Кіріспе
Аналогты бейнедискілерді ойнату жүйесі
Capacitance Electronic Disc (CED) – Radio Corporation of America (RCA) компаниясы әзірлеген аналогты бейнедискілерді ойнату жүйесі. Бұл жүйеде бейне және дыбыс арнайы ине және жоғары тығыздықтағы ойықтар жүйесі арқылы, грампластинкаларға ұқсас әдіспен теледидарда ойнатылатын. Алғаш рет 1964 жылы ұсынылған CED жүйесі, ұзақ ойналатын пластинканың тығыздығын екі ретке арттыратын технологиялық жетістік ретінде танылды. Осы жетістігіне қарамастан, CED жүйесі нашар жоспарлау, RCA басшылығымен туындаған келіспеушіліктер және жүйенің дамуын 17 жылға баяулатқан, өндірісін тоқтатқан бірнеше техникалық қиындықтардың салдарынан сәтсіз аяқталды. 1981 жылға дейін ол лазерлік бейнедискілермен (DiscoVision, кейін LaserVision және LaserDisc деп аталды), сондай-ақ Betamax және VHS бейнекассета форматтарымен ескірген болатын. Жүйенің сатылымы күтілген көрсеткіштерге жетпеді. 1984 жылдың көктемінде RCA плеерлерді өндіруді тоқтататынын хабарлады, бірақ 1986 жылға дейін бейнедискілерді өндіруді жалғастырды, осы процесте шамамен 650 миллион доллар зиян шекті. RCA бастапқыда 1984 жылдың соңында SKT425 CED плеерін өздерінің жоғары сапалы Dimensia жүйесімен бірге шығаруды жоспарлаған, бірақ Dimensia жүйесі шығарылар алдында CED плеерін өндіруді тоқтатты. Бұл формат көбінесе «бейнедиск» деп аталды, бұл сол кездегі LaserDisc форматымен шатасуға себеп болды. LaserDisc дисктері лазер сәулесімен оптикалық түрде оқылады, ал CED дисктері инемен (дәстүрлі грампластинка сияқты) физикалық түрде оқылады. Екі жүйе де бір-бірімен үйлесімсіз. RCA CED жүйесі үшін «SelectaVision» тауарлық атауын пайдаланды, бұл атау RCA брендінің кейбір VCR-лері мен RCA компаниясындағы басқа да тәжірибелік жобалар үшін де қолданылды. Видео жоғары тығыздық жүйесі CED жүйесіне ұқсас.
Басталуы және босатылуы
RCA 1964 жылы видеодиск жүйесін «Discpix» атауымен видеоны фонограф тәрізді қайта шығару әдісін жасауға тырысты. Алғашқы жылдары зерттеулер мен дамулар баяу болды, себебі RCA CED командасы бастапқыда төрт адамнан тұрды, бірақ 1972 жылы CED командасы он минутқа дейін түсті бейне сақтай алатын диск жасады («Lum Fong» деп аталған Get Smart эпизодының «A Tale of Two Tails» бөлігі). Алғашқы CED прототиптік дискілер көп қабатты болды, олар винил негізінен, никель өткізгіш қабатынан, жарқырау разряды оқшаулағыш қабатынан және силикон майлауыш қабатынан тұрды. Стилустың/дискінің тозуын және өндірістің күрделілігін толық шеше алмау RCA-ны дискінің қарапайым конструкциясын іздеуге мәжбүр етті. Соңғы диск өткізгіштік қасиетін беру үшін көміртек қосылған ПВХ-тан жасалды. Стилустың және жолақтың қызмет ету мерзімін ұзарту үшін дискіге майлау ретінде силиконның жұқа қабаты жағылды. CED видеодискілері бастапқыда LP пластинкаларға ұқсас мұқабаларда сақталып, қолмен ұсталды, бірақ сынақтар кезінде шаңның дискіге тиюі жолақтың өткізіп алуына себеп болды. Егер дискіге шаң жиналса, шаң ауадан ылғалды сіңіріп, дискі бетіне жабысып, стилустың тоқтап қалуына әкелетін жағдайда кері секіруге мүмкіндік берді. Сондықтан дискіні пластикалық қаптамаға салып, ойнатқыштан алу идеясы пайда болды, бұл шаңға тиюді азайтуға бағытталған. 17 жылдық зерттеулер мен дамулардан кейін, алғашқы CED ойнатқышы (SFT100W моделі) 1981 жылдың 22 наурызында сатылымға шықты. Сонымен қатар, шамамен 50 видеодискілік каталог жарияланды. Алғашқы шығарылған атау «Өмір үшін жарыс, Чарли Браун» болды. Бірақ даму жұмыстары жалғасты. Шығарылғаннан кейін CED ойнатқыштарының сатылымы баяу болды. 1979 жылдың соңында жаңа жүйе ресми түрде жарияланғанда RCA жылдық 5-6 миллион ойнатқыш және 200-500 миллион видеодискі сатуды күткен. Компания 1981 жылдың соңына дейін 200 000 ойнатқыш сатуды жоспарлаған, бірақ одан әлдеқайда аз сатылды, ал 1982 және 1983 жылдары сату көлемінде елеулі жақсару болған жоқ. Макиавелли «Жаңа тәртіпті енгізуде басшылық етуден гөрі қиын, қауіпті немесе табысы күмәнді нәрсе жоқ» деп атап өткен. Менің ойымша, видеодискілер үшін бұл сөздер ерекше маңызға ие болды. – Д-р Джей Джей Брэндингер, RCA SelectaVision Видеодискі операцияларының вице-президенті, 1986 жылдың 27 маусымы. Ұзақ даму кезеңі – саяси жағдайдың тұрақсыздығы мен RCA жоғары басшылығындағы жиі ауысымдарға байланысты – CED жүйесінің құлауына да себеп болды. RCA бастапқыда видеодискі жүйесін 1977 жылы шығаруды жоспарлаған, сол кезде дискілер бір жағына 30 минуттан астам бейне сақтай алмады және дискіні жасау үшін қолданылған никель сияқты қоспа өндіріс үшін жеткілікті берік болмады. Дискіні өңдеу кезінде олардың күтілгеннен тез нашарлауы инженерлерді озаттырғандықтан сигналдың нашарлауы да мәселе болды. Бір жағына 60 минуттан астам бейне сақтау мүмкіндігі 120 минуттан астам фильмдерді бір CED дискісінде шығаруға мүмкіндік бермеді. VHS және Betamax жүйелерінде бұл оңай болды, мысалы, T 120 VHS кассетасы (екі сағат төрт минуттық таспаны сақтайды) осы фильмдердің көпшілігін сақтай алатын. Бірақ CED жүйесінде мұндай мүмкіндік болған жоқ. Джеймс Бонд сериясының кейбір фильмдері, «Мэри Поппинс», «Жұлдыздар жолы: Кинофильм» және «Джедидің оралуы» сияқты танымал фильмдерді екі CED дискісінде шығаруға тура келді. Бұл үш фильмнің барлығы әдетте бір VHS/Betamax кассетасында кездесетін. RCA 1985 жылға қарай CED ойнатқыштары американдық үйлердің шамамен 50%-ында болады деп болжаған, сондай-ақ 1986 жылы көптеген RCA қызметкерлеріне CED жобасына қатысқандары үшін сыйлық ретінде берілген «Видеодискі естеліктері» атты еске алу дискісі шығарылды.
" Machiavelli noted that ' there is nothing more difficult to take in hand, more perilous to conduct, or more uncertain in its success, than to take the lead in the introduction of a new order of things ' At videodisc, I believe these words had special significance " Dr. Jay J. Brandinger, Vice President, RCA SelectaVision Videodisc Operations, June 27, 1986. The extremely long period of development—caused in part by political turmoil and a great deal of turnover in the high management of RCA—also contributed to the demise of the CED system. RCA had originally slated the videodisc system for a 1977 release; at that point, discs were not able to hold more than 30 minutes of video per side and the nickel like compound used to make the discs was not sturdy enough for manufacture. Signal degradation was also an issue, as handling the discs was causing them to deteriorate more rapidly than expected, baffling engineers. Sixty minutes per side rendered it impossible for most movies over 120 minutes to be released on one CED disc. This was easily attainable on VHS and Betamax, as a T 120 VHS, for example (which holds two hours and four minutes of tape), could carry most of these movies. However, this was not the case on CED. Many popular films such as some of the James Bond series, Mary Poppins, Star Trek: The Motion Picture and Return of the Jedi had to be released on two CED discs. All three of these examples were typically seen on one VHS/Betamax cassette. RCA had projected that by 1985, CED players would be in close to 50% of American homes, and Memories of VideoDisc, a commemorative CED given to many RCA employees involved with the CED project, both in 1986.
Технология
CED – диаметрі өткізгіш винил табақшалар. Метрикалық атаулардан аулақ болу үшін оларды әдетте "12 дюймдік дискілер" деп атайды. CED-нің екі жағында спиральді ойық бар. Оның ені 657 нм, ал ұзындығы 19 км-ге жетеді. Дискілер ойнату кезінде тұрақты бұрыштық жылдамдықпен айналады (NTSC үшін 450 айналым/мин, PAL үшін 375 айналым/мин), әрбір айналымда сегіз өзара байланысқан өріс немесе төрт толық бейне кадр болады. Бұл дискі бетінде спицалар ретінде көрінеді, ал әрбір өріс арасындағы саңылау белгілі бір жарықта анық байқалады. Бұл қымбат электрондық кадр сақтағышы жоқ ойнатқыштарда тоқтату мүмкін емес еді дегенді білдіреді. Титан электроды бар, кіл пішіндес стилус саңылауда өте жеңіл қысыммен (65 мг) жылғады, ал диск пен стилус арқылы электрондық тізбек құрылады. Аудио дискідегідей, стилус дискіні сыртқы жиегінен бастап ортаға қарай оқиды. Видео және аудио сигналдары видеодискілерде композиттік аналогтық сигнал түрінде сақталады, ол ойықтың төменгі жағындағы тік толқындар түрінде кодталады, бұл шұңқырларға ұқсас. Бұл толқындар стилус ұшының ойықтағы ұзындығынан қысқа толқын ұзындығына ие, ал стилус олардың үстінен жылғады; стилус ұшы мен өткізгіш бет арасындағы қашықтық, стилус астындағы ойықтағы толқындардың тереңдігіне байланысты, диск пен көміртекті ПВХ дискі арасындағы сыйымдылықты тікелей бақылайды. Бұл өзгермелі сыйымдылық резонанстық тізбектің жиілігін өзгертеді, FM электр сигналын тудырады, содан кейін ойнатқыштың электроникасы оны бейне және аудио сигналдарына айналдырады. CED-ге атын берген сыйымды стилус қабылдағыш жүйесін дәстүрлі фонограф технологиясымен салыстыруға болады. Фонограф стилусы жазба ойығындағы өзгерістерге байланысты физикалық түрде дірілдейді, ал бұл дірілдер механикалық түрлендіргішпен (фоно-пикап) электр сигналына айналады, ал CED стилусы әдетте дірілдемейді және тек CED ойығын (және диск бетін) бақылау үшін қозғалады, ал стилустан сигнал электр сигналы ретінде алынады. Бұл күрделі жүйе, жоғары айналу жылдамдығымен біріктіріліп, бірнеше мегагерцке дейін жолақтықты бейнесигналдарды кодтау үшін қажет, бұл тек аудио сигналы үшін 20 килогерцке қарағанда екі рет айырмашылықты құрайды. Сонымен қатар, ойықтың төменгі жағындағы толқындарды шұңқырлармен салыстыруға болады, бірақ CED ойығындағы тік толқын қырлары мен құлдырауларының арақашықтығы үздіксіз өзгеретіндігін ескеру қажет, өйткені CED – аналогтық орта. Әдетте, "шұңқырлар" термині ақпараттық ортада қолданылғанда, CD және DVD сияқты цифрлық оптикалық ортадағы шұңқырлар сияқты, қалыңдықтары мен тереңдіктері бар ерекшеліктерді білдіреді. Өте жеңіл қысым күшін сақтау үшін стилус қолды бұрылуды сезімталдайтын катушкалармен қоршалады, ал ойнатқыштың тізбегі осы катушкалардан келетін сигналдарға жауап береді. Басқа катушкалар стилусты бұрып, қысымды нәзік реттеу үшін қолданылады. Бұл жүйе спиральді оптикалық жолды жалғау үшін компакт-диск ойнатқыштарында қолданылатын жүйеге өте ұқсас, онда сервомотор әдетте оптикалық пикапты қадаммен жылжытады, ал катушкалар жиынтығы лазерлік линзаны жақсы жолға қояды, екеуі де оптикалық сенсорлық құрылғымен басқарылады, бұл CED стилустың бұрылуын сезімдейтін катушкалардың аналогы. CED ойнатқышы үшін бұл бақылаудың қосымша артықшылығы бар, стилус сүйреу бұрышы фонографтың тонұрауындағы жағдайдан айырмашылығы, стилус сүйреу бұрышы және тиісінше стилус жағындағы күш тонұрауының бұрышына байланысты өзгереді, бұл өз кезегінде стилус жазбасындағы радиалдық жағдайға байланысты. Фонограф үшін, онда стилус ұшы бар, сызықтық бақылау пластинкалар мен стилилердің тозуын азайту және бақылау тұрақтылығын арттыру үшін өте жақсы, ал CED ойнатқышы үшін сызықтық бақылау - бұл әрқашан саңылауға жанасатын кіл пішіндес стилус үшін қажеттілік. Бұдан басқа, CED стилусына өте жеңіл қысым күшін жеткізу диск пен стилус тозу жылдамдығын шектейтін, қажетті жоғары айналу жылдамдығында ұзақ ойнау уақытын қамтамасыз ету үшін қажетті нәзік ойық аралығын (яғни спиральдің іргелес айналымдарының нәзік арақашықтығын) қолдануға мүмкіндік береді. Диск жүк салынған кезде оны алып тастайтын кассирдің ішіне орналастырылады. Дискінің өзі "орқа" - пластикалық сақинамен қоршалған (сыртқы шетінде шын мәнінде төрт бұрышты), қалың, түзу жиекті жиекті, ол кадидің сыртына созылып, оған кіреді. Адам дискті құрайтын кадиді ойнатқыштың ішіне енгізгенде, ойнатқыш омыртқаны ұстап алады, ал адам кадиді шығарғанда диск пен омыртқа ойнатқышта қалады. Кадидің ашылу жиегінің ішкі жағында дискте болуы мүмкін кез келген шаңды немесе қоқысты ұстауға арналған мата жолақтары бар. Адам кадиді шығарғаннан кейін, ойнатқыш дискті дискіні айналдырады, ал қолмен барлық SFT және көптеген SGT префиксі бар RCA ойнатқыштарында немесе RCA SGT 250 және ойнатқыштардың барлық басқа модельдері мен брендтерінде автоматты түрде. Ойнату басталғаннан кейін, ойнатқыш дискті жылдамдыққа дейін айналдырады, сонымен қатар пикап қолды диск бетіне жылжытып, стилусты диск басына түсіреді. Тоқтату түймесін басқанда, стилус дискіден алынып, тұрақ орнына қайтарылады, ал диск пен омыртқа кади ұясымен сәйкес келу үшін қайта көтеріледі. Дайын болғанда, ұясы ашылады, ал кади енгізіліп, адам шығара алады, енді диск оның ішінде.
Кемшіліктер
Лазерлік дискі технологиясымен салыстырғанда, CED технологиясы фонограф тәрізді тікелей контактілі орта болғандықтан кемшіліктері болды: RCA компаниясының бағалауынша, CED дискісін идеал жағдайда 500 рет ойнатуға болады. Ал салыстырарлық жағдайда, таза, лазерлік шірімеуі бар лазерлік дискіні теориялық тұрғыдан шексіз рет ойнатуға болады (дегенмен, жиі немесе салқындата пайдалану дискінің зақымдануына әкелуі мүмкін). CED жүйесі дискілерді оқу үшін ине қолданғандықтан, бейнедискілердің зақымдануын болдырмау үшін ойнатқыштағы инені үнемі ауыстыру қажет болатын, ал тозығы жеткен және зақымдалған дискілер тұтынушылар үшін де мәселе тудыратын еді. Дискі тозығы жеткенде бейне және дыбыс сапасы күрт нашарлап, дискінің ойнатылуы тоқтап қалуы мүмкін еді. VHS кассеталарынан айырмашылығы, CED (LaserDisc сияқты) дискіні аударуды қажет етті (бірақ кейбір LaserDisc ойнатқыштары лазерді дискінің бір жағынан екінші жағына жылжыту арқылы дискіні физикалық түрде аудармай-ақ екі жағын да оқи алатын, бірақ бұл ойнатуды тоқтатуға әкелетін еді) өйткені дискінің бір жағына бар болғаны 60 минуттық бейне сақтауға болады (Ұлыбританиядағы PAL дискілерінде айналу жылдамдығының төмендеуіне байланысты 75 минут). Егер фильмнің ұзақтығы екі сағаттан асса, оны екі дискіге бөліп сақтау қажет болатын. Кейбір жағдайларда, егер фильмнің көрсетілу уақыты екі сағаттан сәл ұзақ болса, студиялар екі дискіні шығару шығынын болдырмау үшін фильмдегі қысқа көріністерді қысқартып немесе уақытты сығу (фильмнің артық уақытын жылдамдату) тәсілін қолданатын. Бұл мәселе CED-ге ғана тән емес: LaserDisc дискілерінде де осындай қиындықтар болды, ал "Он Буйрық" (1956) сияқты ұзақ фильмдерді VHS, Beta және LaserDisc форматтарында бірнеше таспа немесе дискіде сақтау қажет болатын. Ұлыбританияда екі дискілі PAL нұсқасы шығарылмады. Аз маңызды кемшіліктерінің бірі – пауза кезінде кадрды тоқтату мүмкіндігінің болмауы, өйткені CED дискілері CAV LaserDisc дискілеріндегі бір айналымда бір кадрға қарағанда төрт кадрды сканерлейтін, ал компьютерлік технология сол кезде ойнатқышты кадрлық буфермен жабдықтауға жеткілікті деңгейде дамымаған еді. Дегенмен, көптеген ойнатқыштарда осы төрт кадрды үздіксіз қайталауға мүмкіндік беретін «беттік режим» болды. CED дискілері VHS кассеталарынан үлкен, LaserDisc дискілерінен қалың және пластикалық қаптамаларының болуына байланысты айтарлықтай ауыр болды.
Ойыншылар
CED ойнатқыштарын төрт компания – RCA, Hitachi, Sanyo және Toshiba – жасады, бірақ тағы жеті компания осы компаниялар жасаған ойнатқыштарды сатты.
Медиа
Шығарылғаннан кейін CED форматы үшін 50 атау қолжетімді болды; RCA (компанияның Columbia Pictures пен серіктестігі, сондай-ақ Paramount және Disney шығарылымдарын қамтитын) және CBS Video Enterprises (кейін CBS/FOX Video) алғашқы 50 атауды өндірді. Өнім енгізілгеннен бері RCA-ның шығындары шамамен 650 миллион долларға бағаланды. Осы зор қаржылық шығындардың салдарынан 1986 жылы General Electric компаниясы RCA-ны сатып алды және RCA барлық бейне өнімдеріндегі "SelectaVision" таңбасын қолданудан бас тартты.