Кіріспе

Ирандық босқын (1945–2022)

Мехран Карими Насери (مهران کریمی ناصری, ; 1945 – 12 қараша 2022), сонымен қатар «Мырза», Альфред Мехран деп те белгілі, 1988 жылдың 26 тамызынан бастап 2006 жылдың шілдесіне дейін Шарль де Голль әуежайының 1-терминалының күту залында тұрған ирандық босқын болды, ол ауруханаға жатқанға дейін. Оның өмірбаяны 2004 жылы «Терминал адамы» атты кітап ретінде жарық көрді. Насеридің тарихы 1993 жылғы «Жолда қалып қойғандар» және 2004 жылғы «Терминал» фильмдеріне шабыт берді. Ол 2022 жылдың қыркүйегінде әуежайда өмір сүруге қайта оралды және 2022 жылдың қарашасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Насери Иранның Масджед Солейман қаласындағы Англо-Персия мұнай компаниясының елді мекенінде дүниеге келген. Оның әкесі Абделькарим – компанияда жұмыс істеген ирандық дәрігер, бұл Насеридің салыстырмалы түрде жақсы жағдайда өсуіне мүмкіндік берді. Насери өзінің заңды емес қарым-қатынастың нәтижесі екенін айтқан, анасы сол жерде жұмыс істеген шотландтық медбике болғанын, сондай-ақ швед анасы да болғанын мәлімдеген. Дегенмен, бұл мәлімдемелер ешқашан расталмады және Насеридің анасы ирандық үй шаруасымен айналысқан әйел болғанға ұқсайды.

1-терминалдағы өмір

Насеридің айтуынша, ол 1977 жылы шахқа қарсы наразылық білдіргені үшін Ираннан қуылған және ұзақ күрес барысында бірнеше елде өтініш бергеннен кейін Бельгиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарынан босқын мәртебесін алған. Бұл оған көптеген еуропалық елдерде тұруға мүмкіндік берген. Алайда, бұл мәлімдеме дау тудырды, тергеулер Насеридің ешқашан Ираннан қуылмағанын көрсетті. Ол Ұлыбритания мен Франция арасында саяхаттауға қабілетті болды, бірақ 1988 жылы оның құжаттары жоғалып кетті, өйткені оның портфелі ұрланған деп есептелді. Кейбір деректерге сәйкес, Насери құжаттарын Ұлыбританияға бағытталған паромда Брюссельге жіберген және олар ұрланғанын жалған айтқан. Лондонға келгеннен кейін, британдық иммиграциялық қызметкерлерге паспорт ұсынбағандықтан Францияға қайтарылды. Француз әуежайында ол өзінің жеке басын немесе босқын мәртебесін дәлелдей алмады және құжаттары жоқ саяхатшылар күтетін аймақта ұсталды. Кейін Насеридің ісін француздық адам құқықтары жөніндегі адвокат Кристиан Бурже қолға алды. Бельгиядан жаңа құжаттар алуға әрекеттер жасалды, бірақ Бельгия билігі Насери жеке келген жағдайда ғана осы шараны қабылдауға келісті. 1995 жылы Бельгия билігі оған Бельгияға баруға рұқсат берді, бірақ ол әлеуметтік жұмыскердің қадағалауында тұруға келіскен жағдайда ғана. Насери бастапқы ниетіне сәйкес Ұлыбританияға өтуді қалағандықтан бұл ұсыныстан бас тартты. 2003 жылы Стивен Спилбергтің DreamWorks студиясы Насеридің өмірбаянының құқықтары үшін шамамен 275 000 АҚШ доллары төледі, бірақ ақырында оның тарихын «Терминал» фильмінде пайдаланбады. Насеридің әуежайдағы 18 жылдық өмірі 2006 жылдың шілдесінде ауруханаға түскеннен кейін аяқталды, содан кейін оның тұрақты орны бұзылды. 2007 жылдың қаңтар айының соңында ол ауруханадан шығып, әуежайдағы француздық Қызыл Крестінің бөлімшесіне тапсырылды және бірнеше апта бойы әуежайға жақын орналасқан қонақ үйде тұрды. 2007 жылдың 6 наурызында ол Париждің 20-шы округіндегі Эммаус қайырымдылық орталығына ауыстырылды. 2008 жылға қарай ол Париждегі баспанада тұрып жатқан.

Құжаттық фильмдер мен көркем фильмдер

Насеридің тарихы 1993 жылғы француз фильмі "Томбз дю сэйлге" (Tombés du ciel) шабыт берді, онда Жан Рошфорт басты рөлде ойнады және халықаралық аренада "Lost in Transit" деген атпен танылды. Майкл Патернити жазған "The Fifteen Year Layover" атты әңгіме GQ және The Best American Non Required Reading журналдарында жарияланды. Алексис Курос оның өмірі туралы "Годотты де Голльде күту" (Waiting for Godot at De Gaulle, 2000) деректі фильмін жасады.

Ұшу

Насеридің оқиғасы британ композиторы Джонатан Доувтың «Flight» атты заманауи операсына шабыт берді және 1998 жылы Глиндеборн опера үйінде тұңғыш рет қойылды. «Flight» операсы 2006 жылғы наурыз айында Аделаида фестиваль театрында «Хелпманн» сыйлығын жеңіп алды.

Шарль де Голль әуежайының сэрі Альфред

Глен Лучфорд пен Пол Берцеллер 2001 жылы "Бұл жерден қайда" атты мокьюментари (құбыжық фильм) жасады, онда Насери де ойнады. Хамид Рахманиан мен Мелисса Хиббард 2001 жылы "Шарль де Голль әуежайының сэр Альфреді" деген деректі фильм түсірді.

Терминал

Насери Стивен Спилбергтің 2004 жылғы "Терминал" фильмінде Том Хэнкс сомдаған Виктор Наворски кейіпкеріне шабыт берген адам болды деп хабарланды. Дегенмен, фильмнің жарнамалық материалдарында, DVD-нің "қосымша мүмкіндіктерінде" немесе фильмнің веб-сайтында Насеридің жағдайы фильмге түрткі болғаны туралы ештеңе айтылмаған. Соған қарамастан, 2003 жылдың қыркүйегінде The New York Times Спилбергтің "Терминал" фильмін жасау үшін оның өмірбаянына құқықтарды сатып алғанын мәлімдеді. The Guardian басылымы Спилбергтің DreamWorks өндіріс компаниясы Насериге оның өмірбаянының құқығы үшін 250 000 АҚШ доллары төлегенін және 2004 жылы ол Спилбергтің фильмін жарнамалайтын плакатты чемоданының үстіне жамылғанын хабарлады. Насери "Терминал" фильмін көруге өте қуанған, бірақ оны кинотеатрларда көру мүмкіндігі болмады. Әуежай өкілі Насеридің үйсіз қалғанын және 2022 жылдың қыркүйегінде әуежайдың жалпы қолданыстағы аймағына қайта оралғанын айтты.