Кіріспе

Бір таңба еніндегі жолақтарда сатылатын пошта маркасы – шұлғылық марка. Бұл – бір таңба еніндегі жолақтарда сатылатын пошта маркасының бір түрі. Атауы ұзын жолақтарды орап сақтау тәсілінен шыққан, ол жабысқақ ленталардың рулондарына ұқсас. Көбінесе қазіргі заманғы маркалар рулон түрінде сатылады, себебі оларды жапсырмалы маркаларға немесе кітапша маркаларына қарағанда үлкен көлемде механикалық түрде өңдеуге ыңғайлы.

Шығу тегі

Койлді маркалар 20 ғасырдың басында алғаш рет пайда болды.

Швецияда

Көптеген елдерде рулонды маркалар көбінесе көп мөлшерде қолданылатын қарапайым маркалармен ғана шектеледі, ал Швеция 1920 жылдан бері өз маркаларының көп бөлігін рулон түрінде шығарып келеді.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда катушкалы маркалар алғаш рет 1907 жылы жаңа орнатылған марка сату автоматтарымен қамтамасыз ету үшін пайда болды. Олар толық парақтардан кесілгендіктен, барлық төрт жағынан перфорацияланған. Әрбір марканың құны жарты немесе бір ескі пенни болғандықтан, ал 240 пенни бір фунт стерлингке тең болғандықтан, катушкалар 960 немесе 480 данадан тұратын рулонмен шығарылды.

АҚШ-та

АҚШ-та маркаларды автоматты түрде сатуға арналған автоматтары компаниялары тәжірибе жүргізе бастады. Бастапқыда маркалық табақтарды қолмен жолақтарға бөлуге тырысқандары сәтті болмады, себебі олар жыртылып, істемеуге бейім болды. Сондықтан компаниялар поштадан тесіксіз табақтарды сұрап алып, оларды жолақтарға кесіп, әрбір марканың арасына әртүрлі пішіндегі тесіктер салып бастады. Мұндай "жеке орамдардың" көптеген түрлері белгілі, олардың кейбіреулері өте сирек. АҚШ үкіметі алғаш рет 1908 жылы 500 немесе 1000 маркадан тұратын орамдар жасау үшін жеткілікті тесіксіз табақтарды біріктіріп, оларды жолақтарға кесіп, араларына тесіктер жасау арқылы маркаларды шығарды. 1902 жылғы сериядағы 1 цент, 2 цент және 5 цент номиналды маркалар (Екінші бюро басылымы) орам түрінде шығарылды, бірақ олардың саны салыстырмалы түрде аз болды, себебі 1908 жылдың соңында бұл серия Вашингтон-Франклин басылымымен алмастырылды. Осының салдарынан, Екінші бюроның барлық орамдары өте сирек саналады. Тіпті ең көп таралған көлденең 2 центтік орамның құны 2000 АҚШ долларына жетеді, ал одан да сирек кездесетін 1 центтік тік орам 2009 жылы аукционда 130 000 долларға сатылды, ал одан да сирек 2 центтік тік орам (барлығы сегіз данасы ғана белгілі) егер сатылымға түссе, одан да қымбатқа баруы мүмкін. Кейіннен айналмалы пресс қолданылды, ол жабыстыру қадамын жойды. Айналмалы престе қолданылатын цилиндрлі пластинада бояу жиналатын тігіс бар, нәтижесінде маркалардың жұптары түзіледі.

Перфорациялар

Шпульді мөрлердің тесіктері көбінесе оң және сол жақтарында ("тік тесік") кездеседі, бірақ олар жоғары және төменгі жақтарында ("көлденең тесік") тесіктермен де жасалған. Бір жағындағы тесіктер екінші жағына қарағанда ұзын болса және мөрді жыртудың орнына кесіп бөлінген болса, бұл мөрдің шпульді болып шыққандығын көрсетеді.

Соңғы жаңалықтар

Өзін-өзі жабыстыру технологиясының арқасында жақында пайда болған жаңалық – қаптамасыз орамды марка. Көптеген өздігінен жабысатын маркалардың артында қағаз болады, ал қаптамасыз орамдар жабысқақ лентаның бір рулоны сияқты болады. Мұндай рулондар өте үлкен, мыңдаған маркадан тұрады және көбінесе ірі почталық қызметтерде ғана қолданылады.