Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аляска штатындағы өзен, АҚШ. Коюкук өзені (көйүкүк; Коюкон тілінде Оогхекухно', Инупиақ тілінде Кууйукақ немесе Таграгвик) – 684 км (425 миль) ұзындығындағы Юкон өзенінің саласы. Брукс жотасының Эндикотт тауларында, Солтүстік поляр шеңберінен жоғары бастау алатын бұл өзен, Юкон өзенінің солтүстігіндегі аймақты сумен жабады, оған Арктика қақпасы ұлттық паркі мен қорығының бір бөлігі, сондай-ақ Канути және Коюкук ұлттық жануарлар қорықтары кіреді. Басты салалары: Канути, Батзу, Хогатза, Хуслия, Дульби, Катеел және Гисаса өзендері.
River in Alaska, United States
The Koyukuk River ('/k//aɪ//ə//k//ʊ//k/; Ooghekuhno' in Koyukon, Kuuyukaq or Tagraġvik in Iñupiaq) is a 425 mile (684 km) tributary of the Yukon River, in the U. S. state of Alaska. The river, with headwaters above the Arctic Circle in the Endicott Mountains of the Brooks Range, drains an area north of the Yukon River that includes part of the Gates of the Arctic National Park and Preserve, as well as Kanuti National Wildlife Refuge and Koyukuk National Wildlife Refuge. Major tributaries further downstream include the Kanuti, Batzu, Hogatza, Huslia, Dulbi, Kateel, and Gisasa rivers.
Атауы
Коюкук атауы "өзен" деген мағына беретін орталық юпик тіліндегі "куик юк" фразасынан шыққан. Коюкук өзеніне орыс саяхатшысы Петр Василий Малахов осы жалпы C. Yup'ik атауын берген, себебі ол жергілікті Коюкон тайпасы бұл өзенді қалай атап кеткенін (яғни Оогекухно) білмеген. "Western Union Telegraph Expedition" экспедициясы АҚШ Географиялық атаулар жөніндегі кеңесі "Koyukuk" атауын бекіткенге дейін "Coyukuk" жазуын қолданған. АҚШ Алясканы Америка Азаматтық соғысынан кейін сатып алған, бірақ 1885 жылға дейін АҚШ өкілдері, АҚШ армиясының лейтенанты Генри Аллен мен қара сержант Фред Фикетт өзенге көтеріліп, оны зерттеді. 1893 жылы Джонни Фолгердің Ортаңғы саласында алтын кенін табуы 1898 жылы алтын асығушылығына әкелді; сауда орындары мен кеншілер лагерлері, соның ішінде Беттлз, өзеннің жоғарғы ағысында қарқынды дамыды. 1929 жылы Роберт "Боб" Маршалл Коюкук өзенінің Солтүстік саласын зерттеп, ол "Арктика қақпалары" деп атаған жерді анықтады. 1980 жылы АҚШ Конгресі Брукс жотасындағы Коюкук өзенінің Солтүстік саласының 164 шақырымын Коюкук жабайы және көрнекті өзені деп жариялады, бұл ортаны қорғаудың белгілі бір деңгейін бекітті. 1994 жылы өзен тасып, үш ауылды жойып, халықты толығымен көшіруге мәжбүр етті.
Koyukuk was derived from the Central Yup'ik phrase kuik yuk, meaning a river. The Koyukuk River was given this generic C. Yup'ik name by Russian explorer Petr Vasilii Malakhov, because he did not know the local Koyukon name for it (i. e., Ooghekuhno). The Western Union Telegraph Expedition used the spelling of Coyukuk before the United States Board on Geographic Names settled on Koyukuk. The United States acquired Alaska after the American Civil War, but it was 1885 before US representatives Lieutenant Henry Allen and Private Fred Fickett of the United States Army ascended and explored the river. The discovery of gold deposits by Johnnie Folger on the Middle Fork in 1893 on The Tramway bar led to a gold rush in 1898; trading posts and mining camps, including Bettles, were rapidly developed on the upper river. In 1929, Robert "Bob" Marshall explored the North Fork of the Koyukuk River, and identified what he called the Gates of the Arctic. In 1980 the United States Congress designated 100 mi (164 km) of the North Fork of the Koyukuk River in the Brooks Range as the Koyukuk Wild and Scenic River, which authorized certain levels of protection for the habitat. In 1994 the river flooded, sweeping away three villages, forcing the wholesale relocation of the population.
Флора мен фауна
Көюкук өзенінің бойындағы өсімдіктер жоғарғы ағысында сирек кездеседі, оларға ергежейлі етекті шыршалар және басқа бұталар, шалғын мен еліктер кіреді. Ағысқа қарай төменгі биіктікте тайга және боралдық орман өсімдіктері кең таралған, бірақ ауызға жақын Коюкук жазықтығында, мұнда кесек және басқа шөптесін өсімдіктер нашар суға толы мускегті үстем етеді. Өзен бойындағы жақсы сусырылған жерлерде тау алдары, дірілдеп тұрған аспан, ақ және қара қарағай өседі. Төменгі Коюкукта жиі кездесетін балық түрлерінің ішінде Арктикалық лампрея мен сокей лососі бар. Сокей және басқа лосось түрлері, соның ішінде Чинук және Чум, сондай-ақ жоғарғы ағыстар мен салаларында да жақсы өркендейді. 2005 жылға дейін Коюкук немесе оның ірі салаларының омыртқасыз жануарларын зерттеген ешбір еңбек жарияланбады. Су алабы арқылы құбыржол салуға қатысты зерттеуде берілген жалпы ақпаратта нағыз шыбықтар, миггилер, қара шыбықтар, майлы шыбықтар, тас шыбықтар және кадис шыбықтарының әртүрлі түрлері кездесетіні көрсетілген.
Vegetation along the Koyukuk River, sparse along the upper reaches, consists of tundra plants such as dwarf willows and other shrubs, sedges, and lichens. Further downstream at lower elevations, taiga and boreal forest plants are common except in the Koyukuk Flats near the mouth, where sedges and other herbaceous plants dominate the poorly drained muskeg. Trees found in more well drained areas along the river include mountain alder, trembling aspen, white, and black spruce. Fish species frequenting the lower Koyukuk include Arctic lamprey and sockeye salmon. The sockeye and other salmon species, including Chinook and chum, also thrive along the upper reaches and tributaries. Through 2005, no one had published a study of invertebrates of the Koyukuk or its larger tributaries. General information included in a study related to pipeline construction through the watershed suggested the presence of a variety of true flies, midges, black flies, mayflies, stoneflies, and caddisflies.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бенке, Артур К., ред., және Кушинг, Колберт Э., ред. ; Бейли, Роберт С. (2005). "17-тарау: Юкон өзенінің бассейні" «Солтүстік Америка өзендері» кітабында. Берлингтон, Массачусетс: Elsevier Academic Press.
Benke, Arthur C., ed., and Cushing, Colbert E., ed. ; Bailey, Robert C. (2005). "Chapter 17: Yukon River Basin" in Rivers of North America. Burlington, Massachusetts: Elsevier Academic Press. .