Кіріспе

Ирланд жазушысы (1928–2016)
Виктория Крестінің иегері

Уильям Тревор Кокс (24 мамыр 1928 – 20 қараша 2016), Уильям Тревор деген қаламдымымен белгілі, ирланд романшысы, драматургі және әңгімелер авторы. Ирландия әдебиетінің көрнекті қайраткерлерінің бірі, ол ағылшын тіліндегі әңгімелердің ең ұлы заманауи жазушыларының бірі саналады. Тревор үш рет Уитбред жүлдесін жеңіп алды және бес рет Букер жүлдесіне ұсынылды, соңғысы – оның «Махаббат және жаз» (2009) романы үшін, ол 2011 жылы Халықаралық Дублин әдеби жүлдесінің тізіміне де ілікті. Оның есімі Әдебиет бойынша Нобель жүлдесіне үміткер ретінде де айтылды. 2008 жылы Италияда Халықаралық Нонино жүлдесін жеңіп алды. 2014 жылы Тревор Аосданадан Саои атағын алды. Тревор 1954 жылдан 88 жасқа толғанша Англияда тұрды.

Өмірбаян

Ол Уильям Тревор Кокс ретінде Ирландияның Митчелстаун қаласында орта таптық, англо-ирландтық протестант (Ирландия шіркеуі) отбасында дүниеге келді. Әкесі банк қызметкері болғандықтан, ол Скибберин, Типперри, Югал және Эннискорти сияқты бірнеше провинциялық қалаларға бірнеше рет көшіп өтті. Ол Дублиндегі Сент-Колумба колледжінде (онда оны Оисин Келли оқытты) және Дублиндегі Тринити колледжінде, онда тарих мамандығы бойынша білім алды, бірнеше мектепте білім алды. Тринити колледжін бітіргеннен кейін Тревор Кокс есімімен мүсінші болып жұмыс істеді және табысын оқыту арқылы толықтырды. 1952 жылы Джейн Райанға үйленіп, Англияға эмиграция жасады, мұғалім, мүсінші, содан кейін жарнама агенттігінде копирайтер болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол әйелімен бірінші ұлын дүниеге әкелді. 1952 жылы ол Рагби қаласының жанындағы дайындық мектебінде сурет салу мұғалімі болды. Треворге Барлық Әулиелер шіркеуі (Браунстон, Нортгемптоншир) сияқты бірнеше шіркеулер үшін рельефтер жасау тапсырылды. 1956 жылы ол Сомерсетке мүсінші болып жұмыс істеуге кетті және шіркеулерге тапсырыстар орындады. 1960 жылы ағаштан мүсін жасауды тоқтатты. Оның алғашқы романы «Мінездің өлшемі» 1958 жылы (Лондонның Хатчинсон баспасы) жарық көрді, бірақ сыншылар тарапынан көп назар алмады. Кейіннен ол бұл туындысынан бас тартты және «Irish Times» газетіндегі некрологында айтылғандай, «оны қайта басылуына рұқсат бермеді». Уильям Тревор 2016 жылдың 20 қарашасында ұйықтағанда бейбіт түрде қайтыс болды. Ол 88 жасқа толыпты.

Шығармалары мен тақырыптары

Ол бірнеше әңгімелер жинағын жазды, олар жақсы қабылданып, құрметке ие болды. Оның қысқа әңгімелері көбінесе чеховтық үлгіде жазылған. Тревордың шығармаларындағы кейіпкерлер әдетте қоғамның маргиналды мүшелері: балалар, қарттар, жалғыз орта жастағы ерлер мен әйелдер немесе бақытсыз некеде тұрғандар. Өмірдің шындығын қабылдай алмайтындар өздеріне балама әлемдер құрып, соларға құрысады. Көптеген әңгімелерде готикалық элементтер қолданылып, зұлымдықтың мәні мен оның ессіздікпен байланысы зерттеледі. Тревор Джеймс Джойстың өзінің әңгіме жазуына тигізген әсерін мойындады, ал оның шығармаларында "көкшелердің, ескі шөптердің және қоқыстың иісі" сезіледі, бірақ жалпы көрініс мұңды емес, өйткені, әсіресе оның ерте туындыларында автордың ирониялық юморы оқырманға әлемнің трагикомедиялық бейнесін ұсынады. Ол көптеген шығармаларын сахнаға, телевидениеге және радиоға бейімдеді. 1990 жылы Пэт О'Коннор режиссерлік еткен «Бақытсыздық шебері» фильміне айналды, ал 1999 жылы Атом Эгоян түсірген «Фелицияның саяхаты» фильмі шықты. Тревор өзінің әңгімелерін Англия мен Ирландияда жасайды; олар қара комедиялардан бастап ирланд тарихы мен саясатына негізделген әңгімелерге дейін жетеді. Жиі кездесетін тақырып – протестант (әдетте Ирландия шіркеуі) жер иелері мен католик шаруалар арасындағы шиеленіс. Оның алғашқы кітаптарында эксцентрикалық, педантикалық формальды сөйлейтін адамдар көп, олардың күлкілі әрекеттері бейтарап баяндаушы дауысымен айтылады. Романның бір орталық кейіпкерінің орнына, бірдей маңызға ие бірнеше басты кейіпкерлер бар, олар институционалдық ортада біріктіріледі, ол олардың жеке оқиғаларының жиналыс нүктесі болып табылады. Кейінгі романдар тақырыптық және техникалық тұрғыдан күрделірек. Әлемдегі инабаттың қызметі зерттеледі, сондай-ақ бірнеше баяндаушы дауыстары бір оқиғаны әртүрлі бұрыштардан қарастыру үшін қолданылады. Сенімсіз баяндаушылар мен әртүрлі перспективалар қазіргі өмірдің фрагменттілігі мен белгісіздігін көрсетеді. Тревор «Бақытсыздық шебері» және «Люси Голттың тарихы» романдарында «үлкен үйдің» құлдырап бара жатқан институтын да зерттеді.

Марапаттар мен құрметтер

Тревор Ирландия әдебиет академиясының және Aosdána мүшесі болды. 1977 жылы "әдебиетке қосқан үлесі" үшін құрметті CBE орденімен марапатталды, ал 1994 жылы Әдебиет серігі атанды. 2002 жылы әдебиетке қосқан үлесі үшін құрметті KBE орденін алды. Ол 2008 жылы Италияда Халықаралық Нонино сыйлығын жеңіп алды. Тревор Букер сыйлығына бес рет ұсынылды, 1970, 1976, 1991 және 2002 жылдары финалдық тізімге, ал 2009 жылы ұзақ тізімге енді. Ол үш рет Уитбред сыйлығын және бір рет Хоторден сыйлығын жеңіп алды. 2002 жылдан бастап американдық емес авторлар О. Генри сыйлығына үміткер бола бастағаннан бері Тревор төрт рет "Қасиетті мүсіндер" (2002), "Киім тігушінің баласы" (2006), "Бөлме" (2007), сол жылы қазылар алқасының сүйіктісі және "Фоли а Дё" (2008) әңгімелері үшін сыйлықты жеңіп алды. 2011 жылы Тревор Халықаралық Дублин әдеби сыйлығының шорт-листіне кірді.

Мұралық

2004 жылы 25 тамызда Уильям Треворға арналған ескерткіш оның туған жері Митчелстаун қаласында ашылды. Бұл Лиам Лавери мен Эйтн Рингтің қоладан жасаған мүсіні, ол лекторий нысанында, ашық кітап түрінде бейнеленген. Кітапта жазушының суреті мен цитаты, сондай-ақ оның үш Whitbread жүлдесін жеңіп алған туындыларының атаулары және тағы екі маңызды еңбегі жазылған. 2008 жылдың 23 мамырында, оның 80 жылдық мерейтойына бір күн бұрын, Луис МакРедмонд Митчелстаундағы Үстіңгі Корк көшесіндегі Тревор дүниеге келген үйді көрсететін еске алу тақтасын ашты.