Кіріспе

Гонконг австралиялық кәсіпкер Джон Чун Сай Со (,; 1946 жылдың 2 қазанында туған) – Гонконг австралиялық кәсіпкер, Австралияның Виктория штатының астанасы Мельбурн қаласының 102-ші Лорд-мэрі. Ол қала тарихында сайлаушылар тікелей сайлаған алғашқы Лорд-мэр болды; бұрын Лорд-мэрлерді қалалық кеңес мүшелері сайлаған. Сондай-ақ ол Мельбурн қаласының қытай тегінен шыққан алғашқы Лорд-мэрі. 2001 жылы тұңғыш рет сайланып, 2004 жылы қайта сайланған Со Мельбурнның ең ұзақ қызмет еткен екінші Лорд-мэрі болып табылады, ол жеті жарым жыл қызмет етті. 2006 жылы ол «Дүниежүзілік қала әкімі» сыйлығын жеңіп алды. 2008 жылдың 1 қазанында Со үшінші мерзімге Лорд-мэр болып қайта сайланбау ниетін білдірді. Оның орнын Роберт Дойл басып алды. Қазіргі уақытта Со Малайзиядағы Дүниежүзілік қытай экономикалық форумы құрған, Қытай, Үндістан, АСЕАН және Таяу Шығыс елдері арасындағы сауданы жеңілдету мақсатындағы Халықаралық бизнес кеңесінің төрағасы қызметін атқарады. 2013 жылдың желтоқсанында Со Қытай үкіметі тарапынан Барлық қытай шет елден оралғандар федерациясының арнайы кеңесшісі болып тағайындалды.

Өмірбаян

Со 1946 жылы 2 қазанда Британдық Гонконгте дүниеге келген. 17 жасында Мельбурнге көшіп, Университет орта мектебінде орта білімін аяқтады. Одан кейін жоғары білім алып, Мельбурн университетінен білім беру саласындағы дипломын және ғылым бакалаврын алды. Бітірген соң Фицрой орта мектебінде физика пәнінен сабақ берді. 1973 жылы Со Австралия, Гонконг және Қытайдың материктік бөлігінде бизнестік қызметпен айналыса бастады. Соның саяси мансабында Азия қоғамының Австралия-Азия орталығының директоры, Виктория этика мәселелері жөніндегі комиссиясының комиссары, Мельбурн су компаниясының директоры, Климат өзгеруі жөніндегі әлемдік мэрлер кеңесінің құрметті мүшесі, Мельбурн комитетінің бұрынғы атқарушы мүшесі, Лорд-мэрдің қайырымдылық қорының президенті, Азия-Тынық мұхиты жарыс фестивалінің төрағасы және Викториялық қытай халқының әл-ауқаты орталығының төрағасы болып қызмет етті. Со Австралияның ірі спорттық іс-шараларына белсенді қатысады. Ол "Мельбурн Демонс" футбол клубының №1 билет иесі және "Мельбурн Виктори" футбол клубының №1 билет иесі болды.

Саясат

1991 жылы Со алғаш рет саяси аренаға қатысып, Мельбурн қаласының кеңесшісі болып сайланды. Ол 1996 және 1999 жылдары қайта сайланды. 1999 жылы Со Лорд-мэр сайлауында бір дауыс қана жетпей, Питер Костиганға 4-5 есебімен жеңіліп қалды. 2001 жылы Виктория үкіметі кеңестің жұмыс істей алмайтын жағдайға түсуіне себеп болған, үздіріліссіз дау-жанжалдарға байланысты Лорд-мэрді, вице-лорд-мэрді және кеңесшілерді қызметтерінен босатылған. Үкімет дереу жүйені реформалап, Лорд-мэрге күшті мандат берді. Жаңа жүйе бойынша Лорд-мэр мен вице-лорд-мэр АҚШ президенттік сайлау үлгісіндегідей, кеңесшілер арасында іштен сайланудың орнына, азаматтармен тікелей сайланатын болды.

2001-2004 жылдары Лорд-мэр ретінде бірінші мерзім

2001 жылғы Лорд-мэр сайлауында Со 14,9% дауыс жинады, бұл 15,2% дауыс алған Питер Шепардтан кейін екінші нәтиже болды, бірақ дауыстарды қайта бөлуден кейін Со Шепардты сенімді түрде жеңді. Со сондай-ақ сол кездегі премьер-министр Стив Бракстың қолдаған кандидаты Питер Макмуллинмен және бұрынғы федералды министр және Австралия демократтарының негізін қалаушы Дон Чипппен де жеңіске жетті. Оның басшылығымен Мельбурн бірнеше рет әлемдегі ең өмір сүруге жайлы қала деп танылды. Телевизия жүргізушісі Ливиния Никсонмен бірге ол қалаға туризмді тарту мақсатындағы "Бұл Мельбурн" науқанының символы болды. Ол қылмысқа қарсы күресті жақтады және Полиция министрінің қылмыстың алдын алу кеңесінің мүшесі болды. Сонымен қатар, ол федералды үкіметті Мельбурнда ұлттық аборигендер музейін салуға шақырды. Соның коммуникация дағдылары сынға ұшырады, бұл оның қатты кантон диалектісімен ағылшын тіліне байланысты болды. Сомен байланысы бар мейрамхана оның өзінің кеңесі тарапынан тағам қауіпсіздігі заңын бұзғаны үшін 75 000 доллар айып төледі. 2002 жылы Со Австралияға келген Далай-ламамен кездесуден бас тартқаны үшін Қытай үкіметімен қарым-қатынасын Мельбурн қаласынан жоғары қойды деген айып тағылды. Кеңес сондай-ақ Виктория азаматтық және әкімшілік трибуналы тарапынан Фалуньгунның қалалық Мумба шеруіне қатысуына тыйым салғаны үшін жазаланды.

2004 жылғы сайлау

Ол салыстырмалы түрде танымал мэр болғанмен, 2004 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырайды деп күтілді. Дегенмен, ол сайлау күні жақсы нәтиже көрсетіп, алдын ала дауыс беруде 42,2% дауыс жинады (ең жақын қарсыласы 9,2% дауыс алғанмен), және қайта сайланды. Соның үстіне, кеңесшілер лауазымдарына ұсынылған кандидаттар да сәтті өтіп, қала әкімдігінде тарихи көпшілікті құрды.

Достастық ойындары

2006 жылғы Достастық ойындары кезінде Со Мельбурн қаласының беделді тұлғасы ретінде жылы қабылданды. Бұл "Джон Со – біздің досымыз" деген сөздерге әкелді. Кейбір мельбурндықтар қаланың төзімділігі мен көпмәдениеттілігін көрсету үшін "Джон Со – премьер-министр" жазылған футболкалар мен стикерлер жасап, киді. 2006 жылғы Достастық ойындарының жабылу салтанатында Соның аты әйгіленген сайын, көрермендер зор қол соғыспен қарсы алды, әрі әр ретте дауысы күшейе түсті.

Жоспарлау және дамыту

Осылайша, ол екінші мерзімінде бірнеше маңызды дамуларға жетекшілік етті. Олардың ең маңыздылары: қаланың басты сауда орталығы – Мельбурн орталық сауда орталығының жаңартылуы; Кеңес үйі 2 – кеңестің екінші ғимараты, Австралиядағы алғашқы алты «Жасыл жұлдыз» санатындағы ғимарат; штаттық үкіметпен бірлесіп жаңа Мельбурн конвенциялық және көрме орталығының салынуы; сондай-ақ Мельбурнның басты сауда алабы – Бурк-стрит сауда орталығының жаңартылуы. Соның өкіметтік кезеңінде кеңес Мельбурнның жаңа жағажай аймағы – Мельбурн Докландтарына қатысты құқықтарды штаттық үкіметтен қайта алды.

Даулар

2007 жылы Мельбурн қалалық кеңесінде тиімділікті тексеру нәтижесінде кеңес бюджетінде 4,2 миллион австралиялық долларына тең айырмашылық табылды. Сондықтан ол, осы оқиғаға байланысты оппозициялық кеңесшілер ұсынған "сенімсіздік дауысына" қарсы дауыс беру үшін шешуші дауысын қолданды. Дауыс беруден кейін оппозициялық кеңесшілер шабуылдарын күшейтіп, Соны 2007 жылы Далай-лама келген кезде онымен кездеспегені үшін сынады және ол оларды да Далай-ламамен кездесуден тоқтатуға тырысқан деп айыптады.

Әлемдік әкім

Соның кеңседегі танымалдылығы оны 2006 жылғы әлемнің ең үздік мэрі деп тануына әкелді. Ол Амстердам мэрі Джоб Коэн мен Харрисбург мэрі Стивен Р. Ридтен озып шықты. Әлемнің ең үздік мэрі оның жеңісіне себептердің қатарында 2006 жылғы Достастық ойындарының сәтті ұйымдастырылуын және Мельбурн жастары арасындағы Соның танымалдылығын жатқызды. Төрешілер алқасы өз шешімінде Соны "мүмкін, қала басшысы ретінде 'культ' статусына ие болған алғашқы адам" деп сипаттады. Со бұқаралық ақпарат құралдарына "сайлануға өте қуаныштымын" деді және "бұл құрмет осы керемет қаланың ұлы халқына және Мельбурн қаласының тыңғысыз еңбегімен көзге түскен командасына тиесілі" деп мәлімдеді.

Лорд-мэр лауазымынан зейнетке шығу

2008 жылдың қараша айында Со Лорд-мэр сайлауына түсуге дайындалып жатыр деген кең пікір тарады. Викторияның бұрынғы премьер-министрі Джефф Кеннет Соға қарсы тиімді күресе алады деген әңгімелер пайда болды, ал Кеннет Либералдық партияның бірнеше өкілі осы мәселе бойынша оған жүгінгенін растады. 2008 жылдың қыркүйек айының соңында Кеннет Лорд-мэрлікке кандидат болмайтынын хабарлады. 2008 жылдың 1 қазанында Со қайта сайлануға түспейтінін ресми түрде жариялады, "Адам мәңгілікке 110 пайыздық деңгейде жұмыс істей алмайды, ал осы лауазым осыны қажет етеді" деді.

Құрметтер мен лауазымдар

2006 жылы Со, Джоб Коэн, Рей Нагин, Майкл Блумберг және Шинтаро Ишихара сияқты кандидаттарды басып өткен, Дүниежүзілік қала әкімі атанды. 2006 жылы Со Пекин университетінде өткен шарада "You Bring Charm to the World" сыйлығының он бір иегерінің бірі болды. Бұл сыйлықты Phoenix Television, Baidu және Beijing Youth Daily бірлесіп ұйымдастырды және ол "2006 жылғы ең ықпалды қытайлардың" жетістіктерін мойындады. 2007 жылы Со жергілікті басқаруға қосқан үлесі үшін Виктория университетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды. 2010 жылы Со Ли Куан Ю әлемдік қалалар сыйлығы кеңесінің алты мүшесінің қатарына кірді. 2011 жылы Со Дүниежүзілік қытай экономикалық форумының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды. 2013 жылы Соға сэр Эдвард "Weary" Dunlop Азия медалі табысталды. 2014 жылы Королеваның туған күнінде Со "жергілікті басқару және қоғамдық қатынастарға, мәдени әртүрліліктің елшісі ретінде және Мельбурнның туристік және инвестициялық орталық ретінде танылуына қосқан үлесі үшін" Австралия орденінің офицері (АО) болды. Со сондай-ақ Климаттық өзгерістер жөніндегі Дүниежүзілік қала әкімдері кеңесінің мүшесі болып табылады.

Жеке өмір

Екі рет үйленген және төрт баласы бар. Оның әйелі Венди Ченг Мельбурн қаласының леди-мэрі қызметін атқарды және 2001-2008 жылдар аралығында леди-мэр комитетін басқарды. Соның кіші ұлы, Джон Со кіші, инвестициялық банкир және кәсіпкер, 2012 жылғы Мельбурн қалалық кеңесі сайлауында Австралия Sotheby's бас директоры Гэри Сингермен бірге Мельбурн қаласының вице-мэрі болып сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады. Сингер бұрын Джон Со үлкен билікте болған кезде вице-мэр қызметін атқарған. Со Австралия футбол лигасының «Мельбурн Демонс» командасын жақтайды.