17α-гидроксилаза жетіспеуінен туындаған бүйрек үсті безі гиперплазиясы
Congenital adrenal hyperplasia due to 17α-hydroxylase deficiency
Туа пайда болған бүйрек үсті безі гиперплазиясы (17α гидроксилаза жетіспеушілігі) – CYP17A1 генінің мутациясынан туындайтын сирек ауру. Көзқарасы, белгілері, диагностикасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17α гидроксилаза жетіспеушілігіне байланысты туа біткен бүйрек үсті безі гиперплазиясы – 17α гидроксилаза ферментін шығаратын CYP17A1 генінің мутациясы нәтижесінде туа біткен бүйрек үсті безі гиперплазиясының (CAH) сирек кездесетін түрі. Бұл кортизол және жыныс гормондарының синтезінің төмендеуіне, ал оның салдарынан минералокортикоидтардың өндірісінің артуына алып келеді. Осылайша, жиі кездесетін белгілері – кортизолдың жеңіл жетіспеушілігі, ерлерде жыныс мүшелерінің дамуындағы бұзылыстар немесе әйелдерде ересек болу кезеңінде айқұрылыс, сондай-ақ гипокалемиялық гипертензия. Дегенмен, жартылай (толық емес) жетіспеушілік көбінесе науқастар арасында әртүрлі белгілерге ие болады, ал зардап шеккен әйелдер мүшесіздіктен басқа ешқандай белгілерді сезінбеуі мүмкін.
Congenital adrenal hyperplasia due to 17α hydroxylase deficiency is an uncommon form of congenital adrenal hyperplasia (CAH) resulting from a mutation in the gene CYP17A1, which produces the enzyme 17α hydroxylase. It causes decreased synthesis of cortisol and sex hormones, with resulting increase in mineralocorticoid production. Thus, common symptoms include mild cortisol deficiency, ambiguous genitalia in men or amenorrhea at puberty in women, and hypokalemic hypertension. However, partial (incomplete) deficiency often has inconsistent symptoms between patients, and affected women may be asymptomatic except for infertility.
Патофизиология
КАГ-ның бұл түрі 17α гидроксилаза ферментінің (сонымен қатар CYP17A1 деп аталады) жеткіліксіздігінен туындайды. Ол туа біткен бүйрек үсті безі гиперплазиясының жағдайларының 5%-дан аз құрайды және аутосомалық рецессивті жолмен мұраға беріледі, шамамен 1 000 000 туған балаға 1 жағдай тіркелген. Көптеген ондаған жылдар бойы екі ферменттік белсенділік екі толыққандай түрлі гендер мен ферменттер деп есептелді. Осылайша, медициналық оқулықтар мен диагностикалық нұсқаулықтар бұрын екі түрлі ауруды сипаттаған: 17α гидроксилаза жеткіліксіздігі бар КАГ және жыныс гормондары синтезінің ерекше және сирек кездесетін кемістігі – 17,20 лиаза жеткіліксіздігі (бұл КАГ түрі емес). Соңғы он жылда екі аурудың бір геннің әртүрлі кемістіктері екендігі анық болды. Екі түрдің де клиникалық белгілері келесі бөлімдерде жеке-жеке сипатталады.
This form of CAH results from deficiency of the enzyme 17α hydroxylase (also called CYP17A1). It accounts for less than 5% of the cases of congenital adrenal hyperplasia and is inherited in an autosomal recessive manner with a reported incidence of about 1 in 1,000,000 births. The dual enzyme activities were for many decades assumed to represent two entirely different genes and enzymes. Thus, medical textbooks and diagnostic manuals formerly described two different diseases: 17α hydroxylase deficient CAH, and a distinct and more rare defect of sex steroid synthesis termed 17,20 lyase deficiency (which is not a form of CAH). In the last decade it has become clearer that the two diseases are different forms of defects of the same gene. The clinical features of the two types of impairment are described separately in the following sections.
Минералокортикоидтық әсерлері
Бүйрек үсті қабығы гиперплазиялық және күшейтілген, минералокортикоидтар жолының бұзылуы жоқ. Осының салдарынан DOC, кортикостерон және 18-гидроксикортикостерон деңгейлері жоғарылайды. Бұл алдостеронның прекурсорлары әлсіз минералокортикоидтар болғанымен, олардың өте жоғары деңгейлері көбінесе ренин мен алдостерон өндірісін тоқтату үшін жеткілікті көлемді кеңейтуге, қан қысымын көтеруге және калийдің деңгейін төмендетуге себеп болады. 17α гидроксилаза жетіспеушілігі бар кейбір адамдарда сәби кезінде гипертония дамиды, ал балалық шақтың соңына қарай дерлік 90% дамиды. Төменгі ренин гипертониясы көбінесе зәрмен калийдің жоғалуына және метаболикалық алкалозға байланысты гипокалемиямен бірге жүреді. Минералокортикоидтардың артық болуының осы белгілері – 17α гидроксилазаның толық жетіспеушілігін, жыныс гормондарына ғана әсер ететін 17,20 лиаза жетіспеушілігінен ажырататын маңызды клиникалық көріністер болып табылады. Глюкокортикоидпен емдеу АКТГ-ны төмендетеді, минералокортикоид өндірісін қалыпқа келтіреді және қан қысымын түсіреді.
The adrenal cortex is hyperplastic and overstimulated, with no impairment of the mineralocorticoid pathway. Consequently, levels of DOC, corticosterone, and 18 hydroxycorticosterone are elevated. Although these precursors of aldosterone are weaker mineralocorticoids, the extreme elevations usually provide enough volume expansion, blood pressure elevation, and potassium depletion to suppress renin and aldosterone production. Some people with 17α hydroxylase deficiency develop hypertension in infancy, and nearly 90% do so by late childhood. The low renin hypertension is often accompanied by hypokalemia due to urinary potassium wasting and metabolic alkalosis. These features of mineralocorticoid excess are the major clinical clues distinguishing the more complete 17α hydroxylase deficiency from the 17,20 lyase deficiency, which only affects the sex hormones. Treatment with glucocorticoid suppresses ACTH, returns mineralocorticoid production toward normal, and lowers blood pressure.
Глюкокортикоидтық әсерлер
Кортизолдың өндірісі АКТГ-ны қалыпқа келтіру үшін тым тиімсіз болғанымен, кортикостеронның 50-100 есеге артуы глюкокортикоид тапшылығы мен бүйрек үсті безінің дағдарысын болдырмау үшін жеткілікті әлсіз глюкокортикоидтық әрекетке ие. Деректерге сәйкес, ферменттік белсенділіктің 5% ғана кем дегенде әйелдердің жасөспірім кезеңіндегі физикалық өзгерістерін, тіпті овуляция мен фертильділікті де қамтамасыз етуі мүмкін. Жеңіл жағдайларда әйелдерде жоғары қан қысымы және/немесе сүйексіздік негізгі клиникалық проблема болып табылады. 17α гидроксилаза жетіспеушілігі гендік еркектерде бүйрек үсті бездері мен ұрықшаларда тестостерон өндірісінің орташадан ауырға дейін төмендеуіне алып келеді. Вирилизацияның жетілмеуі өзгермелі және кейде толық болады. Сыртқы жыныс мүшелерінің көрінісі қалыпты әйелдік пішіннен екіұштыға дейін, немесе жеңіл дамымаған еркек пішініне дейін өзгеруі мүмкін. Ең көп сипатталатын фенотип – кішкентай фаллус, перинеальді гипоспадия, кішкентай соқыр псевдовагинальды қуыс және ішкі немесе жамбас аймағындағы ұрықтар. Вольфтік өзек туындылары тестостерон тапшылығының деңгейіне байланысты гипопластикалық немесе қалыпты болады. Кейбір жартылай вирилизациясы барлар жасөспірім кезеңінде гинекомастияны дамытуы мүмкін, тіпті еркек пішінінің дамуы төмендесе де. Көптеген жағдайларда гипертонияның болуы оларды андрогеннің ішінара жетіспеушілігі немесе сезімталдығының басқа түрлерінен ажыратады. Тестостеронның минималды деңгейде де жетіспеушілігі барларда фертильділік нашарлайды.
Although production of cortisol is too inefficient to normalize ACTH, the 50 to 100 fold elevations of corticosterone have enough weak glucocorticoid activity to prevent glucocorticoid deficiency and adrenal crisis. Evidence suggests that only 5% of normal enzyme activity may be enough to allow at least the physical changes of female puberty, if not ovulation and fertility. In women with mild cases, elevated blood pressure and/or infertility is the presenting clinical problem. 17α hydroxylase deficiency in genetic males results in moderate to severe reduction of fetal testosterone production by adrenal glands and testes. Undervirilization is variable and sometimes complete. The appearance of the external genitalia ranges from normal female to ambiguous to mildly underdeveloped male. The most commonly described phenotype is a small phallus, perineal hypospadias, small blind pseudovaginal pouch, and intra abdominal or inguinal testes. Wolffian duct derivatives are hypoplastic or normal, depending on degree of testosterone deficiency. Some of those with partial virilization develop gynecomastia at puberty even though masculinization is reduced. The presence of hypertension in the majority distinguishes them from other forms of partial androgen deficiency or insensitivity. Fertility is impaired in those with more than minimal testosterone deficiency.
17, 20 лиазаның жетіспеушілігі
Адамдардың өте аз санында аномальды аллель болғаны хабарланды, ол жоғарыда сипатталғандай гидроксилаза және лиаза белсенділіктерін бірдей төмендетудің орнына, негізінен 17,20 лиаза белсенділігінің төмендеуіне әкелді. Бұл адамдардағы ақау жыныс гормондарының (мысалы, бүйректегі DHEA, сондай-ақ гонадалық тестостерон мен эстрогендер) синтезінің оқшауланған бұзылуына соқты, ал минералокортикоидтар (мысалы, альдостерон) және глюкокортикоидтар (мысалы, кортизол) деңгейі қалыпты қалды. Альдостеронның қалыпты деңгейі гипоталамус-гипофиз осінің кері байланыс жүйесіне тәуелсіздігімен түсіндірілуі мүмкін, оның негізгі реттелушісі – қан сарысуындағы калий деңгейі. Альдостерон деңгейі қалыпты болғандықтан, гипертония күтілмейді. Кортизолдың қалыпты деңгейі гипоталамус-гипофиз осіне кортизолдың күшті теріс кері байланыс механизмімен байланысты. Яғни, бастапқыда 17,20 лиаза жетіспеушілігі жыныс гормондарының синтезін тоқтатады, нәтижесінде организм кортизол өндіруге көбірек күш жұмсайды. Дегенмен, кортизолдың бастапқы артық өндірісі теріс кері байланыс механизмі арқылы жылдам түзетіледі – кортизолдың жоғары деңгейі бүйрек үсті безінің фасцикулалық қабатынан адренокортикотроптық гормон (ACTH) секрециясын азайтады. Осылайша, минералокортикоидтардың артық өндірісі болмайды, сондай-ақ бүйрек үсті безінің гиперплазиясы да пайда болмайды. Пациенттерде адренокортикотроптық гормон (ACTH) деңгейінің қалыпты шекте қалатыны да байқалды, бірақ оның себебі әлі анықталған жоқ. Жыныс гормондарының жетіспеушілігі 17α гидроксилаза жетіспеушілігіне ұқсас салдарларға әкеледі. Ауыр жағдайда генетикалық әйелдер (XX) қалыпты ішкі және сыртқы жыныс мүшелерімен туады және жасөспірім шаққа дейін ешқандай аномалия белгілері байқалмайды, осы кезде андрогендік және эстрогендік белгілер (мысалы, кеуде және ұялы түк) пайда болмайды немесе бұрмаланған болады. Гонадотропиндердің деңгейі жоғары, ал жатыр балалардың жатырындай кішкентай болады. Жұмыртқалықтарда кеңейген фолликулярлық кисталар болуы мүмкін, тіпті эстрогенмен алмастырудан кейін де овуляция жүрмейді.
A very small number of people have reportedly had an abnormal allele that resulted primarily in a reduction of 17,20 lyase activity, rather than both the hydroxylase and lyase activities as described above. In these people the defect had the effect of an isolated impairment of sex steroid (e. g., DHEA in the adrenal, but also gonadal testosterone and estrogens) synthesis, whereas mineralocorticoid (e. g., aldosterone) and glucocorticoid (e. g., cortisol) levels remain normal. Normal aldosterone level can be attributed to the fact that aldosterone is independent of hypothalamus pituitary axis feedback system, being mainly controlled by the level of serum potassium. Because of the normal aldosterone level, hypertension is not expected. Normal cortisol level can be explained by the strong negative feedback mechanism of cortisol on hypothalamus pituitary axis system. That is, in the beginning, 17,20 lyase deficiency will block synthesis of sex steroid hormones, forcing the pathways to produce more cortisol. However, the initial excess of cortisol is rapidly corrected by negative feedback mechanism—high cortisol decreases secretion of adrenocorticotropic hormone (ACTH) from zona fasciculata of adrenal gland. Thus, there is no mineralocorticoid overproduction. Also, there is no adrenal hyperplasia. It has also been observed in patients that the adrenocorticotropic hormone (ACTH) level remains in the normal range. The reason for this is still unclear. The sex steroid deficiency produces effects similar to 17α hydroxylase deficiency. Severely affected genetic females (XX) are born with normal internal and external genitalia and there are no clues to abnormality until adolescence, when the androgenic and estrogenic signs (e. g., breasts and pubic hair) of puberty either fails to occur or is abnormal. Gonadotropins are high and the uterus infantile in size. The ovaries may contain enlarged follicular cysts, and ovulation may not occur even after replacement of estrogen.
Емдеу
Гипертония және минералокортикоид артықшылығы, басқа да туа біткен бүйрек үсті безі жеткіліксіздігі (КАЖ) түрлеріндегідей, глюкокортикоидты алмастыру арқылы емделеді. Бұл екі түрінің де жеткіліксіздігі бар генетикалық әйелдердің көпшілігі ересекке айналу үшін эстрогенді алмастыру терапиясына жатады. Сонымен қатар, көпшілігіне етеккірді реттеу үшін мерзімді түрде прогестин қабылдау қажет болады. Фертильділік көбінесе төмендейді, себебі жұмыртқаның пісіп жетілуі және овуляция төмендеген жұмыртқалық стероидтар өндірісімен жеткіліксіз қамтамасыз етіледі. Ең қиын басқару шешімдері генетикалық тұрғыдан анық емес (XY) еркектерде туындайды. Көпшілігі, еркек емес, әйел сияқты көрінетін және нашар дамыған, жұмыс істемейтін ұрықтары хирургиялық жолмен алынған әйел ретінде тәрбиеленеді. Егер еркек ретінде тәрбиеленсе, нәресте кезінде ұрықтың өсуін стимуляциялау үшін тестостеронның қысқа курсын беруге болады. Хирургиялық араласу гипоспадияны түзетуге мүмкіндік береді. Мүмкін болса, ұрықтарды орхиопексия арқылы сақтап қалу керек. Тестостеронды алмастыру жасөспірімдік кезеңнің басталуы үшін және ересек өмір бойы жалғастыру үшін қажет.
Hypertension and mineralocorticoid excess is treated with glucocorticoid replacement, as in other forms of CAH. Most genetic females with both forms of the deficiency will need replacement estrogen to induce puberty. Most will also need periodic progestin to regularize menses. Fertility is usually reduced because egg maturation and ovulation is poorly supported by the reduced intra ovarian steroid production. The most difficult management decisions are posed by the more ambiguous genetic (XY) males. Most who are severely undervirilized, looking more female than male, are raised as females with surgical removal of the nonfunctional testes. If raised as males, a brief course of testosterone can be given in infancy to induce growth of the penis. Surgery may be able to repair the hypospadias. The testes should be salvaged by orchiopexy if possible. Testosterone must be replaced in order for puberty to occur and continued throughout adult life.