыда жау ұшқыштары бір-біріне қолмен амандасты, бірақ жаудың бақылауын болдырмау ниетінен ұшқыштар басқа ұшақтар мен шарларға, бастапқыда пилот кабинасында тасымалданатын қарапайым қарулармен шабуыл жасады. Француз ұшқышы Роланд Гаррос пен дизайнер Раймонд Саульнье Моран Саульнье монопланының винттерінің артқы жағына дефлекторлық тақталар орнату арқылы винт арқылы оқ атуға қабілетті алғашқы ұшақты жасады, бұл Гарросқа 1915 жылдың сәуірінде үш жеңіске қол жеткізуге мүмкіндік берді. Голландтық ұшақ дизайнері Энтони Фоккер 1915 жылы табысты қару синхронизаторын ойлап тапты, нәтижесінде неміс лейтенанты Курт Винтгенс синхрондалған қарумен жабдықталған ұшақ үшін алғашқы белгілі жеңіске жетті. Одақтастар да жылдам өздерінің синхрондау механизмдерін жасап шығарды, бұл әуе шайқасының пайда болуына әкелді, ол көбінесе "иттермен шайқас" деп аталады. Иттермен шайқасу тактикасы тәжірибе мен қателік арқылы дамыды. Неміс үздік ұшқышы Освальд Боэльке иттермен жекпе-жектің сегіз маңызды ережесін, "Дикта Боэльке" деп белгіленгенін жасады. Екі жақ та ұшақтарды бомбалау, шабуылдау, теңіздік барлау, суасты қайықтарға қарсы күрес және үгіт тарату үшін пайдаланды. Неміс әскері Цеппелиндерді, ал кейін Готта сияқты бомбалаушыларды Оңтүстік Англияға бомба тастау үшін қолданды. Соғыс аяқталысымен ұшақтар бомбалаушы, күресуші және бақылау (барлау) ұшақтарына мамандандырылды. 1916 жылға қарай әуе шайқасы "Дикта Боэльке" сияқты доктриналарға негізделген иттермен шайқасу тактикасының көмегімен әуе үстемдігіне қол жеткізуге мүмкіндік беретін деңгейге жетті. Соғыс барысында жаңа конструкциялар немістер мен одақтастар арасында әуе үстемдігінің ауысуына әкелді.

Соғыс аралық кезең

1918-1939 жылдар аралығында ұшақтардың технологиясы өте қарқынды дамыды. 1918 жылы ұшақтардың көпшілігі ағаштан жасалған каркасқа, мата қаптамаға, сым арқандарға және ауамен салқындатылатын қозғалтқыштарға ие биплан болды. Биплан әлемдік әуе күштерінің басты құрамы болып қала берді және Испания азамат соғысы сияқты қақтығыстарда кеңінен қолданылды. Көптеген өнеркәсіптік дамыған елдер армия мен теңіз күштерінен бөлек әуе күштерін құрды. Дегенмен, 1939 жылға қарай әскери бипландар металл каркасты, көбінесе қабырғасы нығайтылған және сұйықпен салқындатылатын қозғалтқыштармен жабдықталған монопландармен алмастырыла бастады. Ұшу жылдамдығы үш есеге артты, биіктік екі есеге өсті, бомбалаушылардың ұшу қашықтығы мен жүк көтеру қабілеті едәуір ұлғайды. Кейбір теоретиктер, әсіресе Ұлыбританияда, болашақта ұшақтардың әскери күштерде басымдыққа ие болады деп санды. Олар болашақ соғыстың жаудың әскери және өнеркәсіптік қуатын әуеден жою арқылы толығымен жеңіліске ұшыратылатынын болжады. Итальяндық генерал Джулио Дуэ, «Әуеге басымдық» атты кітабының авторы, осы мектептің негізін қалаушы теоретик болды және Стэнли Болдуиннің «бомбалаушы әрқашан мақсатына жетеді» деген сөзімен байланыстырылды; яғни, әуе қорғанысына қарамастан, жеткілікті мөлшердегі бомбалаушылар жау қалаларын қирату үшін жетіп жетеді. Бұл кейіннен «бомбалаушылардың алшақтығы» деп аталатын стратегияға әкелді, онда елдер әуе күшін бомбалаушылардың санымен бағалады. Басқалары, мысалы, АҚШ-тағы генерал Билли Митчелл, әуе күшінің теңіз флотының соққы беру қабілетін күшейту әлеуетін көрді. Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс және британдық ұшқыштар кемелерді әуеден бомбалау және әуеден торпеда тастау тәжірибесін жасады, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. Капиталдық кемелердің ұшақтарға осалдығы 1921 жылдың 21 шілдесінде генерал Митчелл басқарған бомбалаушылар эскадрильясының әуе бомбаларымен бұрынғы неміс «SMS Ostfriesland» кемесін батып кіргенімен нақтыланды. «Ostfriesland» жаттығу кезінде тұрып, қорғаныссыз болғанымен, оның жойылғаны ұшақтардың кемелерге қарсы күшін көрсетті. АҚШ теңіз жаяу әскерінің авиаторлары Гаити, Доминикан Республикасы және Никарагуа сияқты жерлерде бандиттермен, бостандық күресушілермен және көтерілісшілермен күрескен «Банана соғыстары» кезінде теңіз жаяу әскерін жерде қолдау үшін әуе-жер тактикасын тәжірибелеуді бастады. Гаитиде теңіз жаяу әскері шомылудан бомбалауды тәжірибелесе, Никарагуада оны жетілдіре бастады. Басқа елдер мен әскери бөлімдер осы техниканың түрлерін сынап көргенімен, теңіз жаяу әскерінің авиаторлары оны алғаш рет тактикалық ілімдеріне енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталу шарты бойынша Германияға әуе күшіне ие болуға тыйым салынды. Германия әскері Гитлер тыйымды ашық бұзуға дайын болғанға дейін өз сарбаздарын ұшқыштар ретінде жасырын түрде оқытып келді. Бұл «Deutscher Luftsportverband» атты ұшқындар клубын құру және ұшқыштарды азамат ретінде оқыту арқылы жасалды, сондай-ақ кейбір неміс ұшқыштары құпия оқу үшін Совет Одағына жіберілді. Осылайша, әуе күші бұйрық берілгеннен кейін бірден дайын болды. Осылайша Люфтваффе құрылды.

Between 1918 and 1939 aircraft technology developed very rapidly. In 1918 most aircraft were biplanes with wooden frames, canvas skins, wire rigging and air cooled engines. Biplanes continued to be the mainstay of air forces around the world and were used extensively in conflicts such as the Spanish Civil War. Most industrial countries also created air forces separate from the army and navy. However, by 1939 military biplanes were in the process of being replaced with metal framed monoplanes, often with stressed skins and liquid cooled engines. Top speeds had tripled; altitudes doubled; ranges and payloads of bombers increased enormously. Some theorists, especially in Britain, considered that aircraft would become the dominant military arm in the future. They imagined that a future war would be won entirely by the destruction of the enemy's military and industrial capability from the air. The Italian general Giulio Douhet, author of The Command of the Air, was a seminal theorist of this school, which has been associated with Stanley Baldwin's statement that "the bomber will always get through"; that is, regardless of air defences, sufficient raiders will survive to rain destruction on the enemy's cities. This led to what would later be called a strategy of deterrence and a "bomber gap", as nations measured air force power by number of bombers. Others, such as General Billy Mitchell in the United States, saw the potential of air power to augment the striking power of naval surface fleets. German and British pilots had experimented with aerial bombing of ships and air dropped torpedoes during World War I with mixed results. The vulnerability of capital ships to aircraft was demonstrated on 21 July 1921 when a squadron of bombers commanded by General Mitchell sank the ex German battleship SMS Ostfriesland with aerial bombs; although the Ostfriesland was stationary and defenseless during the exercise, its destruction demonstrated the potency of air planes against ships. It was during the Banana Wars, while fighting bandits, freedom fighters and insurgents in places like Haiti, the Dominican Republic and Nicaragua that United States Marine Corps aviators began to experiment with air ground tactics to support Marines on the ground. In Haiti the Marines began to experiment with dive bombing and in Nicaragua where they began to perfect it. While other nations and services had tried variations of this technique, Marine aviators were the first to include it in their tactical doctrine. Germany was banned from possessing an air force by the terms of the World War I armistice. The German military continued to train its soldiers as pilots clandestinely until Hitler was ready to openly defy the ban. This was done by forming the Deutscher Luftsportverband, a flying enthusiast's club, and training pilots as civilians, and some German pilots were even sent to the Soviet Union for secret training; a trained air force was thus ready as soon as the word was given. This was the beginning of the Luftwaffe.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Әскери авиация Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде дамып жетілді. Заманауи ұшақтардың артықшылығы, ұшу қашықтығы және тасымалдай алатын жүгінің көбеюі әуе күштеріне Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жаңалық деңгейінен өтуге және барлық соғысқа қатысушы елдер үшін маңызды соққы күшіне айналуға мүмкіндік берді. Соғыс барысында әуе күштерін қолданудың бірнеше ерекше бағыттары қалыптасты.

Тактикалық әуе көмегі

Британдық стратегтерден өзгеше, Люфтваффенің басты мақсаты – армияны қолдау болды. Бұл орта және пикируші бомбалаушылардың көп болуын, ал ұзақ қашықтықтағы ауыр бомбалаушылардың аздығын түсіндірді. Бұл «ұшақпен атылатын артиллерия» Германия армиясының Франция шайқасындағы (1940) табысына үлкен үлес қосты. Гитлер Ұлыбританияны басып алу үшін әуеде басымдыққа қол жеткізудің қажеттігін анықтады. Бірақ Ұлыбритания шайқасында бұл қол жеткізілмегендіктен, шабуыл тоқтатылды, бұл нәтижесі әуеде шешілген алғашқы ірі шайқас болды. Ресейдегі соғыс Люфтваффеге өз ресурстарының басым бөлігін қиын жағдайдағы неміс армиясына тактикалық әуе көмегін көрсетуге бағыттауға мәжбүр етті. Осы рөлде Люфтваффе Junkers Ju 87, Henschel Hs 123 және Messerschmitt Bf 109 және Focke Wulf Fw 190 сияқты өзгертілген истребительдерді пайдаланды. Қызыл Әуе күштері де негізінен тактикалық қолдау ролінде қолданылды және соғыстың соңында Шығыс Еуропа бойынша Қызыл Армияның шабуылында өте тиімді болды. Кеңес армиясы үшін маңызды ұшақ – «Илюшин Ил-2 Штурмовик» «ұшақ артиллериясы» болды, ол танк экипаждарының жағдайын қиындатты, ал Ил-2 Курск танк шайқасында кеңес әскерінің жеңісіне маңызды үлес қосты.

Әскери тасымалдау және әуеде орналасқан әскерлерді пайдалану

Әскери көліктер барлық тараптар үшін құрлық әскерлерін жабдықтау және байланыс сақтауда өте құнды болды, және көптеген маңызды жағдайларда қолданылды, мысалы, "Уран" операциясынан кейін Сталинградта және оның төңірегіндегі неміс әскерлерін қайта жабдықтау, сондай-ақ әуе десантты әскерлерін пайдалану. 1930 жылдардың басында Қызыл Армияның әуе десантты әскерлерін қолданудағы алғашқы тәжірибелерінен кейін, көптеген еуропалық елдер мен Жапония да әуе десантты әскерлер құрды, және олар Екінші дүниежүзілік соғыстың барлық майдандарында кеңінен қолданылды. Дегенмен, олардың жаудың бекініп қалған әскерлерін күтпеген шабуылмен басып алуға арналған шабуылдық әскер ретіндегі тиімділігі шектеулі болды. Соғыс соңына қарай көптеген әуе десантты әскерлер жеңіл жаяу әскер ретінде қызмет етті, АҚШ және Ұлыбританияның "Market Garden" операциясы кезінде батыс майданында оларды көптеп қолдануға жасаған әрекеттеріне қарамастан.

Әскери-теңіз авиациясы

Ұшақтар мен авианосецтер алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыста теңіз шайқастарында маңызды роль атқарды. Авианосецтердегі ұшақтар сүңгу бомбалаушылар, торпедалық бомбалаушылар және истребительдер ретінде мамандандырылды. Consolidated PBY Catalina және Short Sunderland сияқты құрлықтағы ұшақтар су асты қайықтары мен теңіз күштерін табуға көмектесті. Ұшақ тасымалдаушы кемелер, флоттар арасындағы шайқастар ұшақтардың көмегімен артиллериялық қашықтықтан жүргізілгендіктен, ең қуатты теңіз шабуылдық қару жүйесі ретінде линкорларды ығыстырды. Әлемдегі ең қуатты линкор саналатын "Ямато" жеңіл эскортты авианосецтердің ұшақтарымен кері қайтарылды, ал кейіннен әуе қорғанысы болмағандықтан батып кетті. АҚШ әскери-әуе күштерінің құрлықтағы бомбалаушыларын АҚШ теңіз күштерінің авианосецтерінен Токиоға қарсы шабуылда қолданды. Кішкентай авианосецтер баяу жүк кемелерін сүйемелдеу немесе жылдам авианосецтерді толықтыру үшін көптеп салынды. Бақылау немесе жеңіл шабуылдарға арналған ұшақтар линкорлар мен крейсерлерде тасымалданды, ал шабуылдық су асты қайықтарын іздеу үшін дирижабльдер пайдаланылды. Атлантика шайқасында төмен құнмен алынған эскортты авианосецтердегі ұшақтар су асты қайықтарына қарсы күзет, қорғаныс және шабуыл үшін қолданылды. 1941 жылы Тынық мұхиты соғысының басында жапон авианосецтерінің ұшақтары Перл-Харборда бірнеше американдық линкорларын баттырды, ал құрлықтағы ұшақтар екі ірі британдық соғыс кемесін суға батырды. Жапон және американдық теңіз күштері арасындағы шайқастар, Коралл теңізі, Мидуэй, Бисмарк теңізі және Филиппин теңізі шайқастары сияқты, негізінен немесе толығымен ұшақтардың қатысуымен жүргізілді.

Қырғи қабақ соғыс

Соғыстан кейінгі жылдары әскери авиациядағы басымдық "суық соғыстың" қажеттіліктерімен анықталды. Соғыстан кейінгі жылдарда реактивтік қуатқа жаппай көшу орын алды, нәтижесінде ұшақтардың жылдамдығы мен биіктігі күрт өсті. Құрлықаралық баллистикалық зымырандар пайда болғанға дейін, ірі державалар жаңадан жасалған ядролық тежеуін жеткізу үшін жоғары биіктіктегі бомбалаушыларға сүйенді, және әр ел бомбалаушылар мен оларды ұстап алатын жоғары биіктіктегі истребительдердің технологиясын дамытуға тырысты. Әуедегі басымдық концепциясы АҚШ және КСРО-ның ұшақ құрылысында маңызды рөл атқара бастады. Америкалықтар барлау мақсатында жоғары биіктіктегі бақылау ұшақтарын жасап, кеңінен пайдаланды. Lockheed U-2 және кейін Lockheed SR-71 Blackbird ұшақтары жоғары құпияда жасалды. U-2 өз уақытында биіктігінің арқасында қорғаныс шараларына жеңілмейтін болады деп күтілді. Сондықтан, Кеңес Одағы Гари Пауэрстің басқаруындағы ұшақты жер-әуе зымыранымен түсіргені көпке таң қалдырды. Әуе шайқасы да әуеден-әуеге басқарылатын зымырандардың кеңінен қолданылуы арқылы өзгерді, олардың басқару жүйесі күрделенді және қашықтығы артты. 1970-ші және 1980-ші жылдары бомбалаушыны әуе қорғанысынан қорғау үшін жылдамдық пен биіктік жеткіліксіз екені анық болды. Сондықтан, назар бірнеше жүз метр биіктікте "радардан қашып" ұша алатын маневрлі шабуылдық ұшақтарға ауыстырылды.

Корей соғысы

Корея соғысы әуе шайқастарымен ең жақсы есте қалды, бірақ Солтүстік Американың P-51 Mustang, Vought F4U Corsair және Hawker Sea Fury және Supermarine Seafire сияқты винтті ұшақтар қолданылған соңғы ірі соғыстардың бірі болды. Lockheed F-80 Shooting Stars, Republic F-84 Thunderjets және Grumman F9F Panthers сияқты турбореактивті ұшақтар Солтүстік Кореяның винтті Яковлев ЯК-9 және Лавочкин Ла-9 ұшақтарын басып, аспанда үстемдік құрды. Түнде радармен жабдықталған Теңіз корпусының Douglas F3D Skynight түнгі жойғыштары өздерінен ешқандай шығынсыз бес МиГ-ті жойды, ал олардың сүйемелдеуіндегі B-29 бомбалаушыларының бірі де жаудың жойғыштарына түспеді. 1950 жылдың желтоқсан айында АҚШ Әуе күштері өздерінің қанатты жойғышын, Солтүстік Американың F-86 Sabre ұшағын жедел жөнелтті. Корея соғысы тікұшақтың соғыста кеңінен қолданылған алғашқы жағдайы болды. Олардың қолданылуы сирек болды, ал жарақат алған әскерді эвакуациялаудың негізгі құралы Willys MB сияқты Джиптер болды. Корея соғысында Sikorsky H-19 сияқты тікұшақтар жауынгерлік емес Medevac аймағындағы жұмыстың бір бөлігін иеленді.

Үнді-пакистан соғыстары

1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде екі әуе күші тәуелсіздік алғаннан бері толыққанды соғыс қимылдарына алғаш рет қатысты. Екі ел де соғыстағы жауынгерлік шығындар туралы қайшы пікірлер білдірді, оларды ешқандай бейтарап көз растамады. Пәкістан әуе күштері (ПАҚ) 104 үнді әуе күштері (ҮӘК) ұшағын жойғанын алға тартса, өзі 19 ұшақтан айырылды. Үндістан болса, 73 пакистандық ұшақты атып түсіргенін, ал өзі 35 ұшақты жоғалтқанын мәлімдеді. Соғыс барысында, саны жағынан артық ҮӘК, сапа жағынан жоғары ПАҚ-қа қарағанда әуеде басымдыққа жете алмады. Осылайша, соғыс нәтижесіз аяқталды. 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысына келген кезде Үндістан әуе күштері саны және сапа жағынан да басымдыққа ие болды. Жаңадан алынған Микоян-Гуревич МиГ-21 және Сухой Су-7 ұшақтары да әскерге қабылданып, пайдалануға берілді. Шекараның арғы жағында ПАҚ-тың жаңа ұшақтары, атап айтқанда, Shenyang J 6 және Dassault Mirage III сәтті енгізілді. Соғыс 1971 жылғы 3 желтоқсанда Пакистанның 11 үнді әуе базасына жасаған алдын ала соққысы – «Ченгизхан» операциясымен басталды. Алғашқы соққыдан кейін ПАҚ, үнді тарапының қарсы шараларына жауап ретінде қорғанысқа көшті. Соғысқа қарай Үндістан әуе күштері ПАҚ-пен қақтығыс аймақтарында күресін жалғастырды, бірақ ПАҚ-тың ұшу саны күннен-күнге азайып бара жатты. Үндістан әуе күштері 4000 рет ұшқыштық орындады, ал ПАҚ оған 3300 ұшумен жауап берді, бұл бенгал емес техникалық мамандардың жетіспеушілігімен байланысты болды. Шығыс Пакистандағы жалғыз 14-ші эскадрильяның тікұшақтары, ҮӘК-нің он эскадрильясына қарсы күресіп, Даккадағы Тезгаун әуежайы үнді МиГ-21, Хантер және Су-7 ұшақтарының жеті күндік қайта-қайта бомбалауынан қызметтен шығарылды. Нәтижесінде ҮӘК шығыста әуе үстемдігіне қол жеткізді.

Вьетнам соғысы

Вьетнам Республикасы Әуе күштері (VNAF) бастапқыда Пиасецкий CH 21 және Солтүстік Америка T 28 Троян сияқты тікұшақтармен және ұшақтармен жабдықталған, себебі келісімшарт бойынша реактивтік ұшақтарға рұқсат берілмеген. АҚШ-тың қатысуы артқан сайын, ұшақтардың көпшілігін АҚШ күштері басқарды. Вьетнамдағы АҚШ армиясының тікұшақтарды кеңінен пайдалануы әуедегі мобильді әскерлердің жаңа түріне және АҚШ-та "Әуе кавалериясының" құрылуына әкелді, бұл соғыстың символына айналған Bell UH 1 Huey тікұшағының кең қолданылуымен аяқталды. AH 1 Cobra тікұшағы эскорт және жердегі қолдау міндеттері үшін әзірленді. Советтік Ауғанстандағы соңғы науқан да әуе шабуыл бригадалары мен полктерінің құрамында тікұшақтарды кеңінен қолдануды көріп отырды. АҚШ күштері Оңтүстік Вьетнамдағы жер күштеріне жақын қолдау көрсетті және Солтүстік Вьетнамдағы стратегиялық нысаналарды бомбалады. "Жылдам қозғалатын" ұшақтарға суперзвукпен ұшатын Солтүстік Американың F 100 Super Sabre кірді, ал алып Boeing B 52 Stratofortress жау әскерлерінің шоғырлану орындарына үлкен жарылғыш жүктемені түсіру үшін модификацияланды. Lockheed AC 130 ең үздік ұшаққа айналды, ал Skyraider-ді алмастыруға арналған AX спецификациясы Fairchild Republic A 10 Thunderbolt II-ге айналды. Operation Rolling Thunder операциясы кезінде АҚШ-тың Republic F 105 Thunderchiefs ұшақтары Солтүстік Вьетнамға қарсы шабуыл миссияларының көп бөлігін орындады, ал Navy Әскери-теңіз күштері тасымалдаушы Douglas A 4 Skyhawks (бір-біріне жанармай құюға қабілетті) ұшырды. Бұл алғашқы науқан SAM зымырандарының орналасқан жерлеріне және әскери базаларға шабуылдарға тыйым салатын, жиі бомбалауды тоқтататын және саяси нәтижелерге жеткіліксіз болған мұқият ережелермен қиындыққа тап болды. Rolling Thunder операциясы күш командирлері үшін ұшақтың нақты уақыттағы орналасуы туралы толық ақпаратты көрсететін PIRAZ кемелерінде электронды компьютерлерді жауынгерлік қолданудың алғашқы мысалы болды. Алынған сабақтар кейінірек "Linebacker" операциясында қолданылды, ол McDonnell Douglas F 4 Phantom II, B 52 Stratofortresses, General Dynamics F 111 Aardvarks, LTV A 7 Corsair IIs және кез келген ауа райында жұмыс істей алатын Grumman A 6 Intruders ұшақтарын пайдаланды, бұл Солтүстік Вьетнамды келіссөздер үстеліне әкелуде табысқа жетті, оған үлкен жерлік шабуыл ілесіп өтті. Солтүстік Вьетнам кеңестік және қытайлық әуеге қарсы артиллерияны, SA 2 басқарылатын зымырандарды және МиГ истребителірін тиімді үйлестіріп, сол кезге дейін ең қорғалған әуе кеңістігін құрды. АҚШ-тың әуе шабуылдары Lockheed EC 121 Warning Star, Boeing KC 135 Stratotankers сияқты әуедегі радарлық платформаларды, радарды бұзуға арналған ұшақтарды және SAM зымырандарының орналасқан жерлеріне шабуыл жасау үшін мамандандырылған "Wild Weasel" бөлімшелерін біріктірді. Jolly Green Giant тікұшақ экипаждары Дуглас А 1 Skyraiders ("Sandy") тікұшақтарымен бірге жау территориясында құлаған ұшқыштарды құтқаруға шықты. Соғыстың соңында "ақылды" басқарылатын бомбаларды қолдану АҚШ-тың болашақ әуе операцияларының моделін қалыптастырды. TOPGUN сияқты әуе шайқасының оқу орталықтары ұрыс тиімділігін арттырды.

The Republic of Vietnam Air Force (VNAF) was originally equipped with helicopters such as the Piasecki CH 21 and propeller powered aircraft such as the North American T 28 Trojan when jet aircraft were disallowed by treaty. As US involvement increased, most aircraft were flown by US forces. Large scale use of helicopters by the US Army in Vietnam led to a new class of airmobile troops, and the introduction of "Air Cavalry" in the U. S, culminating in extensive use of the Bell UH 1 Huey helicopter which would become a symbol of that war, The specialized AH 1 Cobra was developed from the Huey for escort and ground support duties, The later Soviet campaign in Afghanistan would also see widespread use of helicopters as part of the air assault brigades and regiments. US forces provided close support of ground force over South Vietnam, and strategic bombing of targets over North Vietnam. "Fast movers" included the supersonic North American F 100 Super Sabre, while the giant Boeing B 52 Stratofortress would be modified to unload a massive high explosive payload on enemy troop concentrations. The Lockheed AC 130 would become the ultimate gunship, while the AX specification to replace the Skyraider would evolve into the Fairchild Republic A 10 Thunderbolt II. USAF Republic F 105 Thunderchiefs flew the bulk of strike missions against North Vietnam in Operation Rolling Thunder, while carrier based Douglas A 4 Skyhawks (which could "buddy buddy" refuel) were flown by the Navy. That first campaign was marred by carefully measured regulations that prohibited attacks against SAM missile sites and fighter bases, and frequent bombing halts, and produced little in political results. Rolling Thunder saw the first combat use of electronic computers aboard PIRAZ ships to display comprehensive real time aircraft position information for force commanders. Lessons learned were applied to the later Operation Linebacker which employed McDonnell Douglas F 4 Phantom II, B 52 Stratofortresses, swing wing General Dynamics F 111 Aardvarks, LTV A 7 Corsair IIs and all weather Grumman A 6 Intruders was more successful in bringing North Vietnam to the negotiating table after a massive ground invasion. North Vietnam effectively combined Soviet and Chinese anti aircraft artillery, SA 2 guided missiles, and MiG fighters to create the most heavily defended airspace up to that time. US air strikes would combine the use of airborne radar platforms such as the Lockheed EC 121 Warning Star, Boeing KC 135 Stratotankers for air refueling, radar jamming aircraft and specialized "Wild Weasel" units to attack SAM missile sites. Jolly Green Giant helicopter crews escorted by Douglas A 1 Skyraiders ("Sandy"s) would retrieve downed pilots over hostile territory. With the use of "smart" guided bombs late in the war, this would set the model for future US air operations. Air combat training schools such as TOPGUN would improve kill ratios,

1975 жылы АҚШ-тың әуе қолдауы болмағандықтан Оңтүстік Вьетнам құлады. Вьетнам Республикасы Әуе күштері F 4 Phantom және B 52 сияқты Солтүстік Вьетнамға шабуылдай алатын қуатты истребительдермен және бомбалаушылармен жабдықталған емес.

Таяу Шығыс

1967 жылғы Алты күндік соғыста Израиль әуе күштері қарсыластың араб әуе күштерін әуелгі шабуылдармен жойды, олар ұшу алаңдарында тұрғанда. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысында арабтар 2К12 «Куб» (SA-6) зениттік-ракеталық кешендерін қолданды, олар төмен ұшатын израильдік ұшақтарға қарсы тиімді болды, бірақ жер күштерімен жойылды.

Иран-Ирак соғысы

Иран-Ирак соғысында (1980-1988) әуе соғысы үздіксіз жүргізілді. Соғыс басталғанда Ирак, Иран Ислам Республикасының Әуе күштерін әуежайларын бомбалау арқылы жоюға тырысты, бірақ ұшқыштардың жетілмегендігі және ирандық әуе базаларының қорғанысы салдарынан бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Соғыс кезінде Ирак және Иран әуе күштері арасында тікұшақтардың алғашқы шайқасы да болды.

Фолкленд соғысы (1982)

Фолкленд соғысы барысында британдық British Aerospace Sea Harrier және Hawker Siddeley Harrier ұшақтары 1500-нен астам сортты орындады, ал Avro Vulcans ұшақтары алыс қашықтыққа бомба тастау миссияларын жүзеге асырды. Британдық "Харриер" және "Си Харриер" ұшақтары 21 аргентиналық ұшақты аудада жойды. Тағы 18 аргентиналық қанатты ұшақ британдық жер-әуе қорғаныс жүйелерімен жойылды. 15 аргентиналық қанатты ұшақ жерде жойылды, ал 14 ұшақ жауға түсті. Британдық күштер 68 аргентиналық қанатты ұшақты жойды немесе жаулап алды, бұл соғыс басталған кезде аргентиналықтарда болған 240 қанатты ұшақтың 28% құрайды. Апаттар мен өзіне-өзі шабуылдарды ескергенде, барлық 240 қанатты ұшақтың 31% жоғалып кетті.

Суық соғыстан кейінгі кезең

1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауы Батыс әуе күштерін Суық соғыс кезінде қажет деп саналған көптеген ұшақтардан кішігірім, көп мақсатты ұшақтарға көшуге мәжбүр етті. Шетелдегі бірнеше әскери базалардың жабылуы және АҚШ-тың әскери базаларды қайта құру және жабу бағдарламасы, арнайы әскери немесе әуе күштерінің базалары болмаған жағдайда, ұшақ тасымалдаушылардың тиімділігін көрсетті, бұл Фолкленд соғысы және АҚШ-тың Перс шығанағындағы операцияларында айқын болды. Жоғары дәлдікпен бағытталатын қарулардың пайда болуы, тиісті барлаудан кейін кез келген жер бетіндегі нысананы жоюға мүмкіндік берді (желілік-орталықтандырылған соғыс). Стокгольм халықаралық бейбітшілік зерттеу институты (SIPRI) ұрыс ұшақтары сатылымының тұрақсыздыққа алып келуі мүмкін екенін атап өтті, себебі олар көрші елдерге жылдам шабуыл жасауға қабілетті, мысалы, 2007 жылы Израильдің Сирияға бір жақты шабуыл жасаған «Orchard» операциясы кезінде.

Перс шығанағындағы соғыс (1991)

Қазіргі заманғы соғыста әуе күшінің рөлі 1991 жылғы Перс шығанағы соғысында айқын орай алды. Әуе шабуылдары Ирактың басқару орталықтарына, байланыс жүйелеріне, жабдықтау базаларына және қосымша күштеріне жасалды. Құрлықтағы ірі шайқас басталмас бұрын Ирактың әуе кеңістігінде басымдыққа қол жеткізілді. Алғашқы шабуылдар кемелерден ұшырылған Tomahawk зымырандары, лазерлік басқарылатын бомбалармен жабдықталған Lockheed F 117 Nighthawk стелс бомбалаушылары және радарға қарсы зымырандармен қаруланған ұшақтардан тұрды. Одақтас әуе күштері AWACS ұшақтары мен Boeing B 52 Stratofortress бомбалаушыларын да пайдаланды. Әуе шабуыл күштері 2250-ден астам жауынгерлік ұшақтан құралды, оның ішінде 1800 АҚШ ұшағы болды, олар негізінен МиГ-29 және Mirage F1 истребителдерінен тұратын 500-ге жуық ирактық күштерімен шайқасты. Одақтас күштері соғыстың бесінші аптасының соңына дейін 88000 тоннадан астам бомба тастап, 88000-нан астам жауынгерлік миссияны орындады.

Қаргил соғысы (1999)

1999 жылы 11 мамырда Үндістанның әуе күштері Пакистанмен Каргил қақтығысының қызу шағында Үндістан армиясына жақыннан әуе қолдау көрсету үшін тікұшақтармен қамтамасыз етуге шақырылды. ПАФ осы қақтығысқа қатыспағандықтан, ИАФ-тың барлық күш-жігері қарсылықсыз жердегі операцияларға шоғырланды. Бірінші соққылар 26 мамырда жасалды, онда Үндістанның әуе күштері жаугершілік позицияларын жойды, соғыс ұшақтары мен тікұшақтарды пайдаланды. Бастапқы соққыларда МиГ-27 ұшақтары шабуылдық миссияларды орындады, ал МиГ-21 және МиГ-29 ұшақтары эскорттық қызмет атқарды. ИАФ сонымен қатар, шекара маңындағы Пәкістан әскери қозғалысын бақылау үшін радарлар мен МиГ-29 истребителін орналастырды. 27 мамырда ИАФ жаудың шабуылынан МиГ-21 және техникалық бұзылудан МиГ-27 ұшақтарын жоғалтты. Келесі күні шабуылдық миссия кезінде Ми-17 тікұшағы зениттік-ракеталық кешеннен зардап шекті.

Ирак соғысы (2003-2011)

2003 жылы АҚШ және Ұлыбритания күштерінің Саддам Хусейн режимін жеңу мақсатымен бастаған Иракқа жасалған шабуыл кезінде әуе соғысы шешуші рөл атқарды. АҚШ-тың британдық одағы 19 наурызда Ирактың астанасы Бағдатқа түнде шектеулі бомбалаумен әуе науқанын бастады. Бірнеше күннен кейін қарқынды бомбалау күшейді. 2003 жылдың 19 наурызынан сәуірдің ортасына дейін шамамен 14 000 ұшу іске асырылды, әрқайсысы 1 миллион долларға бағаланған 800 «Томагавк» зымырандары Ирактағы көптеген нысаналарға жолданды. Осы кезде ирактықтардың қарсыласуы көбінесе тоқтатылды. Ирактың әуеге қарсы қарулары B-52 сияқты жоғары биіктікте ұшатын американдық бомбалаушыларға немесе B-2 және F-117A сияқты жасырын ұшақтарға от ашуға мүміндік танытпады. АҚШ және Ұлыбритания әскерлері ирактық әуеге қарсы қаруды анықтау үшін радарлық құрылғылар мен әуедегі барлауды пайдаланды. Ирактың басқару орталықтарына қарсы жер асты бункерлерін бұзуға және жоюға арналған бомбалар тасталды. Ирактың құрлық әскерлері әуедегі басымдыққа байланысты американдық құрлық әскерлеріне тиімді қарсылық көрсетуге мүмкіндік алмады. 2003 жылдың сәуір айының ортасына қарай АҚШ пен Ұлыбритания күштері Ирактың барлық ірі қалалары мен мұнай кен орындарын бақылауға алды.

2006 жылғы Ливан соғысы

2006 жылғы Ливан соғысының басында Израиль Хезболла тобын жоюға және оның әскери күштерін талқандауға бағытталған қарқынды әуе шабуылын жүргізді, деп мәлімдеді Израиль премьер-министрі Эхуд Олмерт. Мақсаттарының бірі – Израильдің ұрланған әскерлерін қайтару болды. Шабуыл Ливан инфрақұрылымын және Хезболла нысаналарын жоюдан басталды. Бұл 33 күнге созылған соғыс барысында жалғасты. 1991 және 2003 жылдарғы Иракқа қарсы соғыстардың, сондай-ақ 1999 жылғы бұрынғы Югославияға қарсы соғыстың нәтижелерін ескере келе, Израиль әуе күштері өз мақсаттарын толыққанды орындай алмады. Бұл Хезболла соғыста қолданған, тиімділігін дәлелдеген әскери доктринасының нәтижесі болды. Сонымен қатар, қақтығыс кезінде Хезболлаға тиесілі деп хабарланған ұшқышсыз аппарат Израиль әуе кеңістігіне еніп, Ливан аумағына қайтып келгені туралы ақпараттар тарады.

2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылы Ресей-Украина соғысы екі онжылдықтан бергі алғашқы кең ауқымды әуе соғысына айналды. Сонымен қатар, Украинадағы қақтығыста жаңа түрдегі әуе соғысы пайда болды, ол шағын, коммерциялық түрде қолжетімді азаматтық дрондарды (көбінесе квадрокоптерлерді) қамтиды. Бұл дрондар ғимараттар, көліктер және окоптар сияқты жау позицияларын шабуылдау үшін модификацияланған. Шабуылдар көбінесе дрондарды граната сияқты жарылғыш заттарды тастауға бейімдеу арқылы немесе дрондарды жарылғыш заттармен жабдықтап, оларды тікелей жауларға қарай ұшырып, өзін-өзі жою арқылы жүзеге асырылады. Бұл бұрынғы, адамсыз ұшу аппараттарын (БҰҰА) қолданған соғыстардан ерекшеленеді, себебі бұл дрондар көп мөлшерде қолжетімді, азаматтық тұрғындарға оңай жетеді және дәстүрлі үлкен, қанатты БҰҰА-ларға қарағанда жұмыс істеу үшін айтарлықтай аз орын мен ресурстарды қажет етеді. Олар азаматтық соғысқа қатысушылар үшін қолжетімді болудан бөлек, шабуылдаушы тарап үшін аз шығынмен, жылдам және жоғары дәлдікті шабуылдар жасау мүмкіндігін береді, бұл оларды Украинадағы қақтығыстағы қалалық соғыс жағдайларына өте қолайлы етеді. Мұндай шабуылдардың көп бөлігі украиндықтардың ресейлік басқыншыларға қарсы жасағаны байқалады.