Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл Фарер тарихының уақыт жобасы, Исландия және оның ізашар мемлекеттеріндегі маңызды заңдық және аумақтық өзгерістер мен саяси оқиғаларды қамтиды. Осы оқиғалардың контекстін білу үшін Фарер аралдары тарихына қатысты бетті қараңыз.
None
This is a timeline of Faroese history comprising important legal and territorial changes and political events in Iceland and its predecessor states. To read about the background to these events, see history of the Faroe Islands.
VII ғасыр
Шамамен 625 жылы ирланд монахтары Фарьер аралдарына қоныстанды деп есептеледі және олар ондағы алғашқы адамдар болды. Алдыңғы тарихи зерттеулерде олар шамамен 725 жылы келгендігі болжаған. Ботаникалық зерттеулер нәтижесінде бұл мерзім 675 жылға түзетілді, ал қазір Фарер ғалымдары, мысалы, Микин аралдарында 625 жылдан бері бидай егіліп келе жатыр деп санайды.
About 625 – It was thought Irish monks settled in the Faroe Islands and were the first people there. In earlier historical studies, it was assumed, that they came around 725. After botanical researches it had to be dated back to 675, and today Faroese scientists believe, that oats have been cultivated on the Faroes since about 625, for example in Mykines.
VIII ғасыр
795 жылға жуық ирланд монахтары Исландияға жетеді. Олардың викингтер тарапынан қуылғаннан кейін Фарер аралдарынан келгендігі болжанып тұр. Диуцил 825 жылы осы туралы хабарлайды, бірақ бәлкім, бірқатар монахтар Фарер аралдарында қалған шығар.
About 795 – Irish monks reach Iceland. It is suggested, that they came from the Faroes after banished by the Vikings. Diucil refers to it 825, but maybe some of the monks stayed in the Faroes.
9 ғасыр
825 жыл шамамен – Гримюр Камбан Фарер аралдарындағы алғашқы викинг қоныс салушысы болды деп есептеледі, ал ол қоныстанған жер Фуннингур (табыс) деп аталды. 885–890 жылдары – Норвегия королі Харальд Харфагред басшылығымен Фарер аралдарына иммиграцияның екінші толқыны. Қоныс салушылардың көп бөлігі Батыс Норвегиядан, сондай-ақ Ирландия мен Шотландиядан келді.
About 825 – Grímur Kamban is said to be the first Norse settler in the Faroes at the place, which is named Funningur (the find). About 885–890 – Second wave of immigration to the Faroes under king Harald Hårfagre of Norway. Most of the settlers come from western Norway, but also many from Ireland and Scotland.
10 ғасыр
900 жылға жуық Фарер аралдарының Альтинги құрылған деп саналады. Егер осы болжам дұрыс болса, онда ол әлемдегі ең көне парламент болып табылады. 970 жыл шамасында «Færeyinga сагасы» негізгі оқиғасымен басталады. Брестир мен Бейнир Зигмундсонның қаны 969 жылы төгілген деп есептеледі. 983 жылы – Зигмундр Брестиссонның отанына оралуы. 999 жылы – Фарер аралдарының Альтингі Тронн қарсылығына қарамастан христиан дінін қабылдайды.
Around 900 – The Faroese Althing is assumed to be founded. If this is true, it is the oldest existing parliament of the world. Around 970 – The Færeyinga saga starts with its main story. The murder of Brestir and Beinir Sigmundsson is assumed to have happened in 969. 983 – Return of Sigmundur Brestisson. 999 – The Faroese Althing adopts Christianity against Trónd's resistance.
ХІ ғасыр
1005 жылы Сандвик жерінде Сигмундр Брестиссонды Торгримур Илли өлтіреді. 1026 жылы Норвегия королі Олаф II Фарер аралдарынан салық жинауға және норвегиялық заңдарды орнатуға тырысады, бірақ сәтсіз болады. 1028 жылы норвегиялық елші Карл Мордің қазасы Олафтың әрекеттерін тоқтатады. 1035 жылы Фарер аралдарының соңғы викинг басшысы Трондур и Готю қайтыс болады. Лейвер Оссурссон норвегиялық үкімет бағынында Фарер аралдарында христиан автократы болады. Фарер аралдарындағы викинг дәуірі аяқталады.
1005 – Sigmundur Brestisson is killed by Tórgrímur Illi in Sandvík. 1026 – King Olaf II of Norway tries to encash taxes from the Faroes and to establish Norwegian law – but fails. 1028 – The murder of the Norwegian legate Karl of Møre ends Olav's attempts. 1035 – Death of Tróndur í Gøtu, the last Viking chieftain of the Faroes. Leivur Øssursson becomes Christian autocrat over the Faroes as feud under Norwegian government. The Viking age on the Faroes is over.
12 ғасыр
1100 жыл шамасында – Фарер аралдары Фарер аралдарының діни округіне айналады, бастапқыда Гамбург-Бремен архиепископтығына бағынады. Фарер аралдарының епископы 1538 жылға дейін Киркюбюрде орналасады. 1104 жыл шамасында – діни округ Лунд архиепископтығының (қазіргі Швеция) қарауына өтеді. 1152/53 жылдары – діни округ Нидарос архиепископтығының (Норвегия) құрамына кіреді. 1156 жылы Сверре 5 жасында Киркюбюрде білімін жетілдіру үшін Фарер аралдарына келеді. 1176 жылы Норвегияға оралып, онда король болады.
Around 1100 – The Faroes become the Diocese of the Faroe Islands, initially suffragan to the archbishopric of Hamburg Bremen. The Faroese bishop has his seat in Kirkjubøur until 1538. Around 1104 – The diocese comes under the archbishopric of Lund, (today Sweden). 1152/53 – The diocese becomes part of the archbishopric in Nidaros, Norway. 1156 – Sverre comes to the Faroes in the age of 5 for further education in Kirkjubøur. He returns to Norway in 1176 and becomes King there.
XIV ғасыр
1300 жылы Киркюбюрдегі Магнус соборының құрылысы басталды. Ол ешқашан аяқталмаған, бірақ бүгінгі күнге дейін елдің ең маңызды тарихи ғимараты болып саналады. 1302 жылы Норвегия Ганза лигасына қатысты тыйымды қайта жаңартады. 1303 жыл шамасында Епископ Эрлендур Фарер аралдарынан кетуге мәжбүр болды. 1349 жыл шамасында Қара өлім Фарер аралдарына жетті – халықтың үштен бірі (шамамен 3000-нан кем емес 1000 адам) қайтыс болды. 1350 жылы "Иттер туралы хат" (Hundabrævið) заң күшіне енді. 1361 жылы Ганза саудасы Бергендік саудагерлермен бірдей шарттарда заңдастырылды. 1397 жылы Кальмар одағы шеңберінде Фарер аралдары Норвегияның билігінде қалды.
Around 1300 – Beginning of the construction of the Saint Magnus Cathedral in Kirkjubøur. It was never finished, but is still the main historical building of the country. 1302 – The prohibition against the Hanseatic League is renewed by Norway. Around 1303 – Bishop Erlendur is forced to leave the Faroes. Around 1349 – The Black Death reaches the Faroes – a third of the population (estimated at least 1000 of 3000) dies. 1350 – The Dog Letter (Hundabrævið) becomes law. 1361 – The Hanseatic trade is legalized under the same conditions as of the business people from Bergen. 1397 – Within the Kalmar Union, the Faroes remain under Norway's rule.
15 ғасыр
1400 жыл шамасында – Альтинг Лёгтинг деп атауын өзгертеді. Бұл атау бүгінге дейін қолданылып келеді. 1447 жыл шамасында – Исландия епископы Госвиннің Фарер аралдарын өзінің діни округіне қосып алу әрекеттері сәтсіз аяқталады. 1490 жылы – Голландия саудагерлері Фарер аралдарындағы саудада Ганза одағымен бірдей құқықтарға ие болады.
Around 1400 – The Althing is renamed into Løgting. This name is still in use today. Around 1447 – Attempts by the bishop Goswin of Iceland, to get the Faroes under his diocese, fail. 1490 – Dutch tradesmen get the same privileges in the Faroe business as the Hanseatic League.
XVI ғасыр
1500 жылдан бері Фарер аралдары Британ аралдары мен Батыс Франциядан, кейіннен Барбариядан (сол кезде Осман империясының қарастырылымында болған) қақпа шабуылдарына ұшырады. 1520 жыл шамасында Гамбургтен келген Йоахим Вулленвер Дания королі Кристиан II атынан Фарер аралдарының басқарушысы болады. 1524 жылы Кристиан II елден қуылғаннан кейін Фарер аралдары мен Исландияны Англия королі Генрих VIII-ге қарыздың кепілі ретінде ұсынады. Генрих бас тартады. Тарихшылар бұл екі елдің тілдерін жоғалтудан сақтап қалды деп есептейді, себебі Шетланд және Оркней аралдарындағы норн тілінің тағдыры сондай болған. 1540 жылы шіркеуге тиесілі жер Дания королінің меншігіне өтті (конгсйорд). Бұл жерді фарер шаруалары жалға алды.
Since around 1500 – The Faroes are exposed to pirate raids from the British Isles and western France, later also Barbary (then a vassal of the Ottoman Empire). Around 1520 – Joachim Wullenwever from Hamburg becomes reeve over the Faroes on behalf of King Christian II of Denmark. 1524 – After going into exile, Christian II offers the Faroes and Iceland to Henry VIII of England as collateral for a loan. Henry denies. Historians believe this saved the two countries from losing their languages, as it happened with the Norn language in Shetland and Orkney. 1540 – Land which belonged to the church now became property of the Danish king (kongsjørð). The land was leased by Faroese peasants.
18 ғасыр
1709 – Фарер аралдарында Дания Корольдік сауда монополиясы құрылды. 1720 – Фарер аралдары Данияның Сейланд провинциясының бір бөлігіне айналды. 1724 – Фарер аралдары Исландиямен біріктіріліп, жалғыз провинция құрылды. 1775 – Фарер аралдары Исландиядан әкімшілік тұрғысынан бөлінді.
1709 – The Danish Royal Trade Monopoly in the Faroe Islands is founded. 1720 – The Faroe Islands becomes a county of Denmark as part of Sjælland province. 1724 – The Faroe Islands is combined with Iceland into a single province. 1775 – The Faroe Islands are administratively split from Iceland.
19 ғасыр
1816 жылғы – Парламент таратылды. 1709 жылдан бастап Фарер аралдарында тек бір ғана дүкен болды, ол Торсхавнда орналасқан және Дания патшалығының сауда монополиясына тиесілі болды, Фарер аралдарында басқа ешкімге сауда жасауға рұқсат берілмеді. 1830 жылдары Вестманна, Твёройри және Клаксвик ауылдарында патшалық сауда монополиясына тиесілі немесе оның бақылауындағы үш дүкен ашылды. 1852 жылғы – Парламент қайта құрылды. 1856 жылғы – Дания патшалығының сауда монополиясы жойылды. 1888 жылғы – Рождестволық жиын (Jólafundurin), мәдени қозғалыстың бастауы және тікелей емес, қазіргі Фарер саясатының бастауы. 1889 жылы наурыз айында Фарер тілінде алғаш рет пьеса қойылды. Пьеса «Veðurføst» деп аталды (мағынасы шамамен: жаман ауа райынан қиын жағдайға түсу) және оны Сюсанна Хелена Патурссон жазды. 1894 жылғы – Индустриялық революция Фарер аралдарына жетеді, коммерциялық кит аулаудың басталуымен, ал 1901 жылы Гьянойриде алғашқы нақты фабрика салынды. 1899 жылғы 5 қарашада Клаксвикте Føroya Fólkaháskúli (Фарер халық жоғары мектебі) құрылды. Мұнда Фарер халқы Фарер тілінде оқу мен жазуды үйренді, бұл мемлекеттік мектептерде мүмкін болмады, себебі онда тек Дания тілінде оқытуға рұқсат етілді. Он жыл өткен соң мектеп Торсхавнға көшірілді.
1816 – The Parliament is discarded. Since 1709 only one store was in the Faroe Islands, it was located in Tórshavn and belonged to the Danish royal trade monopoly, nobody else was allowed to trade in the Faroes. In the 1830s three stores which belonged to or were under control of the royal trade monopoly opened in the villages Vestmanna, Tvøroyri and Klaksvík. 1852 – The Parliament is re established. 1856 – The Danish royal trade monopoly abolished. 1888 – The Christmas Meeting (Jólafundurin), the start of a cultural movement and indirectly the start of modern Faroese politics. 1889 – In March a play was performed in Faroese language for the first time. The play was called Veðurføst (it means something like: got stuck due to bad weather) and was written by Súsanna Helena Patursson. 1894 – The industrial revolution reaches the Faroes, with the arrival of commercial whaling, the first actual factory is built at Gjánoyri in 1901. 1899 – On 5 November the Føroya Fólkaháskúli (Faroese Folk high school) was founded in Klaksvík, here the Faroese people could learn how to read and write in Faroese language, which they could not in the public schools, where Danish was the only language teachers were allowed to use. Ten years later the school was moved to Tórshavn.
21 ғасыр
2005 – 1948 жылғы Өзін-өзі басқару туралы заңға толықтыру ретінде қабылданған 2005 жылғы 24 маусымдағы "Қабылдау туралы заң" (Overtagelsesloven) Фарер аралдарына кеңейтілген өзін-өзі басқару құқығын береді. Дания Конституциясы (1953), Өзін-өзі басқару туралы заң (1948) және Қабылдау туралы заң (2005) Дания Корольдігі шеңберінде Фарер аралдарының құқықтық негізін құрайды. 2007 – Фарер үкіметі Фарер аралдарындағы жалғыз әуежай – Vága Floghavn жауапкершілігін өз мойнына алды. Осы күнге дейін әуежайды Дания билігі (Statens Luftfartsvæsen) басқарып келді. 2007 – Фарер үкіметі Фарер шіркеуінің (Fólkakirkjan) жауапкершілігін өз мойнына алды, ол бұрын Данияға қарасты. 2013 – 2013 жылдың шілдесінде Еуроодақ (ЕО) әулие балық және скумбрия квотасы бойынша туындаған дауға байланысты Фарер аралдарына санкциялар салды. Бойкот 2013 жылдың 28 тамызында басталды, оған сәйкес әулие балық немесе скумбрия тасымалдайтын Фарер аралдарының кемелеріне Дания, Швеция және Финляндияны қоса алғанда, барлық ЕО порттарына кіруге тыйым салынды. Бойкот сақталғанша Фарер аралдары Еуроодақ елдеріне әулие балық пен скумбрияны экспорттау мүмкіндігінен айырылды.
2005 – The Takeover Act (Overtagelsesloven) of 24 June 2005 which is an extension to the Self governing Act of 1948, grants the Faroe Islands extended self rule. The Constitution of Denmark (1953), The Self governing Act (1948) and The Takeover Act (2005) make up the legal rights of the Faroe Islands within the Danish Realm. 2007 – The Faroese government took over the responsibilities of the only airport in the Faroe Islands, Vága Floghavn. Until this day the airport was run by Danish authorities (Statens Luftfartsvæsen). 2007 – The Faroese government took over the responsibilities of the Faroese Church (Fólkakirkjan) which until then had been Danish. 2013 – In July 2013 the EU imposed sanctions to the Faroe Islands due to a dispute over the fishing quota of herring and mackerel. The boycott started on 28 August 2013, the boycott implies that Faroese vessels carrying herring or mackerel are banned from all EU ports, including Denmark, Sweden and Finland. The Faroe Islands can no longer export herring or mackerel to EU countries as long the boycott persists.