Кіріспе

11 ғасырдағы Винландты зерттеген исландтық Гудрид Торбьярнардоттир (Ежелгі норвеж: Guðríðr víðfǫrla Þorbjarnardóttir; Қазіргі исланд тілінде: Guðríður víðförla Þorbjarnardóttir; шамамен 980–1019 жылдары туған) Исландияның Снейфеллснес аймағындағы Лаугарбреккада дүниеге келген. Ол «Эрик Қызыл туралы сага» және «Гренландтықтар сагасы» – жиынтығында Винланд сагалары деп аталатын шығармаларда еске алынады. Ол күйеуі Торфинн Карлсефнимен бірге Винландқа экспедиция ұйымдастырды, нәтижесінде ұлдары Снорри Торфиннсон Америка құрлығында (Гренландияны есептемегенде) туған алғашқы еуропалық бала болды. Исландияда Гудрид «видфорла» (көшпенді, алысқа саяхатшы) деген лақап атымен белгілі.

Өмірбаян

"Ерик Қызылдың сағасы" кітабында жазылғандай, Гудрид Лаугарбрекканың Торбьорн есімді қолбасшысының қызы болған. Оқиға бойынша, Ейнар есімді жас жігіт Гудридтің қолын сұраған, бірақ оның әкесі құл болғандықтан, Гудридтің әкесі оған үйленуге рұқсат бермеген. Гудрид әкесімен бірге Исландиядан Гренландияға сапар шегіп, Эрик Қызылға қосылды. Олармен бірге тағы 30 адам жолға шықты, бірақ жазғы ауа райының нашарлауына байланысты қиындықтарға тап болды. Содан кейін аурулар топты қамтып, олардың жартысы қайтыс болды. Бұл сәтсіздіктерге қарамастан, Гудрид пен оның әкесі қыста Гренландияға аман-есен жетті. "Гренландиялықтардың сағасы" бойынша, сол кезде Гудрид Торрир есімді норвегиялық саудагерге үйленген еді. Осы деректерге сәйкес, Лейф Эрикссон Гудридті және он бес адамды бір шерден құтқарып, Братталидке аман-есен жеткізіп, Торрир мен Гудридті өзімен бірге тұруға шақырды. Сол жылы Торрир аурудан қайтыс болды. "Эрик Қызылдың сағасы" Гудридтің христиан дініне көшуінің, ескі скандинавтық сенімдерден христиандыққа өтудің мысалы ретінде көрсетеді. Бір қыста Гудрид, оның әкесі Торбьорн және оның серіктері Торкельдің үйінде тойлап отырғанда, Торбьорг есімді әйел келіп, бірнеше сиқырлы рәсімдер жасауға ниет білдірді, әсіресе әйелдердің әндерін орындау қажет болды. Гудрид – әндерді білетін жалғыз әйел, оларды оның асырап алған анасы Халдис үйреткен, бірақ ол Торбьоргқа: "Мен мұндай істерге қатыспаймын, себебі мен христианмын" деді. Алайда, Торбьорг пен Торкель аз ғана күш-жігермен Гудридті әнге қатысудың қатысушыларға көмектесетініне және оның христиан әйел ретінде мәртебесіне зиян келтірмейтініне көндірді. Гудрид әндерді керемет шеберлікпен орындады. Екі саға бойынша, Гудрид Лейф Эрикссонның інісі, Эрик Қызылдың ұлы Торстейн Эрикссонға үйленді. "Гренландиялықтардың сағасы" бойынша, Гудрид күйеуімен бірге Винландияға сапар шегіп, оның ағасы Торвальдтың денесін қайтарып алуға үміттенеді. Екеуі Лысуфьордта Торстейн Қара және оның әйелі Гримхильдпен бірге қысты өткізді, бірақ көп ұзамай ауру топты қамтып, Гримхильд пен Гудридтің күйеуі Торстейн қайтыс болды. Бұл деректерге сәйкес, Торстейн уақытша өлім төсегінен тұрып, Гудридке исландиялықпен үйленесінін және ұзақ, ұрпақты өмір сүретінін айтты. Ол олардың Гренландиядан Норвегияға, содан кейін Исландияға баратынын, ал оңтүстікке саяхат жасағаннан кейін Исландияға қайта оралатынын, онда оның шаруашылығына жақын жерде шіркеу салынатынын айтты. "Эрик Қызылдың сағасы" бойынша, Торстейн Винландияға жеке сапар шегеді, ал ол қайтып келгеннен кейін ғана олар үйленеді. Сагаға сәйкес, "Торстейннің батыс елді мекенінде Лысуфьорд деп аталатын жерде шаруашылығы мен малдары болған" және Торстейн есімді басқа адам (оның әйелі осы нұсқада Сигрид деп аталады) осы шаруашылықтың жартысына ие болған. Олар шаруашылыққа көшіп, "Гренландиялықтардың сағасында" айтылғандай, Торстейн қайтыс болып, Гудридке оның болашағын айтты, бірақ бұл нұсқада ол христиандықтың маңыздылығына көбірек назар аударып, Гудридтен "ақшаларын кедейлерге беруін" сұрады. "Эрик Қызыл туралы аңыз" бойынша, олардың Торбьорн есімді тағы бір ұлы болған. "Гренландиялықтар туралы сагада" ғана айтылса да, Торфин қайтыс болып, Гудрид жесір қалды. Бұл кезеңде Исландияның христиандығы кең таралғандықтан, дінге өту жиі кездесетін құбылыс болды. Гудрид христиан дінін қабылдады және Снори үйленгенде Римге зыяратқа барды. Кейбіреулер Гудридтің Рим папасымен сапарда сөйлескенін болжайды, бірақ бұған дәлел жоқ. Ол сапарда болған кезде Снори шаруашылыққа жақын жерде шіркеу салдырды, Торстейннің болжамын орындады. Римнен оралғаннан кейін, ол монах болып, шіркеуде усақ-түйекке тығылып өмір сүрді.

Шежіресі

Оның ұлы Снорри Торфинссонның екі баласы болды: Холфрид есімді қызы және Торгейр есімді ұлы. Холфрид Исландияның оңтүстігіндегі Скалхолт епископы Торлак Рунольфссонның анасы болды. Торгейр бірінші епископ Брандтың анасы Йнгвильдтің әкесі еді. Оның ұлы Торбьорнның ұрпақтарының бірі Бьорн Гилссон да Холар епискобы болды. Төменде Снорри ұрпақтарының шежіресі келтірілген, ол әр саганың соңында, «Grœnlendinga saga» 9-тарауы мен «Eiríks saga» 14-тарауында берілген. Ол «Eiríks saga» 7-тарауы мен «Landnámabók» кітабынан алынған қосымша ата-тектік ақпаратпен толықтырылған, толық туыс ағашы үшін Thorfinn Karlsefni бетіне қараңыз. Ағаш диаграммасы |ТОРЛЬК| |ЙНГВИЛЬД| | |:| | |БЬОРН|ТОРЛЬК=Торлак Рунольфссон, епископ|ЙНГВИЛЬД=Йнгвильд Торгейрсдоттир|БЬОРН=Бьорн Гилссон, епископ. Гудридті «Америкадағы алғашқы еуропалық ана» деп аталатын осы мүсіннің басқа көшірмелері Исландиядағы Снейфеллснес түбегіндегі Лаугарбреккада, Канаданың Оттава қаласында және Ватикан қаласында қойылған. Мүсін оны кемеде, ұлы Снорриді иығына көтеріп алып жүрген күйінде бейнелейді.

Танымал мәдениетте

Гудрид көптеген қазіргі әдеби шығармаларда маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді, оның ішінде Морис Хьюлетттің "Сұлу Гудрид" (1918), Гарри Харрисонның "Техниколор уақыт машинасы" (1967), Констанс Ирвиннің "Гудрид сагасы" (1974), Элизабет Бойердің "Фрейдис және Гудрид" (1976), Джон Эндрюдің "Викинг қызы" (1989), Кирстен Сивердің "Гудрид сагасы" (1994), Джонас Кристиансонның "Верёльд вид" (1998), Маргарет Эльфинстонның "Теңіз жолы" (2000), Нэнси Мари Браунның "Гудрид, алыс саяхатшының сагасы" (2015), Герт Марлёусеннің "Норнспинд" (2018), Матис Диннің "Ескі жолдар" (2018), еуропалық тарихи саяхатнамалар жинағы және тағы да көптеген шығармаларда кездеседі. Гудрид сонымен қатар Макото Юкимураның "Винланд сагасы" мангасында, Торфинн Карлсефнидің және оның Винландқа сапарының оқиғасын баяндайды.