Кіріспе

Швейцарияның қазіргі 26 кантонының әрқайсысының ресми туы мен елтаңбасы бар. Осы суреттердің даму тарихы 13-шы мен 20-шы ғасырлар аралығында қалыптасқан.

Тізім

Кантондар федералды конституцияда көрсетілген басымдық ретімен тізімделген. Бұл 15 ғасырдағы Сегіз кантонның тарихи ретін көрсетеді, содан кейін қалған кантондар конфедерацияға қосылған тарихи тәртібімен тізімделген. Standesfarben (кантондық түстер) толық ту көрсетілмеген кезде (тарихи) кантондарды анықтау үшін қолданылды, бірақ түстердің қайталануы бар; Унтервальден мен Солотхурн, сондай-ақ Базель мен Аппенцель бірдей түстерді бөліседі, ал заманауи кантондар – Вале және Базель қаласы, сонымен қатар Сент-Галлен мен Тюргау қосылған.

No. Атауы COA Тудың түстері Астанасы
1 Цюрих Per bend argent and azure 13 ғ. Цюрих
2 Берн Gules, on a bend or a bear passant sable armed, langued, and pizzled of the field 13 ғ. Берн
3 Люцерн Per pale azure and argent (ту: Per fess argent and azure) 14 ғ. Люцерн
4 Ури Or, a bull's head cabossed sable langued and nose ringed gules 13 ғ. Альтдорф
5 Швиц Gules, in sinister chief a cross couped argent 13 ғ.; Per fess sable and argent 1470-ші жылдар (ту); 1830 (елтаңба) Фрибург
10 Солотхурн Per fess gules and argent 1443 Солотхурн
11a Базель-штадт Argent, a crosier paleways sable 13 ғ. Базель
11b Базель-ландшафт Argent, a crosier with seven crockets paleways to sinister gules 1834 Лиесталь
12 Шаффхаузен Or, a ram salient sable horned, crowned, unguled, and pizzled of the field, and langued gules 1218 Шаффхаузен
13a Аппенцель Иннерроден Argent, a bear rampant sable armed, langued, and pizzled gules 15 ғ. (Аппенцель ретінде) Аппенцель
13b Аппенцель Ауссерроден Argent, a bear rampant sable armed, langued, and pizzled gules, between the letters V and R sable 15 ғ. (Аппенцель ретінде); 17 ғ. (заманауи елтаңба) Херисау-Троген
14 Сент-Галлен Vert, a fasces paleways argent banded of the field 1803 Сент-Галлен
15 Граубюнден Per fess and in chief per pale: first per pale sable and argent; second quarterly azure and or, a cross counterchanged; third argent, an ibex rampant sable langued and pizzled gules 15 ғ. (Үш лига); 1933 (заманауи елтаңба) Кур
16 Ааргау Per pale, the first sable, three bars wavy argent; the second azure, three stars argent 1803 Аарау
17 Тюргау Per bend argent and vert, two lions passant bendways or langued and pizzled gules 1803 Фрауэнфельд
18 Тичино Per pale gules and azure (ту: Per fess gules and azure) 1803 Беллинцона
19 Во Per fess argent and vert, in chief the words 'Liberté et Patrie' or 1803 Лозанна
20 Вале Per pale argent and gules, thirteen stars counterchanged 1571; 1815 (заманауи елтаңба) Сион
21 Невшатель Per pale vert and gules, a pale and in sinister chief a cross couped, both argent 1857 Невшатель
22 Женева Per pale: first or, an eagle with two heads dimidiated per pale sable crowned, armed, and beaked gules; second gules, a key paleways or 15 ғ. Женева
23 Юра Per pale: first argent, a crosier gules; second gules, three bars argent 1979 Делемон

Швейцария конфедерациясы Gules, a Cross couped Argent 14 ғ. (Швейцария туы); 1815 (заманауи елтаңба) (Берн)

Цюрих

Цюрих қаласының туы 1220 жылдан бері куәландырылған көк және ақ түсті дизайннан жасалған, ал тудың диагональдік бөлінісі алғаш рет 1389 жылы тіркелген. 1273 жылдан бастап Цюрих туы қызыл швенкельмен әшекейленген. Цюрих халқы бұл швенкельді тәуелсіздік пен құрмет белгісі деп сақтаған, бірақ басқа жағдайларда ол "ұят" белгісі ретінде қолданылып, жауға түскен нағыз тудың орнына қойылған ауыстыру туларын көрсеткен.

Бұл Нанси шайқасынан кейін түсініспеушілікке әкелді, Лотарингия герцогы Цюрих туынан швенкельді алып тастап, осы жеңіспен Цюрих "ұятын жойды" деп мәлімдеді. Цюрих әскерлері кейін тыныш түрде швенкельді қайта орнатты. Цюрих швейцариялық крестін негізгі тудың ішіне емес, қызыл швенкельге бекітті, бұл Швейцария туының қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін (ақ крестті қызыл фонға орналастыру қағидасы).

Берн

Берн қаласы 1160 жылы Царингерлер негізін салған. 13 ғасырда оның туында ақ түсті фонда қара аю суреті болған, бірақ 1289 жылы қазіргі қызыл және сары түстің диагональды орналасуына өзгертілді. Берннің қарапайым қызыл және қара түсті көлденең бөлінген соғыс туы да болған. Кантондық түстер қызыл және қара түстері болып сақталады.

Люцерн

Көк және ақ түсті ту 1386 жылдан бері қолданылып келгені куәландырылған. Елтаңбаның тік бөлінуі Луцерн қаласы қолданған гонфалон түріндес байрақпен байланыстырылады, ол көлденең таяққа ілініп, ту тірегі ретінде де пайдаланылған. Осылайша, шайқаста байрақ 90 градусқа бұрылып тұрған.

Ури

Тудың тарихы 13 ғасырда басталады. Ол Моргартен (1315) және Лаупен (1339) шайқастарына алып жүрілген. Алтдорф қалалық әкімшілігінде 14 ғасырға жататын бір ту сақталып тұр.

Швиц

Швиц 1240 жылдан бері қызыл түсті соғыс жалауын (Blutbanner) пайдаланды. 14 ғасырдан бастап жалауда айқышқа шалыну бейнесі кейде көрсетілетін болды. Папа Сикст IV 1480 жылы бұл қосымшаны бекітіп, тікенді тәж бен шегелердің (Arma Christi) міндетті түрде бейнеленуі керектігін нақты айтты. 16-18 ғасырлар бойы герб қызыл түсті болып қалып келді, бірақ 17 ғасырдан бастап баспалардағы (қара-ақ түстегі) суреттерде кейде крест бейнеленді. Қазіргі заманғы жалау мен гербтің дизайны, бір бұрышында крест бейнеленген түрі 1815 жылдан бастау алады. Кресттің пропорцияларын нақты анықтау 1963 жылға дейін созылды.

Глар

Глар кантонының туы түп нұсқасы 1388 жылы Нефельс шайқасында қолданылған Әулие Фридолиннің туына дейін жетеді, себебі Глардың бұрынғы туы Рапперсвилл халқының бұрынғы шабуылында тартып алынған еді. Осыдан кейін Глар өз туларында әулиенің бейнесін пайдалана бастады. 15 және 16 ғасырларда бұл бейнелер көп өзгерді. Тек 17 ғасырдың басында ғана қажы ретінде күміс киім киген әулиенің қызыл фонда бейнеленген стандартты дизайны қалыптасты. Қазіргі заманғы дизайнында қажы қара түсті, ол 1388 жылғы түпнұсқа ту деп есептелетін Гларда көрсетілген тудан шабыт алды. Ағымдағы ресми дизайн 1959 жылдан бері қолданылып келеді.

Желі

Алғаш рет 1319 жылы тіркелген.

Шаффхаузен

Ту 1218 жылдан бері қолданылып келеді. 1512 жылы қошқар басына тәж қосылды. Қошқар бастапқыда бір артқы сол аяғымен жерге тіреліп тұрған, бірақ 1940 жылдары екі артқы аяғымен жерге тіреліп тұратын жағдайына өзгертілді.

Аппенцелл

Ту 1403 жылға дейін Аппенцельдің феодалдық иегері болған Сент-Галлен аббатының туына негізделген. Аббаттық туда сары фонда аю бейнеленген, ал тәуелсіз Аппенцель аумағы өз туы үшін фонды ақ түске өзгертті. Тәуелсіздік алғанға дейін Аппенцельде 1377 жылдан бастап куәландырылған, бал ұясымен өрнектелген фонда төрт аяғымен тұрған аюдың туы болған. Аппенцель 1597 жылы швейцариялық реформация нәтижесінде екі жартылай кантонға бөлінді. Аусерроден туындағы V және R әріптері «сыртқы округтер» деген мағына беретін Уссерре Роденді білдіреді (V әрпі /u/ дыбысын көрсетеді). Әріптердің ең көне бейнесі 17 ғасырға жататын және 1743 жылы қолданыста болғаны белгілі жалауда табылды. Бұл жалауда аю тудың тігісінен қашыққа қарап тұр, ал V және R әріптері тудың тігіс жағында, аюдың артында орналасқан. V әрпінің үстінде SOLI деген жазу бар, ол кері жағындағы жоғалған DEO GLORIA сөзімен сәйкес келеді. Аюдың екі жағында V және R әріптері бар басқа да әскери тулар 18 ғасырдың соңынан белгілі.

Сент-Галлен

Сент-Галл қаласының гербінде, 14-шы ғасырдан бері Аппенцель кантонының гербі сияқты, Сент-Галл аббатының туынан алынған аю бейнеленген. Бірақ Санкт-Галлен кантоны өзінің есімдік астанасының тарихи аумағымен байланысты емес, ол 1798 жылы басқа кантонның сегіз жеке аумағынан құрастырылған. Кантондық қару және туды 1803 жылы Давид фон Гонценбах жасаған. Алғашқы нұсқада, қақпақтағы қару – алжапқыш болған, бірақ 1843 жылы ол балтамен ауыстырылды. 20-шы ғасырда дизайнда бірнеше өзгерістер болды; 1930 жылдан 1951 жылға дейін, итальян фашизмінің символы ретінде қолданылған қақпақтармен байланысты болмау үшін, балтанның жүзіне қара швейцариялық крест қойылды.

Гризон

Гризонс туы 1933 жылы қабылданды. 1815 жылдан 1933 жылға дейін кантон тарихи Үш лиганың үш елтаңбасының әртүрлі комбинацияларын пайдаланды. Қазіргі заманғы дизайн тарихи елтаңбалардың жеңілдетілген нұсқаларын біріктіреді. Қазіргі нұсқадағыдай қалқанның бөлінісі бар (бірақ Құдай үйі мен Он юрисдикция лигаларының орны ауыстырылған) біріктірілген елтаңба 1547 жылы Якоб Штампфер басып шығарған Патенпфеннингте кездеседі.

Аргау

Аргоу (Арговия) – Алеманния мен Бургундия арасындағы марканың ежелгі атауы, бірақ ол тарихи тұрғыдан тәуелсіз кантон болған емес. 1712 жылдан бері қазіргі кантонның аумағы Цюрих және Берн арасында бөлініп келді. Аргау кантоны Хельветикалық Республиканың әкімшілік бөлімшесі ретінде құрылды, ал оның туы 1803 жылға дейін Софингендік Самуэль Рингер Сельматердің (1767–1826) түпнұсқа дизайны болып табылады. Қазіргі ресми үлгі, жұлдыздардың бес қабырғалы екенін көрсетеді, 1930 жылдан бастап қолданылады.

Тюргау

Аргау сияқты, Тургау (Турговия) тарихи тұрғыдан конфедерацияның бағынышты аймағы болды және Гелветтік Республиканың кантоны ретінде құрылды. Тудың дизайны 1803 жылы жасалған, ол 13-шы ғасырда Тургауды билеген Кибург үйінің гербіндегі екі арыстанға негізделген. Жасыл және ақ түстер 1803 жылы «революциялық» түстер деп есептелді, сондай-ақ Санкт-Галлен және Во кантондарының гербтеріне де енгізілді, бірақ сары арыстанды ақ түске орналастыру геральдика принциптерін бұзады және көруге қиындық тудырады. Бұл мәселені түзету үшін ұсыныстар жасалды, оның ішінде 1938 жылы диагональды ақ сызықпен бөлінген толық жасыл фонды пайдалану туралы ұсыныс болды, бірақ олар нәтижесіз аяқталды.

Тичино

Ту 1803 жылғы үлгі, бірақ оның авторы немесе мағынасы жазылмаған. Туды көлденең бөліп ілгіштей орналастыру дәстүрі Люцерн қаласынан келген болуы мүмкін.

Вауд

1803 жылы жасалған, 1790 жылдары Берн билігіне қарсы Водоистер көтерілісінде қолданылған жалауға негізделген, жасыл түсті және ақ әріппен "Liberté, Egalité" деп жазылған. Осыдан бастап ақ және жасыл түстер конфедерацияның бұрынғы тәуелді аймақтарынан жаңадан құрылған кантондардың "революциялық" түстеріне айналды, сондай-ақ Сент-Галлен және Тюргау кантондарының туларында да қолданылды, ал Аргау кантоны да қысқа мерзімге жасыл туды пайдаланды. Водоистер туындағы жазу 1803-1819 жылдары қара немесе жасыл түсті болды, ал алтын түс 1819 жылы Во кантоны әскерін ұйымдастырған кезде әскери тумен бірге енгізілді. Осылайша, ол алтынның (немесе сарының) күміс үстіне (немесе аққа) қойылмауы керектігін айтатын геральдикалық ережеге қайшы келеді.

Валей

Сион епискобы шамамен 1220 жылдан бастап тік бөлінген қызыл және ақ түсті соғыс туын қолданды. Вале кантонының гербі 1613 жылы пайда болды, себебі епископтың қарауындағы аумақтар республика болып бірікті, ал жұлдыздар жеке Диксайндарды көрсетеді. 1613 жылы алты жұлдыз болды, 1628 жылы жетіге дейін артты. 1803 жылғы келісім актісінде Наполеон Вале кантонын жаңадан құрылған Швейцария Конфедерациясынан бөліп алды, ал 1810 жылы оны Симплон департаментіне қосты. Осы кезде Диксайндар саны және тудың жұлдыздарының саны он екіге дейін өсті. 1815 жылы Вале қайта құрылған Швейцария Конфедерациясына қосылғанда Контей Диксайнының құрылуымен бірге он үшінші жұлдыз қосылды.

Нойшатель

Тудың Нойшатель қаласының 1350 жылдан бері қолданылып келген тарихи туымен ешқандай қатысы жоқ, ол 1815 жылға дейін кантондық ту ретінде де қолданылды және қала гербінің құрамында сақталып келеді. 1815 жылы Нойшатель кантоны жаңадан құрылған Швейцария Конфедерациясына қабылданды, бірақ Пруссия короліне формалды бағыну шартымен. Осы монархиялық бейімділік 1848 жылы республикалық төңкеріске алып келді, оның нәтижесінде аталған ту кантондық туға айналды. 1856 жылға қарай монархистер арасындағы қайшылықтар азамат соғысына ұласу қаупін тудырды, бірақ 1857 жылы Пруссияның Фридрих Вильгельм IV Нойшательге қатысты барлық талаптарынан бас тартты, соның салдарынан 1848 жылғы революциялық ту ресми кантондық ту болып жарияланды. Туды қолдану мәселесі даулы болып қала берді, және 20 ғасырда халықтың пікірін білдіру арқылы 1350 жылғы тарихи туды қайта енгізуге үш рет әрекет жасалды, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды.

Женева

Женева қаласының туы – Женева қаласының тарихи туы, онда Императорлық бүркіт және Әулие Петрдің кілті (Женеваның Рейхштадт мәртебесін және епископтық орындықтың мәртебесін көрсетеді) бейнеленген. Бұл ту 15 ғасырдан бері қолданылып келеді. 1293 жылдан бері Орта ғасырлық Женева епископтығының туында императорлық Блютбаннердің қызыл фонында Петрдің екі алтын кілті бейнеленген. Женеваның толық геральдикалық құрамына JHS (Иисус Адамзаттың құтқарушысы) деген жазуы бар күннің жартылай пішінінен жасалған герб және қалқанның астындағы "Post Tenebras Lux" ұраны жазылған таспа кіреді. Женева қаласының гербі 1815 жылы жаңартылған Швейцария Конфедерациясына қалалық кантон ретінде Женеваның қосылуынан кейін кантондық герб ретінде қабылданды.

Юра

Кантонның құрылуына соққан сепаратистік қозғалыс 1940 жылдары туды, ал тудың дизайны 1943 жылы Пауль Боеш жасаған. Қасиетті таяқша – бұрынғы Базель князь-епископтығын, ал жеті жолақ – Берн Юрасының жеті ауданын көрсетеді. Ол 1950 жылдардың басында Берн тарапынан ресми түрде аймақтық ту ретінде мойындалды. Юра кантоны 1979 жылы өткен референдумнан кейін құрылды, бірақ жеті ауданның үшеуі ғана қосылуға дауыс берді. Бұл тұста, жеті жолақ кантон туында сақталды, сондай-ақ барлық жеті ауданды біріктіруді жақтаған ирредентизм де әлі де бар.