Кіріспе

1904 жылғы Алесундты қиратқан өрт

Алесунд өрті 1904 жылдың 23 қаңтарында Норвегияның Алесунд қаласында болды. Ол сол кездегі Норвегия қалаларының көпшілігі сияқты, негізінен ағаштан салынған қаланың орталық бөлігін дерлік толығымен жойды. Кейін қала қайта жараңдады және қазір Алесунд муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады.

Өрт

Өрт Аспья аралында, Алесунд консервілеу компаниясының зауытында, қазіргі 39-шы Төменгі Странд көшесі (Nedre Strandgate 39) орналасқан жерде шамамен сағат 2-де басталды. Шындығында, өрттің себебі сиырдың шамды тепкені айтылады. Қаланы сөндіруге батыл күш салынғанына қарамастан, желдің күшімен тараған өрт қаланың көп бөлігін қиратты. Өрт қазіргі Брусдалшагеннің батысына дейін жетіп, кем дегенде 39-шы Боргундвегенге дейін созылды. Өртеніп кеткен соңғы және ең шығысқа орналасқан үй қазіргі Боргундвеген 37-ші үй тұрған жерде болды. Барлығында, өрт 850-ге жуық үйді жойды, ал қала шекарасында шамамен 230 үй сақталып қалды. Өрттен бір адам ғана қаза тапты.

Бастапқы дабыл

1904 жылғы 23 қаңтар күні сағат 02:15-те қолмен іске қосылатын станциядан алғашқы дабыл келді. Содан кейін өрт күзет мұнарасы Strandgate көшесінің төменгі жағында ашық отты көрді. Шамамен сол кезде Красбис аймағынан тағы бір қолмен іске қосылатын станциядан дабыл сигналы түсті. Екі өрт сөндіру тобы дереу аттанды.

Бастапқы жауап

Өрт сөндірушілер дереу іс-қимылға көшкенімен, Аэльсунд консервілеу компаниясы зауытының бағытында аспан тез жарықтанды. Ауа райы қолайсыз болды, оңтүстік-батыстан күшті дауыл соқты. Өрт сөндіру машиналары Стрэндгейттің төменгі бөлігімен өртке бет алғанда, тым қатты түтін мен ұшқын жаңбырына тап болды, сол себепті аттар қорқып, олардың көздері байланды да өртке жетеледі. Өрт сөндірушілер оқиға орнына келгенде, Аэльсунд консервілеу компаниясы оттың арасында, ал жақын орналасқан ғимараттар да өртеніп жатқанын көрді. Ең жақын екі ғимарат өртеніп тұрды, ал экипаж осы өрттермен күресуге кіріспес бұрын тағы екеуі де тұтанды. Дауыл соншалықты күшті болды ki, адамдар тұрып тұруға қиналды. Дауыл ғимараттарды қатты өртеп, сәулелі жылу мен желмен тараған ұшқындар отты одан әрі таратуға себеп болды. Көп ұзамай Стрэдгейттің солтүстік жағындағы үй тұтанды; баспалдақ орнатылып, өрт сөндіру шлангалары отқа бағытталды, бірақ өрт сөндірушілер жылдам таралып жатқан өртті тоқтатуға күш жеткізбеді.

Өрттің таралуы

Сол кезде, оттың ұшқыны дерлік бірден Стрэндгейттің солтүстік жағындағы басқа үйлерге тарады. Тағы бір өрт сөндіру машинасы келді, бірақ суға деген қажеттілік жоғары болды және қысым соншалықты төмен болды ki, су ағыны үйлердің шатырына жетпеді. Көшенің төменгі жағындағы және Аспгейтке қарай, шығысқа қарай орналасқан үйлер де өртенуге басталды. Аспгейттің соңындағы портта бумен жүретін өрт сөндіру кемесі қолданысқа енгізілді. Өрт енді бүкіл Стрэндгейт бойына тарады және аумақты эвакуациялау қажет болды.

Престегейттің атыс желісі

Престегейттің өртке қарсы жолағын салу үшін ғимараттарды бұзуға тырысты. Осыдан кейін дереу дабыл қағылды, себебі өрт екі блок ішкі жағында орналасқан Киркегеттегі Расмуссеннің үйіне, сондай-ақ Латын мектебіне тарады. Төменгі Strandgate-те өрт сөндіруді ұстап тұру мүмкін болмады; бумен жүретін өрт сөндіру кемесі Langeberggate-тегі жаңа шепке кері шегінуге мәжбүр болды. Ол онда әрекетке кірісіп, төрт күшті өрт сөндіру ағынын қамтамасыз етті.

Langeberggate от желісі

Бұл арада Лангебергейттегі Теллесбёегардта өрт шықты. Престегейт маңындағы үйлердің бәрі дерлік жоғалды деп есептелді. Өрт сөндіру басшысы күштерін Мюргардты қорғауға шоғырландырды. Өрт сөндіру машиналары мен өрт сөндіру қайығының бірлескен күш-жігерімен Теллесбёегардтағы, латын мектебіндегі және Расмуссеннің үйіндегі өрт (кем дегенде уақытша) сөндірілді. Бірақ жел күшейіп, ұшқындар мен қорларды көтеріп, өрт желісін асырып, Престегейт бойындағы үйлерге де от жетті. Ыстық соншалықты күшті болды, өрт сөндірушілер өмірін қауіпке тігуге немесе кері шегінуге мәжбүр болды. Біраз уақыттан соң Бросундтың (ашық су) ар жағындағы Нотенсгеттегі Роннеберг & Сөннерс қоймасының өртеніп жатқаны хабарланды. Өрт Теллесбёегардта, латын мектебінде, Оврегаттегі бір үйде және Мурггардтың шатырында да қайтадан тұтанды. Престегейттегі өрт шебі тастап кетілді, өрт сөндіру қайығы қайтадан орын ауыстырылды. Дер кезінде Верпингсвиктегі H. W. Friis's sjøpakhus өртеніп жатқаны хабарланды, ол да шамалы қашықтықта орналасқан.

Hellegate өрт желісі

Өрт сөндірушілерге қосымша күштер келгеніне қарамастан, өрт тараған сайын адам күші азайды, себебі алғаш өртке қарсы күреске келгендер өз отбасыларының қауіпсіздігі үшін алаңдады. Кейбіреулері туыстарын қауіпсіз эвакуациялау үшін қатардан шықты. Өрт шебінің ұзындығы артты, ал адам күші одан да сиреп кетті. Хеллегейт көшесінде өртті тоқтату үшін кері шегініп, жаңа өрт шебі құруға тырысты. Өрт сөндіру кемесі Апотекербригке бағытталды және өрт сөндіру күштері сонда шоғырландырылды. Бірақ олар онда өрт шебін құра бастамас бұрын, Хеллегейттің шығыс жағындағы үйлердің шатырлары өртенді. Сонымен қатар, Рённеберг қоймасына жіберілген топтар өртті сөндіруге жеткіліксіз болды. Сыртқы қаланың құлағаны анық болды. Өрт басшысы Бросундтың табиғи су жолынан өрт шебі жасап, Рённеберг қоймасындағы өртті сөндіру арқылы өртті тоқтатуды шешті.

Бросундтың атыс желісі

Бастапқыда оңтүстік-батыстан соққан жел, таңертең батысқа бұрылып, азайған жоқ, солтүстік-батысқа қарай соғып тұрды. Осының салдарынан ұшқындар мен қорлар кеңірек жерге тарады және өрт одан да жылдам тарала бастады.

Эвакуациялау

Өрт кеш басталды және жылдам тарады, нәтижесінде адамдар қаңтар айының суық түнінде ескертусіз, асығыс түрде эвакуацияланды. Өрт тараған сайын, жергілікті жерде паналау мүмкін емес екені анық болды және 10,000-нан астам адам басқа жерде паналауға мәжбүр болды. Аз ғана адамдар қайықпен қашып құтыла алды. Қарлы-жасы мен науқастар арбаларға мінгізілді, ал көпшілігі тек қана алып кете алатын мүліктерімен жаяу қашты. Көпшілігі Волсдалсвеген (қазір Боргундвеген) бойымен Волсдален және Нөрвеге қарай жол тартты. Басқалары Ақсланың солтүстік жағындағы жолмен жүрді, ол да қауіпсіз Волсдаленге жеткізді. Аймақтық әкім Александр Киелланд өрттен кейін Боргунд шіркеуінде екі жүзден астам адам түн өткізгенін хабарлады. Тек бір адам қаза тапты. Ол – қалтасын алу үшін үйіне қайтып келген қарт әйел еді.

Қайта құру

Норвегиядан да, шетелден де жомарт көмек көрсетілді. Кайзер Вильгельм II бұл аймаққа жиі келіп, халықтың қиын жағдайына жеке қызығушылық танытқан. Осының нәтижесінде, халықаралық көмектің көп бөлігі Германиядан, Кайзер Вильгельмнің атынан жіберілді. Оның алғашқы телеграммасы өрт толығымен сөндірілмеген кезде келіп түсті. Ол құрамында адамдар, азық-түлік, дәрі-дәрмек, баспана салуға қажетті материалдар мен жабдықтары бар төрт кемені жіберді. Қала сол кездегі қазіргі заманғы Югендстиль (Арт-нуво) стилінде қайта жаңартылды. Қазіргі тарихшылар өрттің қаланың дамуына оң ықпал еткенін тұжырымдайды. Өртке дейінгі қала орталығы тығыз халқы бар, көбінесе ескі әрі тар ағаш үйлерден тұратын, қарапайым санитарлық талаптар ғана сақталған жер болған.