Джеймс Джойс: Ирландияның ұлы жазушысы және ақын өмірі мен шығармалары

Джеймс Джойс: Ирланд су жазушысы, ақын және сыншы. «Улисс», «Дублиндер» сияқты әдебиет классикасын жазған модернизмнің көрнекті өкілі.

36 мин оқу

100%

Дереккөз: James Joyce — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ирландиялық романист және ақын (1882–1941)
жазушы

Джеймс Августин Алойсиус Джойс (2 ақпан 1882 – 13 қаңтар 1941) – ирландиялық романист, ақын және әдеби сыншы. Ол модернистік авангард қозғалысына үлес қосты және ХХ ғасырдың ең ықпалды және маңызды жазушыларының бірі саналады. Джойстің «Улисс» (1922) романы Гомердің «Одиссеясы» эпизодтарын әр түрлі әдеби стильдерде, әсіресе сана ағынында салыстырады. Басқа да танымал шығармалары – «Дблиндіктер» (1914) әңгімелер жинағы, «Рәссамның жас кезіне арналған портреті» (1916) және «Финнеганның оянуы» (1939) романдары. Оның басқа да шығармаларына үш өлең кітабы, бір пьеса, хаттар және кездейсоқ журналистикалық мақалалар кіреді. Джойс Дублинде орта таптық отбасында дүниеге келген. Ол Килдар округіндегі иезуит Клонгуес Вуд колледжінде оқыды, содан кейін қысқа уақытқа Христиан бауырларының О’Коннелл мектебінде білім алды. Әкесінің тұрақсыз қаржысынан туған үй-бүліктік жағдайға қарамастан, ол иезуит Белведер колледжінде өте жақсы оқып, 1902 жылы Дублин университетін бітірді. 1904 жылы ол болашақ әйелі Нора Барнаклмен танысып, Еуропаға көшіп барды. Ол қысқа уақыт Пулада жұмыс істеді, содан кейін Австрия-Мажарстанның Триест қаласына көшіп, ағылшын тілінен сабақ берді. Жойс сегіз ай Римде хатшы болып жұмыс істеді және үш рет Дублинге сапар шекті, бірақ 1915 жылға дейін Триесте тұрды. Триесте ол «Chamber Music» өлеңдер жинағын және «Дблиндіктер» әңгімелер жинағын жариялады, сондай-ақ ағылшын тіліндегі «The Egoist» журналында «Рәссамның жас кезіне арналған портретін» бөліп жариялай бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде Джойс Швейцарияның Цюрих қаласында тұрып, «Улисс» романымен айналысты. Соғыстан кейін ол қысқа уақытқа Триестке оралды, содан кейін 1920 жылы Парижге көшіп, 1940 жылға дейін онда тұрды. «Улисс» 1922 жылы Парижде алғаш рет жарық көрді, бірақ Ұлыбритания мен АҚШ-та оны жариялауға тыйым салынды, себебі оны әдепсіз деп есептеді. Екі елге де көшірмелер контрабандалық жолмен әкелінді және 1930 жылдардың ортасына дейін пираттық нұсқалары басылып шығарылды, содан кейін оны жариялау заңды болды. Джойс 1923 жылы «Финнеганның оянуы» романымен жұмысын бастады және оны он алты жылдан кейін, 1939 жылы жариялады. Осы жылдар аралығында Джойс көп саяхат етті. Ол Норамен 1931 жылы Лондонда азаматтық некеге тұрды. Ол Швейцарияға бірнеше рет сапар шегіп, көру қабілеті нашарлағандықтан және қызы Люсияға психологиялық көмек беру үшін емдеу алды. Екінші дүниежүзілік соғыста Францияны Германия басып алған кезде, 1940 жылы Джойс Цюрихке қайта оралды. 1941 жылы 58 жасында перфорацияланған жарадан операциядан кейін қайтыс болды. «Улисс» әдебиеттің ұлы кітаптарының тізімінде жиі жоғары орында болады, ал оның шығармаларын талдаған академиялық зерттеулер кең және үздіксіз жалғасуда. Көптеген жазушылар, кинорежиссерлер және суретшілер оның стильдік жаңалықтарынан, мысалы, егжей-тегжейге назар аудару, ішкі монологты қолдану, сөз ойындары және дәстүрлі сюжет пен кейіпкерлерді дамытудың түбегейлі өзгеруінен әсерленді. Оның ересек өмірінің көп бөлігі шетелде өткенімен, оның ойдан шығарылған әлемі Дублинге орталықтанған және көбінесе оның сол кездегі отбасы мүшелеріне, жауларына және достарына ұқсас кейіпкерлермен толған. Әсіресе «Улисс» қаланың көшелері мен аллеяларында орын алады. Джойс былай деді: «Мен өзім үшін әрқашан Дублин туралы жазамын, себебі егер мен Дублиннің мәніне жете алсам, мен әлемнің барлық қалаларының мәніне жете аламын. Жекелегінде жалпылық жатыр».

James Augustine Aloysius Joyce (2 February 1882 – 13 January 1941) was an Irish novelist, poet and literary critic. He contributed to the modernist avant garde movement and is regarded as one of the most influential and important writers of the 20th century. Joyce's novel Ulysses (1922) is a landmark in which the episodes of Homer's Odyssey are paralleled in a variety of literary styles, particularly stream of consciousness. Other well known works are the short story collection Dubliners (1914), and the novels A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) and Finnegans Wake (1939). His other writings include three books of poetry, a play, letters, and occasional journalism. Joyce was born in Dublin into a middle class family. He attended the Jesuit Clongowes Wood College in County Kildare, then, briefly, the Christian Brothers–run O'Connell School. Despite the chaotic family life imposed by his father's unpredictable finances, he excelled at the Jesuit Belvedere College and graduated from University College Dublin in 1902. In 1904, he met his future wife, Nora Barnacle, and they moved to mainland Europe. He briefly worked in Pula and then moved to Trieste in Austria Hungary, working as an English instructor. Except for an eight month stay in Rome working as a correspondence clerk and three visits to Dublin, Joyce resided there until 1915. In Trieste, he published his book of poems Chamber Music and his short story collection Dubliners, and he began serially publishing A Portrait of the Artist as a Young Man in the English magazine The Egoist. During most of World War I, Joyce lived in Zürich, Switzerland, and worked on Ulysses. After the war, he briefly returned to Trieste and then moved to Paris in 1920, which became his primary residence until 1940. Ulysses was first published in Paris in 1922, but its publication in the United Kingdom and the United States was prohibited because of its perceived obscenity. Copies were smuggled into both countries and pirated versions were printed until the mid 1930s, when publication finally became legal. Joyce started his next major work, Finnegans Wake, in 1923, publishing it sixteen years later in 1939. Between these years, Joyce travelled widely. He and Nora were married in a civil ceremony in London in 1931. He made a number of trips to Switzerland, frequently seeking treatment for his increasingly severe eye problems and psychological help for his daughter, Lucia. When France was occupied by Germany during World War II, Joyce moved back to Zürich in 1940. He died there in 1941 after surgery for a perforated ulcer, at age 58. Ulysses frequently ranks high in lists of great books of literature, and the academic literature analysing his work is extensive and ongoing. Many writers, film makers, and other artists have been influenced by his stylistic innovations, such as his meticulous attention to detail, use of interior monologue, wordplay, and the radical transformation of traditional plot and character development. Though most of his adult life was spent abroad, his fictional universe centres on Dublin and is largely populated by characters who closely resemble family members, enemies and friends from his time there. Ulysses in particular is set in the streets and alleyways of the city. Joyce is quoted as saying, "For myself, I always write about Dublin, because if I can get to the heart of Dublin I can get to the heart of all the cities of the world. In the particular is contained the universal."

Ерте өмір

Джойс 1882 жылдың 2 ақпанында Ирландияның Дублин қаласындағы Ратгар ауданындағы 41 Брайтон-сквер мекенжайында Джон Станислаус Джойс пен Мэри Джейн "Мэй" (Мюррей) отбасында дүниеге келді. Ол он бауырдың ең үлкені болды. 1882 жылдың 5 ақпанында Теренурдегі Сент-Джозеф шіркеуінде Рим-католик шіркеуінің рәсімдеріне сәйкес Джеймс Августин Джойс есімімен крещение рәсімі болды, оны пастор Джон О'Муллой жүргізді. Оның куәгерлері Филип пен Эллен МакКэнн болды. Джон Станислаус Джойстің әулеті Корк графтығындағы Фермойдан шыққан, онда олардың тұз және әк зауыты болған. Джойстің әкесінің әкесі Джеймс Августин Эллен О'Коннеллге үйленді, ол Корк қаласындағы мата сату дүкенінің және басқа да жылжымайтын мүліктің иесі, Джон О'Коннеллдің қызы болды. Элленнің әулеті 1829 жылы ирландтықтардың католиктердің құқықтарын қорғауға көмектескен саяси қайраткер Дэниел О'Коннеллмен туыс екенін мәлімдеді. Джойстің әкесі 1887 жылы Дублин қалалық әкімдігінің салық жинаушысы болып тағайындалды. Отбасы Дублиннен 19 шақырым қашықтықтағы Брей атты әсем қалашыққа көшіп барды. Осы шамада Джойске ит шапты, содан бері ол өмір бойы иттерден қорқып өтті. Кейіннен ол найзағайдан да қорқуын дамытты, оны оның мистикалық көзқарастағы тәтесі найзағайды Құдайдың ашуының белгісі деп сипаттағаннан кейін пайда болды. 1891 жылы тоғыз жасар Джойс Чарльз Стюарт Парнеллдің қайтысына арналған "Et Tu, Healy" атты өлеңін жазды, оны әкесі басып, достарына таратты. Өлең Джойс ағаның сезімдерін білдірді, ол Парнеллдің ирландтық католик шіркеуі, ирландтық парламенттік партиясы және британдық либералдық партиясы тарапынан жасалған сатқындыққа ашуланды, бұл британдық парламентте Ирландияның өзін-өзі басқару құқығын қамтамасыз етуге бағытталған бірлескен күш-жігердің сәтсіздігіне әкелді. Бұл сезім, әсіресе шіркеу тарапынан болған сатқындық, Джойстің өмірі мен өнерінде терең із қалдырды. Сол жылы отбасының жағдайы нашарлай бастады, оған әкесінің ішімдікке құмарлығы мен қаржылық басқарудағы нашарлығы да себеп болды. Джон Джойстің аты 1891 жылдың қараша айында қарыздар мен банкроттардың тізіміне енгізілді, Stubbs' Gazette жарияланымдарында жарияланды, және ол уақытша жұмыстан шеттетілді. 1893 жылдың қаңтарында ол зейнетақысы төмендетіліп, жұмыстан босатылды. Джойс 1888 жылы Клангуес Вуд колледжінде, Кильдар графтығының Клан қаласының жанындағы иезуиттердің интернатында оқуын бастады, бірақ 1891 жылы әкесі оқу ақысын төлей алмағандықтан оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол үйде оқыды және қысқа мерзімге Дублиннің Солтүстік Ричмонд көшесіндегі Christian Brothers O'Connell мектебіне қатысты. Осы кезде Джойстің әкесі отбасымен таныс иезуит діни қызметкері Джон Конмимен кездеседі. Конми Джойс пен оның ағасы Станислаустың 1893 жылдан бастап ақысыз оқуға мүмкіндік беру үшін иезуиттердің Дублиндегі мектебі, Белведер колледжіне қабылдануын ұйымдастырды. 1895 жылы 13 жастағы Джойс әріптестерімен бірге "Біздің ханым" қауымына сайланды. Джойс Белведереде бес жыл оқыды, оның зиялық дамуы Ratio Studiorum (Оқу жоспары) деп аталатын иезуит білім беруінің принциптерімен басқарылды. Ол 1898 жылы бітіргенге дейін соңғы екі жылы ағылшын тілінен жазбаша жұмыстар бойынша бірінші орынды жеңіп, жазу талантын көрсетті.

Joyce was born on 2 February 1882 at 41 Brighton Square, Rathgar, Dublin, Ireland, to John Stanislaus Joyce and Mary Jane "May" ( Murray). He was the eldest of ten surviving siblings. He was baptised with the name James Augustine Joyce according to the rites of the Roman Catholic Church in the nearby St Joseph's Church in Terenure on 5 February 1882 by Rev. John O'Mulloy. His godparents were Philip and Ellen McCann. John Stanislaus Joyce's family came from Fermoy in County Cork, where they owned a small salt and lime works. Joyce's paternal grandfather, James Augustine, married Ellen O'Connell, daughter of John O'Connell, a Cork alderman who owned a drapery business and other properties in Cork City. Ellen's family claimed kinship with the political leader Daniel O'Connell, who had helped secure Catholic emancipation for the Irish in 1829. Joyce's father was appointed rate collector by Dublin Corporation in 1887. The family moved to the fashionable small town of Bray, 12 mile (19 km) from Dublin. Joyce was attacked by a dog around this time, leading to his lifelong fear of dogs. He later developed a fear of thunderstorms, which he acquired through a superstitious aunt who had described them as a sign of God's wrath. In 1891, nine year old Joyce wrote the poem "Et Tu, Healy" on the death of Charles Stewart Parnell that his father printed and distributed to friends. The poem expressed the sentiments of the elder Joyce, who was angry at Parnell's apparent betrayal by the Irish Catholic Church, the Irish Parliamentary Party, and the British Liberal Party that resulted in a collaborative failure to secure Irish Home Rule in the British Parliament. This sense of betrayal, particularly by the church, left a lasting impression that Joyce expressed in his life and art. That year, his family began to slide into poverty, worsened by his father's drinking and financial mismanagement. John Joyce's name was published in Stubbs' Gazette, a blacklist of debtors and bankrupts, in November 1891, and he was temporarily suspended from work. In January 1893, he was dismissed with a reduced pension. Joyce began his education in 1888 at Clongowes Wood College, a Jesuit boarding school near Clane, County Kildare, but had to leave in 1891 when his father could no longer pay the fees. He studied at home and briefly attended the Christian Brothers O'Connell School on North Richmond Street, Dublin. Joyce's father then had a chance meeting with the Jesuit priest John Conmee, who knew the family. Conmee arranged for Joyce and his brother Stanislaus to attend the Jesuits' Dublin school, Belvedere College, without fees starting in 1893. In 1895, Joyce, now aged 13, was elected by his peers to join the Sodality of Our Lady. Joyce spent five years at Belvedere, his intellectual formation guided by the principles of Jesuit education laid down in the Ratio Studiorum (Plan of Studies). He displayed his writing talent by winning first place for English composition in his final two years before graduating in 1898.

Университет жылдары

1898 жылы Джойс University College-ге ағылшын, француз және итальян тілдерін оқып түсті. Оқу барысында ол Тома Аквиннің схоластикалық ілімімен танысып, оның ой-пікірлері өмірінің соңына дейін оған зор әсер етті. Ол Дублиннің көптеген театрлық және әдеби үйірмелеріне қатысты. Оның ең жақын әріптестері оның буынының көрнекті ирландтық тұлғалары болды, олардың ішінде Джордж Клэнси, Том Кетл және Фрэнсис Шихи Скеффингтон есімдері ерекше аталады. Осы жылдары танысқан көптеген адамдары оның шығармаларында бейнеленген. Оның алғашқы жарияланым – Генрих Ибсеннің «Өлгендер оянғанда» пьесасына жазған мақтаулы рецензиясы 1900 жылы «The Fortnightly Review» журналында жарық көрді. Ибсеннің туындыларынан шабыттанған Джойс оған норвег тілінде құрмет хат жолдап, кейін жойған «Жарқын мансап» атты пьеса жазды. 1901 жылы Ирландияның ұлттық санағында Джойс 19 жастағы, ирланд және ағылшын тілдерінде сөйлейтін, отбасымен – ата-анасымен, алты әпкесімен және үш інісімен бірге Дублиннің Клонтарф ауданындағы Корольдік террасада (қазіргі Инвернесс жолы) тұратын үйленбеген студент ретінде тіркелді. Осы жылы ол «Улисс» романындағы Бак Муллиганның прототипі болған Оливер Сент-Джон Гогартимен дос болады. Қараша айында Джойс «Халықтың күні» атты мақала жазып, Ирландия әдеби театрын Ибсен, Лев Толстой және Герхарт Гауптман сияқты драматургтердің шығармаларын қоймауға бейімсіздігі үшін сынады. Ол ностальгиялық ирланд популизміне қарсы шығып, сыртқа қарайтын, космополиттік әдебиетті қолдады. Ол Габриэль Д’Аннунционың «От» (Il fuoco) романына сілтеме жасағандықтан, оның колледж журналы оны Рим-католик шіркеуінің тыйым салынған кітаптар тізіміне енгізілгендіктен басып шығарудан бас тартты. Джойс пен Шихи Скеффингтон – олардың мақалалары да қабылданбаған – эсселерін бірлесіп басып, таратып жіберді. Артур Гриффит өзінің «Біріккен ирланд» газетінде Джойстің туындыларын цензуралауды айыптады. Джойс 1902 жылдың қазан айында Ирландия Корольдік университетін бітірді. Ол медицинаны оқып, Дублиндегі Католик университетінің медицина мектебінде дәрістерге қатыса бастады. Медицина мектебі оның білімін қаржыландыруға көмектесетін репетиторлық қызметтен бас тартқан соң, ол Дублиннен Парижге медицина оқуға кетіп, Эколь де Медицинде физика, химия және биологиядан сертификат алу курсына қатысуға рұқсат алды. 1903 жылдың қаңтар айының соңында ол медицина оқу жоспарларынан бас тартты, бірақ Парижде қалды, көбінесе Bibliothèque Sainte Geneviève кітапханасында кешкі сағаттарға дейін оқыды. Ол судың сапасы, суық ауа райы және тамақтану режимінің өзгеруіне байланысты денсаулығының нашарлағанын айтып, отбасына қаржылық көмек сұрап жиі хат жазды, бірақ олардың күші жетпейтін еді.

Joyce enrolled at University College in 1898 to study English, French and Italian. While there, he was exposed to the scholasticism of Thomas Aquinas, which had a strong influence on his thought for the rest of his life. He participated in many of Dublin's theatrical and literary circles. His closest colleagues included leading Irish figures of his generation, most notably, George Clancy, Tom Kettle and Francis Sheehy Skeffington. Many of the acquaintances he made at this time appeared in his work. His first publication—a laudatory review of Henrik Ibsen's When We Dead Awaken—was printed in The Fortnightly Review in 1900. Inspired by Ibsen's works, Joyce sent him a fan letter in Norwegian and wrote a play, A Brilliant Career, which he later destroyed. In 1901 the National Census of Ireland listed Joyce as a 19 year old Irish and English speaking unmarried student living with his parents, six sisters and three brothers at Royal Terrace (now Inverness Road) in Clontarf, Dublin. During this year he became friends with Oliver St. John Gogarty, the model for Buck Mulligan in Ulysses. In November, Joyce wrote an article, The Day of the Rabblement, criticising the Irish Literary Theatre for its unwillingness to produce the works of playwrights like Ibsen, Leo Tolstoy, and Gerhart Hauptmann. He protested against nostalgic Irish populism and argued for an outward looking, cosmopolitan literature. Because he mentioned Gabriele D'Annunzio's novel Il fuoco (The Flame), which was on the Roman Catholic list of prohibited books, his college magazine refused to print it. Joyce and Sheehy Skeffington—who had also had an article rejected—had their essays jointly printed and distributed. Arthur Griffith decried the censorship of Joyce's work in his newspaper United Irishman. Joyce graduated from the Royal University of Ireland in October 1902. He considered studying medicine and began attending lectures at the Catholic University Medical School in Dublin. When the medical school refused to provide a tutoring position to help finance his education, he left Dublin to study medicine in Paris, where he received permission to attend the course for a certificate in physics, chemistry, and biology at the École de Médecine. By the end of January 1903, he had given up plans to study medicine but he stayed in Paris, often reading late in the Bibliothèque Sainte Geneviève. He frequently wrote home claiming ill health due to the water, the cold weather, and his change of diet, appealing for money his family could ill afford.

Университеттен кейінгі жылдар Дублинде

1903 жылдың сәуір айында Джойс анасының өлім аузында жатқанын біліп, дереу Ирландияға оралды. Ол оған қамқорлық жасап, ақырында аяқталмаған "Стефан Герой" романына айналатын жобалардан дауыстап оқиды. Өмірінің соңғы күндері ол оны өкіндіріп, құдайға құлшылық етуге талпындырды. Ол 13 тамызда қайтыс болды. Кейін Джойс пен Станислав оның төсегінде дұға етіп жатқан отбасы мүшелерінің алдында тізе бүкпеді. Джон Джойс өлгеннен кейінгі айларда ішімдікке салынып, көп ішіп-жеді, ал отбасы бұзыла бастады. Джойс көп уақытын Гогартимен және оның медицина факультетіндегі әріптестерімен бірге өткізді және кітаптарды қарап шығып, өмір сүруге тырысты. 1904 жылы 10 маусымда Джойстің өмірі Нора Барнаклмен кездескеннен кейін өзгерді. Ол Дублинде бөлме қызметшісі болып жұмыс істейтін Галвей қаласынан келген жиырма жастағы әйел еді. Олар алғаш рет 1904 жылы 16 маусымда Дублиннің Рингсенд маңындағы көшеде жүріп, Нора оны мастурбациялады. Бұл оқиға романның басты кейіпкері Леопольд Блумның құрметіне "Блумсдей" деп аталатын халықтық мәдениетте белгілі болған "Улисс" оқиғасының күні ретінде атап өтілді. Осыдан бастап олар отыз жеті жыл бойы, Джойс қайтыс болғанға дейін, қарым-қатынас орнатты. Осыдан кейін көп ұзамай Джойс әріптестерімен бірге ішіп-жеп жүрген кезде, Сент-Стефанс-Гриндегі жас әйелге жақындап, оның серігі ұрып-соқты. Оны әкесімен танысқан Альфред Х. Хантер алып, шаң-тозаңмен тазартып, үйіне алып келіп, жарақаттарын емдеп жатыр. Ол еврей екені және адал емес әйелі бар екені туралы айтылған Хантер "Улисс" романының басты кейіпкері Леопольд Блумның үлгісіне айналды. Джойс талантты тенор болғандықтан, музыкалық орындаушы болуды ойлады. 1904 жылы 8 мамырда ол болашақ композиторлар, аспапшылар мен әншілер үшін ирландтық музыкалық байқауға қатысты. Байқаудың алдындағы айларда Джойс екі әнші-инструктормен, Бенедетто Палмиеримен және Винсент О'Брайенмен ән сабақтарын өткізді. Ол кіру ақысын кейбір кітаптарын кепілге қойып төледі. Байқау үшін Джойске үш ән айту керек болды. Ол алғашқы екеуін жақсы оқыды, бірақ үшіншісін көру керектігі айтылғанда, ол бас тартты. Джойс үшінші орынды жеңіп алды. Байқаудан кейін Палмиери Джойске "Funiculì, Funiculà" атты танымал әннің композиторы, байқау төрешісі Луиджи Дэнзаның дауысы туралы жоғары баға беріп, оған бірінші орынды берер еді, бірақ көрініс оқу және жеткілікті дайындықтың болмауы. Пальмиери тіпті Джойске ақысыз ән үйретуді ұсынды. Джойс сабақтан бас тартты, бірақ сол жылы Дублиндегі концерттерде ән айтуды жалғастырды. 27 тамыздағы концерттегі өнерін көрген Нораның оған деген құлшынысы нығая түскен болуы мүмкін. 1904 жылы Джойс өзінің әдеби беделін арттыруға тырысты. 7 қаңтарда ол "Рәссамның портреті" атты эстетиканы зерттейтін прозалық шығарманы жариялауға тырысты, бірақ оны "Дана" интеллектуалды журналы қабылдамады. Содан кейін ол оны өзінің жастық шағындағы көркем романымен қайта өңдеді, оны Стивен Геро деп атады, ол бірнеше жыл бойы жұмыс істеді, бірақ ақырында тастап кетті. Ол "The Holy Office" атты сатирикалық поэма жазды, ол В. Б. Йейтстың "Келесі заманда Ирландияға" атты поэмасын пародиялады және тағы бір рет Ирландияның әдеби жаңғыруын мазақ етті. Бұл да баспадан бас тартылды, бұл жолы "құдайға мойынсұнбайтын" деп. Ол осы уақытта Chamber Music өлеңдер жинағын жазды, ол да қабылданбады. Ол үш өлең жариялады, біреуі Данада, екеуі Спикерде, ал Джордж Уильям Расселл Ирландтың үйінде Джойстің үш әңгімесін жариялады. Бұл әңгімелер - "Қыз бауырлар", "Эвелин" және "Жүгіруден кейін" - Дублиндіктердің бастамасы болды. 1904 жылдың қыркүйегінде Джойс тұратын орын табуда қиындықтарға тап болды және Дублинге жақын Мартелло мұнарасына көшіп барды, оны Гогарти жалға алды. Бір аптадан кейін Джойс үйден шығып кетті. Сол кезде Гогарти мен оның басқа бір үйдесі Дермот Ченевикс Тренч түн ортасында Джойстің төсегінің үстінде тұрған табаларға тапаншамен оқ атыпты. Леди Грегори мен басқа таныстарының көмегімен Джойс пен Нора бір айдан соң Ирландиядан кетіп қалды.

In April 1903, Joyce learned his mother was dying and immediately returned to Ireland. He would tend to her, reading aloud from drafts that would eventually be worked into his unfinished novel Stephen Hero. During her final days, she unsuccessfully tried to get him to make his confession and to take communion. She died on 13 August. Afterwards, Joyce and Stanislaus refused to kneel with other members of the family praying at her bedside. John Joyce's drinking and abusiveness increased in the months following her death, and the family began to fall apart. Joyce spent much of his time carousing with Gogarty and his medical school colleagues, and tried to scrape together a living by reviewing books. Joyce's life began to change when he met Nora Barnacle on 10 June 1904. She was a twenty year old woman from Galway city, who was working in Dublin as a chambermaid. They had their first outing together on 16 June 1904, walking through the Dublin suburb of Ringsend, where Nora masturbated him. This event was commemorated as the date for the action of Ulysses, known in popular culture as "Bloomsday" in honour of the novel's main character Leopold Bloom. This began a relationship that continued for thirty seven years until Joyce died. Soon after this outing, Joyce, who had been carousing with his colleagues, approached a young woman in St Stephen's Green and was beaten up by her companion. He was picked up and dusted off by an acquaintance of his father's, Alfred H. Hunter, who took him into his home to tend to his injuries. Hunter, who was rumoured to be a Jew and to have an unfaithful wife, became one of the models for Leopold Bloom, the protagonist of Ulysses. Joyce was a talented tenor and explored becoming a musical performer. On 8 May 1904, he was a contestant in the Feis Ceoil, an Irish music competition for promising composers, instrumentalists and singers. In the months before the contest, Joyce took singing lessons with two voice instructors, Benedetto Palmieri and Vincent O'Brien. He paid the entry fee by pawning some of his books. For the contest, Joyce had to sing three songs. He did well with the first two, but when he was told he had to sight read the third, he refused. Joyce won the third place medal anyway. After the contest, Palmieri wrote Joyce that Luigi Denza, the composer of the popular song "Funiculì, Funiculà" who was the judge for the contest, spoke highly of his voice and would have given him first place but for the sight reading and lack of sufficient training. Palmieri even offered to give Joyce free singing lessons afterwards. Joyce refused the lessons, but kept singing in Dublin concerts that year. His performance at a concert given on 27 August may have solidified Nora's devotion to him. Throughout 1904, Joyce sought to develop his literary reputation. On 7 January he attempted to publish a prose work examining aesthetics called A Portrait of the Artist, but it was rejected by the intellectual journal Dana. He then reworked it into a fictional novel of his youth that he called Stephen Hero that he labored over for years but eventually abandoned. He wrote a satirical poem called "The Holy Office", which parodied W. B. Yeats's poem "To Ireland in the Coming Times" and once more mocked the Irish Literary Revival. It too was rejected for publication; this time for being "unholy". He wrote the collection of poems Chamber Music at this time; which was also rejected. He did publish three poems, one in Dana and two in The Speaker, and George William Russell published three of Joyce's short stories in the Irish Homestead. These stories—"The Sisters", "Eveline", and "After the Race"—were the beginnings of Dubliners. In September 1904, Joyce was having difficulties finding a place to live and moved into a Martello tower near Dublin, which Gogarty was renting. Within a week, Joyce left when Gogarty and another roommate, Dermot Chenevix Trench, fired a pistol in the middle of the night at some pans hanging directly over Joyce's bed. With the help of funds from Lady Gregory and a few other acquaintances, Joyce and Nora left Ireland less than a month later.

Цюрих пен Пула

1904 жылдың қазан айында Джойс пен Нора өз еркімен жер аударып кетті. Олар Зюрихке аттанбас бұрын қаржы жинау үшін Лондон мен Парижде қысқа ғана тоқтады. Джойсқа Англиядағы агенті арқылы Берлиц тіл мектебінде бос орын бар екені хабарланды, бірақ ол келгенде мұндай лауазым болмады. Олар Цюрихте бір аптадан сәл артық уақыт болды. Мектеп директоры Джойсты Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Австро-Венгрия империясының құрамына кіретін Триестке жіберді. Бірақ ол жерде де бос орын табылған жоқ. Триест мектебінің директоры Альмидано Артифони оған Полада, сол кезде Австрия-Мажарстанның ірі теңіз базасында, негізінен теңіз офицерлеріне ағылшын тілін оқыту жұмысын тапты. Жұбайлар Ирландияны тастағаннан кейін бір ай өтпей Нора жүкті болды. Джойс Пола мектебінің директоры Алессандро Франчини Бруни және оның әйелі Клотильдамен жақын дос болып кетті. 1905 жылдың басына қарай екі отбасы да бірге тұра бастады. Джойс мүмкіндігі болған сайын жазуын жалғастырды. Ол «Дублиндер» жинағына арналған «Клей» атты әңгімесін аяқтады және «Стивен Геро» романымен жұмыс істеді. Ол Поланы ұнатпады, оны «Құдайдың артындағы шалқары жер – теңіз Сібірі» деп атады, және жаңа жұмыс пайда болғанда Триестке кетті.

Триесттегі алғашқы тұруы

Джойс 1905 жылы наурыз айында 23 жасында Триестке көшіп келді. Ол Берлиц мектебінде ағылшын тілінен сабақ берді. Сол маусымда ол "Киелі кеңсе" атты сатиралық өлеңін жариялады. Нора 1905 жылдың 27 шілдесінде алғашқы баласы – Джорджоны дүниеге әкелгеннен кейін, ол Станиславты Триестке көшіп келуге көндірді және Берлиц мектебінде оған жұмыс таба алды. Станислав сол қазан айында келгеннен кейін Джойспен бірге тұра бастады, бірақ оның жалақысының көп бөлігі Джойс отбасын күтіп бағуға жұмсалды. 1906 жылдың ақпан айында Джойс отбасы тағы да Франчини Брунилермен бірге пәтерде тұрды. Осы кезеңде Джойс "Стивен Геро" романының 24 тарауын және "Дублиндер" жинағындағы барлық әңгімелерді, соңғысынан басқа, аяқтады, бірақ "Дублиндерді" жариялай алмады. Лондондық баспагер Грант Ричардс Джойспен келісімшарт жасағанмен, баспагерлер олардың пікірінше даулы болатын бөлімдерді басып шығарғысы келмеді; егер олар әдепсіз тілді таратып, сотқа тартылса, ағылшын заңдары оларды қорғай алмайды. Ричардс пен Джойс кітаптың заңдық жауапкершіліктен құтылуына және Джойс өнерінің сақталуына мүмкіндік беретін шешім табуға тырысты. Келіссөздер барысында Ричардс әңгімелерді мұқият зерделеді. Ол кітаптың баспа үйінің беделіне нұқсан келтіруі мүмкін деп алаңдады және ақырында келісімнен бас тартты. 1920 жылға дейін Триест Джойс үшін негізгі тұрақты мекенжай болды. Ол Римде уақытша тұрып, Дублинге сапар шегіп, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Цюрихке көшіп барса да, ол үшін екінші Дублинге айналды және жазушы ретінде қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Ол "Дублиндерді" аяқтады, "Стивен Героны" "Жас суретшінің портреті" романына қайта өңдеді, өзінің жалғыз жарияланған "Шеттеулер" пьесасын жазды және жазбалары мен эскиздері арқылы жұмыс істегенде "Улисс" романын толық көлемде жазуға шешім қабылдады. Ол Триестте Леопольд пен Молли Блум кейіпкерлерін жасады. Романның көптеген егжей-тегжейлері Джойс қала мен оның тұрғындарына бақылау жасағаннан алынған, ал оның стильдік жаңалықтарының кейбіреулері футуризмнің ықпалынан туған сияқты. Тіпті "Финнеганның оянуында" Триест диалектісінің сөздері де кездеседі. Джойс Триестте грек православиелік литургиямен танысты. Оның ықпалымен ол өзінің алғашқы әңгімесін қайта жазды және кейіннен "Улисс" романындағы литургиялық пародилерді жасау үшін пайдаланды.

Joyce moved to Trieste in March 1905 aged 23. He taught English at the Berlitz school. That June he published the satirical poem "Holy Office". After Nora gave birth to their first child, Giorgio, on 27 July 1905, He convinced Stanislaus to move to Trieste and attained a position for him at the Berlitz school. Stanislaus moved in with Joyce as soon as he arrived that October, although most of his salary went directly to supporting Joyce's family. In February 1906, the Joyce household once more shared an apartment with the Francini Brunis. During this period Joyce completing 24 chapters of Stephen Hero and all but the final story of Dubliners, but was unable to get Dubliners published. Although the London publisher Grant Richards had a contract with Joyce, the printers were unwilling to print passages they found controversial; English law could not protect them if brought to court for circulating indecent language. Richards and Joyce went back and forth trying to find a solution where the book could avoid legal liability while preserving Joyce's artistic integrity. As they negotiated, Richards began to scrutinise the stories more carefully. He became concerned that the book might damage his publishing house's reputation and eventually backed down from his agreement. Trieste was Joyce's main residence until 1920. Although he would temporarily briefly staying in Rome, travel to Dublin and emigrating to Zürich during World War I— it became a second Dublin for him and played an important role in his development as a writer. He completed Dubliners, reworked Stephen Hero into A Portrait of the Artist as a Young Man, wrote his only published play Exiles and decided to make Ulysses a full length novel as he worked through his notes and jottings. He worked out the characters of Leopold and Molly Bloom in Trieste. Many of the novel's details were taken from Joyce's observation of the city and its people, and some of its stylistic innovations appear to have been influenced by Futurism. There are even words of the Triestine dialect in Finnegans Wake. Joyce was introduced to the Greek Orthodox liturgy in Trieste. Under its influence, he rewrote his first short story and would later draw on it in creating the liturgical parodies in Ulysses.

Рим

1906 жылдың мамыр айының соңында Берлиц мектебінің басшысы мектеп қаражатын жымқырып қашып кетті. Артифони мектепті басқаруға алды, бірақ Джойске бір ғана бауырласын сақтап қалуға болатынын хабарлады. Триесттен шаршап, «Дублиндерді» басып шығаруға баспагер таба алмағанына көңілі қалған Джойс, Римдегі банкте хаттармен жұмыс істейтін кеңсе қызметкерінің жарнамасын көрді, ол оның қазіргі жалақысынан екі есе көп төлейтін. Ол осы лауазымға қабылданды және шілде айының соңында Римге келді. Джойс Римде болған қысқа уақыт ішінде көп ештеңе істемеді деп ойлады, бірақ бұл оның жазуына үлкен әсер етті. Жаңа жұмысы көп уақытын алғанмен, ол «Дублиндерді» қайта қарастырып, «Стивен Геро» романымен жұмыс істеді. Рим – «Дублиндердің» соңғы әңгімесі болатын «Өлілер» және бастапқыда қысқа әңгіме ретінде жоспарланған «Улисс» идеясының туған жері болды. Қаладағы тұруы «Ексил» туындысына шабыт берді. Сол жерде ол социалистік тарихшы Гульельмо Феррероның еңбектерін жан-жақты зерттеді. Феррероның тарихты қаһармандық емес тұрғысынан қарауы, милитаризмге қарсы пікірлері және еврейлерге қатысты қайшылықты көзқарастары «Улисс» романында, әсіресе Леопольд Блум кейіпкерінде көрініс тапты. Лондонда Элкин Мэтьюс британдық ақын Артур Саймонстың ұсынысымен «Chamber Music» атты жинақты басып шығарды. Дегенмен, Джойс жұмысына қанағаттанбады, қаржысы таусылды және Нора тағы жүкті болғанын білгенде, оған қосымша көмек қажет екенін түсінді. Ол Римнен жеті айдан кейін ғана кетті.

Триесттегі екінші тұруы

1907 жылы наурыз айында Джойс Триестке оралды, бірақ толық жұмыс таба алмады. Ол ағылшын тілінің оқытушысы болып жұмыс істеді, Берлицте жартылай уақыт жұмыс істеп, жеке сабақтар берді. Автор Этторе Шмиц, Итало Свево деген псевдониммен әйгілі болған, оның шәкірттерінің бірі еді. Свево – еврей тегінен шыққан католик, ол Леопольд Блумның прототипінің бірі болды. Джойс одан яһуди діні туралы көп нәрсені білді. Екеуі жақын дос болып, бір-бірін сынайтын серіктестерге айналды. Свево Джойс автор ретінде қалыптасуына қолдау көрсетті, «Жас суретшінің портреті» романымен күресіп, жазу блогынан шығуына көмектесті. Джойс шәкірттерінің тағы бірі – итальяндық «Piccolo della Sera» газетінің редакторы Роберто Прециозо болды. Ол Джойске газетке мақала жазуға тапсырыс беріп, қаржылай көмек көрсетті. Джойс Триесттегі итальяндық ирредентистерге арналған үш мақаланы тез жазды. Ол олардың Австро-Венгриядан тәуелсіздік алуға ұмтылысын ирландтардың британ үстемдігінен азат болу күресімен салыстырды. Джойс Триест қаласындағы «Università Popolare» халық университетінде Ирландия және өнер туралы лекциялар оқып, қосымша табыс тапты. Мамыр айында Джойске ревматизм ұстап, бірнеше апта бойы жұмыс істей алмады. Бұл ауру оның көзінің проблемасын ушықтырып, өмірінің соңына дейін мазалады. Джойс аурудан жазылып келе жатқанда, 1907 жылдың 26 шілдесінде Люция дүниеге келді. Сауығу кезеңінде ол «Дублиндер» жинағының соңғы әңгімесі – «Өлілер» әңгімесін аяқтады. Көп ішетін болса да, Джойс 1908 жылы біраз уақытқа ішімдіктен бас тартты. Ол «Стивен Герой» романын қысқа да, терең ойлы «Жас суретшінің портреті» романына айналдырып өңдеді. Сәуір айына дейін үшінші тарауын аяқтады және Николо Видаковичтің көмегімен Джон Миллингтон Синдждің «Теңізге қарай» пьесасын итальян тіліне аударды. Ол тіпті ән сабақтарын да қайта бастады. Джойс «Дублиндер» жинағына ағылшын баспасын іздеді, бірақ таба алмағандықтан, оны Джордж Робертсқа тиесілі «Maunsel and Company» дублин баспасына тапсырды.

Дублинге сапар

1909 жылдың шілдесінде Джойс бір студентінен бір жылдық аванстық төлем алды және Ирландияға оралып, Джорджионы екі жаққа – өзінің Дублиндегі және Нораның Галвейдегі туыстарымен таныстырды. Ол өзі бітірген оқу орнында, қазіргі Дублин университетінде итальян тілі кафедрасының меңгері лауазымына үміткер болды, бірақ нәтижесі болмады. Ол Робертспен кездесті, ол «Дублиндер» кітабын жариялауға мүміндік білдірді. Қыркүйекте ол әпкесі Евамен Триестке қайтып келді, ол Нораға шаруашылыққа көмектесті. Джойс Триестте бір ай ғана болды, себебі ол дереу Дублинде кинотеатр ашу туралы ойға келді, ондай кинотеатр Триестте болған жоқ. Ол триесттік кәсіпкерлердің қолдауын алып, қазан айында Дублинге оралып, Ирландиядағы алғашқы кинотеатр – «Волта» кинотеатрын ашты. Кинотеатр бастапқыда жақсы қарсы алынды, бірақ Джойс кеткен соң жабылды. 1910 жылдың қаңтарында ол тағы бір әпкесі Эйлинмен Триестке оралды. 1910-1912 жылдары Джойс тұрақты табыс таба алмады. Бұл оның Станиславпен араздасуын одан әрі шиедірді, себебі Станислав оған ақша қарыз беруден шаршаған еді. 1912 жылы Презиозо оған 1912 жылдың қарашасынан 1913 жылдың ақпанына дейін «Минерва» қоғамы үшін «Гамлет» тақырыбында лекция оқуға мүмкіндік берді. Джойс «Università Popolare» университетінде ағылшын әдебиетінен түрлі тақырыптарда лекция оқыды және Падуа университетінде ағылшын тілінен оқытушы дипломына өтініш берді. Ол емтиханды өте жақсы тапсырды, бірақ Италия оның ирландиялық университеттің дипломын мойындамағандықтан, диплом берілмеді. 1912 жылы Джойс отбасымен бірге жазда қысқа мерзімге Дублинге оралды. Сол кезде ол Робертспен «Дублиндер» кітабын жариялау үшін үш жылға созылған күресін аяқтады, себебі Робертс жариялаудан бас тартты, себебі кітапта қаралау сөздер болуы мүмкін деп ойлады. Робертс басылған парақтарды жойды, бірақ Джойс түзету парақтарының бір данасын алуға үлкерді. Джойс Триестке оралғаннан кейін Робертске қарсы «Газ оттықтан» деген ашулы мақала жазды. Ол енді ешқашан Дублинге бармады.

Дублиндіктер және портрет жарияланды

1913 жылы Джойстің бағы жақсарды, өйткені Ричардс «Дублиндерді» басып шығаруға келісті. Ол 1914 жылдың 15 маусымында жарық көрді, Джойс оны алғаш рет ұсынғалы сегіз жарым жыл өткен соң. Осы уақытта ол Лондонда тұратын Эзра Паундтан күтпеген қолдау тапты. Йейтстің кеңесімен Паунд Джойске «Коммерциялық музыкадан» «Мен армияның шабуылдап келе жатқанын естимін» өлеңін «Des Imagistes» журналына қосуға рұқсат сұрады. Олар 1930 жылдардың соңына дейін хат алмасып тұрды. Паунд Джойстің туындыларын жариялауға және насихаттауға көмектесіп, оның жарнамашысы болды. Паунд Дора Марсденді «Жас артистің портреті» туындысын Лондонның «Эгоист» әдеби журналында бөлім-бөліммен жариялауға көндіргеннен кейін Джойстің жазу қарқыны арта түсті. Ол 1914 жылы «Жас артистің портреті» романын аяқтады; 1915 жылы «Шеттегілер» ромасын қайта қолға алып, аяқтады; «Жакомо Джойс» повесін бастады, бірақ кейіннен одан бас тартты; және «Улисс» романын жазуға кірісті. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Джойс пен Станислав Ұлыбританияның азаматтары болғанымен, олар Триесте қалды. Трейстендік ирредентистерге деген симпатиясын жариялаған Станислав 1915 жылдың қаңтар айының басында тұтқындалғанына қарамастан, Джойс қала берді. 1915 жылдың мамыр айында Италия Австрия-Венгрияға соғыс жариялады, ал бір айдан кейін Джойс отбасын бейтарап Швейцарияның Цюрих қаласына көшірді.

Цюрих

Джойс Цюрихке екі рет жер аударылған адам ретінде келді: ол британдық паспортпен ирланд және Австро-Мажарстаннан шартты түрде босатылған триесттік болды. Швейцарияға бару үшін ол австро-венгерлік шенеуніктерге соғыс кезінде одақтастарға көмектеспейтініне уәде беруі керек болды, сондай-ақ ол отбасымен бірге Триесттегі барлық мүлкін қалдыруға мәжбүр болды. Соғыс жылдарында ол британ және австро-венгерлік құпия қызметтерінің бақылауында болды. Джойс үшін ең маңызды мәселе – күнкөріс табу еді. Нораның туысы оларға алғашқы бірнеше айға аздап қаржы көмектесті. Паунд пен Йейтс 1915 жылы Корольдік әдеби қорынан стипендия алу және келесі жылы британдық мемлекеттік тізімнен грант алу үшін британ үкіметімен бірге жұмыс істеді. Ақырында Джойс «Эгоист» журналын шығарған редактор Харриет Шоу Уиверден және Карл Юнгтің бағынында оқыған психотерапевт Эдит Рокфеллер Маккормиктен тұрақты үлкен сомада қаржы алды. Уивер Джойсты өмірінің соңына дейін қаржылай қолдады және тіпті оның жаназасына да төледі. 1917 жылдан 1919 жылдың басына дейін Джойс қаржылық тұрғыда қамтамасыз етілді және жақсы өмір сүрді; отбасы кейде Швейцарияның итальян тілінде сөйлейтін Локарно қаласында демалып тұратын. Дегенмен, денсаулық мәселелері үнемі мазалады. Цюрихте болған кезде Джойс пен Нора «нервтік құлау» деген диагнозбен ауырды және оған көптеген көз операциялары жасауға тура келді.

Улисс

Соғыс кезінде Цюрих жанды экспатриант қауымының орталығы болды. Джойстің әдеттегі кешкі кездесу орны Кафе Пфауэн болды, онда ол сол кезде қалада тұратын көптеген суретшілермен, соның ішінде мүсінші Август Сьютер мен суретші Фрэнк Бадженмен танысты. Ол олармен өткізген уақытты «Улисс» үшін материал ретінде пайдаланды. 1919 жылдың тамызында Мюнхенде «Шеттегілер» премьерасын ұйымдастырған жазушы Стефан Цвайгпен танысты. Ол «Кабаре Вольтерде» дамып келе жатқан Дада бағытымен танысты. Ол тіпті марксистік теоретик және революционер Владимир Ленинмен де, екеуі де жиі баратын Кафе Одеонда кездескен болуы мүмкін. Джойс музыкаға деген қызығушылығын сақтап қалды. Ол Ферруччо Бусонимен кездесіп, Отто Луенингпен бірге музыкалық қойылымдар қойды және Филипп Джарнахтан музыка теориясын үйренді. Джойс музыкалық нотация және контрапункт туралы білгендерінің көп бөлігі «Улисске», әсіресе «Сиреналар» бөліміне енді. Ол соғыстың саяси мәселелерін талқылаудан аулақ болып, қатаң бейтараптық сақтады. 1916 жылғы Ирландиядағы Пасха көтерілісі туралы аз пікір білдірді; ол Ирландияның тәуелсіздік қозғалысына көңіл білдіргенімен, оның зорлық-зомбылығына қарсы болды. Ол «Улисс» романына және оның еңбектерін жариялау үшін күреске толыққанды ден қойды. «Эгоист» журналында «Жас суретшінің портреті» романының кейбір бөлімдері баспагерлер тарапынан цензураланды, бірақ 1916 жылы бүкіл роман Б. В. Хьюбш баспасынан жарық көрді. 1918 жылы Нью-Йорктегі «The Little Review» әдеби журналының иесі және редакторы Маргарет Кэролайн Андерсоннан «Улисс» романын бөлім-бөліммен жариялауға келісім алды.

Ағылшын ойыншылары

Джойс «Ағылшын ойыншылары» атты актерлік компанияны бірлесіп құрды және оның басқарушы директоры болды. Компания Ұлыбритания үкіметіне соғысқа қолдау көрсету мақсатында ұсынылды және көбінесе Оскар Уайльд, Джордж Бернард Шоу және Джон Миллингтон Синг сияқты ирланд драматургтерінің пьесаларын қойды. Сингтің «Теңізге шабуыл» пьесасында Нора басты рөлді ойнады, ал Джойс сахнадан тысқары ән айтты, сондай-ақ Роберт Браунингтің «Балконда» пьесасы қойылғанда да ән шырқады. Ол компанияның ақырында өзінің «Шеттегілер» пьесасын қоюға үміттенген, бірақ 1918 жылғы Ұлы тұмау эпидемиясынан кейін «Ағылшын ойыншыларымен» байланысы азайды, алайда компания 1920 жылға дейін жұмысын жалғастырды. Джойстың «Ағылшын ойыншыларымен» жұмысы оны сотқа тартты. Жаралы соғыс ардагері және британ консулы Генри Уилфред Карр «Адалдық маңыздылығы» пьесасындағы рөлі үшін Джойсты аз төлегендігі үшін айыптады. Карр өтемақы талап етті, ал Джойс оған қарсы жала жабу туралы шағымдады. 1919 жылы бұл мәселелер шешілді, Джойс өтемақы бойынша сотты ұтып алды, бірақ жала жабу бойынша шағымы қабылданбады. Осы оқиғаның нәтижесінде Джойс пен британ консулдығы арасында араздық туды, ол Цюрихте болған қалған уақытында да сақталды.

Триесттегі үшінші демалыс

1919 жылы Джойс тағы да қаржылық қиындыққа тап болды. МакКормик оның стипендиясын төлеуді тоқтатты, себебі ол Юнгтың психоанализіне түсуден бас тартты, сонымен қатар соғыстан кейін Цюрихте өмір сүру қымбатқа түсті. Бұған қоса, эмигранттар өз елдеріне оралғанда ол оқшауланып қалды. 1919 жылдың қазан айында Джойстің отбасы Триестке қайта оралды, бірақ қала өзгерген еді. Аустрия-Венгрия империясы құлап, Триест соғыстан кейін жаңадан құрылып келе жатқан итальян қаласына айналды. Ол оралғаннан кейін сегіз ай өткен соң Джойс Италияның Сирмионе қаласына Паундпен кездесу үшін барды, ол оған Парижге көшуге көмектесті. 1920 жылдың маусым айында Джойс отбасымен бірге барлық мүлкін жинап, Парижге бет бұрды.

Париж

1920 жылдың шілдесінде Джойс отбасымен Парижге келгенде, олардың сапары Лондонға бара жатқандағы тоқтау орны ретінде жоспарланған еді. Алғашқы төрт айда ол Фр. (аты аталмаған) Силвия Бичпен танысты, ол Rive Gauche кітап дүкенінің, «Шекспир және Компания» басшысы болды. Бич Джойс үшін маңызды тұлғаға айналып, қаржылық қолдау көрсетіп, оның баспагерлерінің біріне айналды. Бич және Паунд арқылы Джойс Париждің зиялы қауымына тез араласып, халықаралық модернистік суретшілер қауымдастығына енді. Джойс Валери Ларбомен кездесті, ол Джойс еңбектерін француз тіліне насипаттады және «Улисс» романының француз тіліне аударылуын бақылады. Париж Джойс отбасының жиырма жыл бойы тұрақты мекеніне айналды, бірақ олар бір орында ұзақ уақыт тұрмады.

"Улисс" романының жарық көруі

Джойс 1921 жылдың соңында «Улисс» романын жазып аяқтады, бірақ оны жариялау қиындықтар тудырды. Адвокат Джон Куинннің қаржылық қолдауымен Маргарет Андерсон және оның әріптес редакторы Джейн Хип 1918 жылдың наурыз айында «The Little Review» журналында оны бөлік-бөлікпен жариялай бастады. Бірақ 1919 жылдың қаңтар және мамыр айларында екі бөлімі әдепсіз және қауіпті деп танылды. 1920 жылдың қыркүйегінде «Наусика» эпизодының бір бөлігі, Нью-Йорктің адвокатының қызына, Нью-Йорк жамандыққа қарсы қоғаммен байланысты болғандықтан, жіберілді, бұл ресми шағымға әкелді. Сот процесі 1921 жылдың ақпанына дейін жалғасты, онда Куинннің қорғауымен Андерсон мен Хилли әдепсіздік таратқаны үшін әрқайсысына 50 доллар айып салынды және «Улисс» романын жариялауды тоқтатуға бұйрық берілді. Романды АҚШ-та жариялауға қызығушылық танытқан Хьюбш, соттан кейін одан бас тартты. Уивер ағылшын тілінде баспа таба алмады, ал 1922 жылы Ұлыбританияда романға тыйым салынды және 1936 жылға дейін қара тізімге енгізілді. Андерсон мен Хиллиге «Улисс» романын басып шығаруды тоқтату туралы бұйрық берілгеннен кейін Бич өзінің кітап дүкені арқылы оны жариялауға келісті. Ол кітапты алуға тіркелген Париждегі және АҚШ-тағы адамдарға кітаптар жіберді, ал Уивер Бичтің матрицаларынан кітаптарды Англиядағы тіркелген оқырмандарға жіберді. Бірақ көп ұзамай екі елдің пошта қызметкерлері кітаптарды тәркілеуге кірісті. Содан кейін олар екі елге де жасырын түрде әкелінді. Бұл туындының АҚШ-та авторлық құқығы болмағандықтан, «қарақшылық» нұсқалары пайда болды, оның ішінде баспагер Сэмюэл Роттың пираттық нұсқалары да бар еді. Рот 1928 жылы сот жариялауға тыйым салғаннан кейін ғана осы әрекеттерін тоқтатты. «Улисс» 1934 жылға дейін, судья Джон М. Вулси «АҚШ-қа қарсы «Улисс» деп аталатын бір кітап» ісі бойынша кітап әдепсіз емес деп шешім қабылдағаннан кейін ғана АҚШ-та заңды түрде жарияланды.

Финнгендер оянады

1923 жылы Джойс келесі жұмысын бастады, ол тәжірибелік роман болды, кейін «Финнеганның оянуы» деп аталды. Оны аяқтауға он алты жыл кетті. Бастапқыда Джойс оны «Жұмыстың барысы» деп атады, және Форд Мадокс Форд 1924 жылғы сәуірде «Трансатлантикалық шолу» журналында оның «Мамалухо» эпизодын жариялағанда осы атты қолданды. 1926 жылы Юджин мен Мария Жолас романды өздерінің «Transition» журналында бөлім-бөлім жариялады. Романның алғашқы бөліктері жарық көрген кезде, Джойсқа адал Станислаус, Паунд және Уивер сияқтылар оның жөнінде жағымсыз пікір білдірді, ал Сеан О Фаолейн, Уиндхэм Льюис және Ребекка Уэст сияқты жазушылар сынға алды. Жауап ретінде Джойс және Жоластар «Оның фактісін анықтау үшін біздің зерттеуіміз» деген оң мақалалар жинағын шығаруды ұйымдастырды, онда Сэмюэл Беккет және Уильям Карлос Уильямс сияқты авторлардың еңбектері кірді. Осы мақалалар жинағын шығарудың қосымша мақсаты – «Жұмыстың барысы» туындысын кең аудиторияға таныстыру болды. Джойс 1939 жылы, осы романды аяқтаған жылы, оның атауын «Финнеганның оянуы» деп ресми түрде жариялады. Ол Лондонның «Faber and Faber» баспасынан, Т.С. Элиоттың көмегімен жарық көрді. Джойс Париждегі жылдары денсаулығымен көп қиналды. Ол оннан астам көз операциясын жасады, бірақ көру қабілеті күрт нашарлады. 1930 жылға қарай, ол сол көзімен мүлдем көрмейтін болды, ал оң көзі нашар жұмыс істеді. Тіпті, инфекция салдарынан барлық тістерін де шығарды. Бір кезде Джойс «Финнеганның оянуы» романын аяқтай алмайтынынан қорқып, ирланд жазушысы Джеймс Стивенске егер бірдеңе болса, оны аяқтауын сұрады. Джойс қаржылық қиындықтармен күресін жалғастырды. Ол енді инвестициялары мен авторлық гонорарынан жақсы табыс таба бастағанмен, оның жомарттық табиғаты оны көбінесе ақшасыз қалдырды. Осы қиындықтарға қарамастан, ол 1927 жылы Триест, Цюрих және Париж қалаларында жазған он үш өлеңнен тұратын «Pomes Penyeach» жинағын жариялады.

Лондондағы үйлену тойы

1930 жылы Джойс Лондонға қайтадан тұруға ойлана бастады, негізінен Георгионың, ол жаңа ғана Хелен Флейшманға үйленген, мұрасын британдық заңмен қамтамасыз ету үшін. Джойс Лондонға көшіп, ұзақ мерзімге пәтер жалдап, сайлаушылар тізіміне тіркеліп, қазылар алқасына қатысуға міндетті болды. Жиырма жеті жыл бірге тұрғаннан кейін, Джойс пен Нора 1931 жылдың 4 шілдесінде Кенсингтондағы тіркеу кеңсесінде неке қиды. Джойс резиденциясын орнату үшін кем дегенде алты ай Лондонға тұрды, бірақ Люция психикалық аурудың белгілерін көрсеткенде пәтерін тастап, сол жылы Парижде қайтып қалды. Ол қайта оралуды жоспарлаған, бірақ ешқашан оралмады және кейін Англияға көңілі тоқталды. Кейінірек Джойс Парижде тұрды, бірақ көзіне операция жасату үшін немесе шизофрения диагнозы қойылған Люцияны емдеу үшін Швейцарияға жиі сапар шекті. Люцияны Карл Юнг талдады, ол бұрын "Улисс" шығармасының шизофрениялық жазуға ұқсас екенін жазған. Юнг олардың әкесімен бірге өзенге батып бара жатқан екі адам екенін айтты, бірақ Джойс суға сүңгіп, ал Люция құлап бара жатқан. Джойс Люцияға көмектесуге тырысқанына қарамастан, ол қайтыс болғаннан кейін толыққанды медициналық мекемеде қалды.

Цюрихке соңғы оралу

1930 жылдардың аяғында Джойс фашизм мен антисемитизмнің күшеюіне алаңдана бастады. 1938 жылдан бастап Джойс бірнеше еврейдің нацистердің қудалауынан қашуына көмектесті. 1940 жылы Францияның құлауынан кейін Джойс отбасымен нацистік оккупациядан қашып, Цюрихке соңғы рет қайтып келді.

Өлім

1941 жылғы 11 қаңтарда Джойс Цюрихте перфорацияланған он екі елі ішегінің жарасына операция жасады. Келесі күні ол комаға түсті. 1941 жылғы 13 қаңтарда ол таңғы сағат 2-де оянып, әйелін және ұлын шақыруды өтінді. Олар жолға шыққанда, ол 15 минуттан кейін 58 жасында қайтыс болды. Оның денесі Цюрихтегі Флантерн зиратына жерленді. Швейцариялық тенор Макс Меили жерлеу рәсімінде Монтевердидің "Орфео" операсынан "Addio terra, addio cielo" әнін орындады. Джойс өмір бойы Ұлыбритания азаматы болды, ал жерлеу рәсіміне тек британ консулы ғана қатысты. Ол кезде Швейцарияда екі жоғары лауазымды ирланд дипломаты болғанмен, екеуі де Джойстің жерлеу рәсіміне қатыспады. Дублиндегі Сыртқы істер департаментінің хатшысы Джозеф Уолшеге Берндегі Фрэнк Креминс Джойстің қайтыс болғаны туралы хабарлағанда, Уолше: "Джойстің қайтыс болуының толық мәліметтерін жіберіңіздер. Егер мүмкін болса, оның католик дінінде қайтыс болғанын анықтаңыздар. Джойс ханымға көңіл айтыңыз және жерлеуге қатыса алмайтынымызды түсіндіріңіз" деді. Бастапқыда қарапайым қабірге жерленген Джойс 1966 жылы көбірек назар аударатын "ескерту қабіріне" көшірілді, оның жанында американ суретшісі Милтон Хебальд салған отырған портрет мүсіні орнатылды. 1931 жылы үйленген Нора одан 10 жылға артық өмір сүрді. Ол оның қасына, сондай-ақ 1976 жылы қайтыс болған ұлы Джорджиомен бірге жерленген. Джойстің қайтысынан кейін Ирландия үкіметі американдық дипломат Джон Дж. Слокумның әрекеттеріне қарамастан, Нораның Джойстің мәйітін елге қайтару туралы өтінішін қабылдамады. 2019 жылдың қазан айында Дублин қалалық кеңесіне Джойс пен оның отбасының мәйітін Дублиндегі бір жерге қайта жерлеу және оған қатысты шығындарды жоспарлау және бюджетке енгізу туралы ұсыныс енгізілді, бұл отбасының тілегіне байланысты болады. Бұл ұсыныс бірден дау тудырды, Irish Times газеті: "Қазіргі Ирландияның өзінің ұлы жазушыларына деген қарым-қатынасында есептік, тіпті коммерциялық мүдделер бар екеніне күмәндану қиын, біз оларды оқығаннан гөрі көбінесе "даңқтап", мүмкін болса, пайда табуға тырысамыз" деп баяндады.

Саяси көзқарастар

Джойс өмір бойы Ирландияның ұлттық саясатына және оның британдық отаршылдықпен қарым-қатынасына белсенді қызығушылық танытты. Ол социализм мен анархизмді зерттеді. Социалистік жиналыстарға қатысып, Бенджамин Такердің философиясы және Оскар Уайльдтың «Социализм аясындағы адам жаны» атты эссесінен әсер алған жекелейшілдік көзқарасын білдірді. Ол өз пікірлерін «социалистік суретшінің пікірлері» деп сипаттады. Джойс саясатқа тікелей араласуы Триест қаласында болған кезде күшті болды, ол газет мақалаларын ұсынды, лекциялар оқыды және Ирландияның британдық үстемдіктен тәуелсіздігін жақтаған хаттар жазды. Триесттен кеткеннен кейін Джойс саясатқа тікелей қатысуы азайды, бірақ оның кейінгі туындылары оның міндеттемесін көрсетіп тұрады. Ол жекелейшілдікке көңіл бөліп, ұлтшылдық сияқты мәжбүрлеуші идеологияларды сынады. Оның романдары социалистік, анархистік және ирланд ұлтшылдығы мәселелерін қамтиды. «Улисс» романы британдық отаршылдықтың ирланд халқына тигізген әсерін сынаған туынды ретінде қарастырылады. «Финнеганның оянуы» ирланд саясатының даулы мәселелерін, отаршылдық пен нәсілдің өзара байланысын, сондай-ақ ұлтшылдық пен фашизмнің мәжбүрлеуші қысымын зерттейтін еңбек ретінде түсіндіріледі. Джойс саясаты оның британдық паспортына қатысты көзқарасынан көрінеді. Ол Ирландиядағы британдық оккупацияның теріс әсерлері туралы жазды және ирландтардың одан азат болуға жасаған әрекеттеріне көңіл бөлді. 1907 жылы ол 1922 жылы Ирландия еркін мемлекеті құрылғанға дейін Синн Фейн қозғалысын қолдағандығын айтты. Алайда, Джойс өмір бойы британдық паспортын ирландтық паспортына алмастырудан бас тартты. Ол мүмкіндік болғанда, 1935 жылы Ирландия еркін мемлекетінен алудың орнына британдық паспортын жаңартуды таңдады және 1940 жылы ирланд паспортын қабылдау Виши Франциясынан оңай шығуға көмектессе де, оны сақтап қалды. Оның паспортын алмастырудан бас тартуының себебі британдық паспорты оған халықаралық деңгейде берген артықшылықтар, ирланд саясатының зорлық-зомбылығына наразылығы және Ирландия еркін мемлекетінің католик шіркеуімен саяси байланысына деген алаңдауы болды.

Throughout his life, Joyce stayed actively interested in Irish national politics and in its relationship to British colonialism. He studied socialism and anarchism. He attended socialist meetings and expressed an individualist view influenced by Benjamin Tucker's philosophy and Oscar Wilde's essay "The Soul of Man Under Socialism". He described his opinions as "those of a socialist artist". Joyce's direct engagement in politics was strongest during his time in Trieste, when he submitted newspaper articles, gave lectures, and wrote letters advocating for Ireland's independence from British rule. After leaving Trieste, Joyce's direct involvement in politics waned,
but his later works still reflect his commitment. He remained sympathetic to individualism and critical of coercive ideologies such as nationalism. His novels address socialist, anarchist and Irish nationalist issues. Ulysses has been read as a novel critiquing the effect of British colonialism on the Irish people. Finnegans Wake has been read as a work that investigates the divisive issues of Irish politics, the interrelationship between colonialism and race, and the coercive oppression of nationalism and fascism. Joyce's politics is reflected in his attitude toward his British passport. He wrote about the negative effects of British occupation in Ireland and was sympathetic to the attempts of the Irish to free themselves from it. In 1907, he expressed his support for the early Sinn Féin movement before the establishment of the Irish Free State in 1922. However, throughout his life, Joyce refused to exchange his British passport for an Irish one. When he had a choice, he opted to renew his British passport in 1935 instead of obtaining one from the Irish Free State, and he chose to keep it in 1940 when accepting an Irish passport could have helped him to leave Vichy France more easily. His refusal to change his passport was partly due to the advantages that a British passport gave him internationally, his being out of sympathy with the violence of Irish politics, and his dismay over the Irish Free State's political relationship with the Catholic Church.

Діни көзқарастар

Джойс дінге қатысты күрделі қарым-қатынаста болды. Оның және Станиславтың тікелей мәлімдемелері, оның еңбегі католицизмнің күшті ықпалына түскенімен, өзін католик деп санамағанын көрсетеді. Оның зиялық негіздері ерте кезеңдегі иезуиттік білімінде қалыптасқан. Ирландиядан кеткен соң да ол кейде шіркеуге баратын. Триест қаласында тұрғанда, Қасиетті бейсенбі және Ұлы жұма күндері католиктік миссаға ерте тұрып қатысып, ал кейде Шығыс православиелік қызметтерге барып, олардың рәсімдері көбірек ұнайтынын айтқан. Кейбір сыншылар Джойс католик дінінен толығымен бас тартты деп санайды. Ол өмірінің басында шіркеуден алысып, Нора оның қайтыс болғанда католиктік қызмет өткізуге рұқсат бермеді. Оның шығармалары католицизмді жиі сынап, мазақтап, құрметсіздік жасайды, сонымен қатар өзінің көркемдік мақсаттары үшін католиктік рәсімдер мен ұғымдарды пайдаланады. Дегенмен, католик сыншылары Джойс толығымен сенімінен бас тартпағанын, оның жазбаларында осы сеніммен күресіп, оған қайта жақындасқанын айтады. Олар "Улисс" және "Финнеганс Уэйк" романдары католик сезімталдығының көрінісі екенін, ал романдағы кейіпкерлердің дінге қатысты сынды пікірлері автор Джойс туралы емес екенін мәлімдейді. Басқа сыншылар Джойс көрсеткен сыртқы адасудың сенімнен бас тарту емес, шіркеудің рухани өмірге, саясатқа және жеке дамуға тигізген кері әсерін сынау екенін ұсынады. Джойс католицизмге деген көзқарасы екі Джойстің болғанымен түсіндіріледі: бірі католицизмнің билігіне қарсы тұрған, екіншісі оның дәстүрлеріне адал болған. Ол ортағасырлық episcopi vagantes (саяхатшы епископтар) сияқты, өздерінің тәртібін тастап, бірақ ойлаудың мәдени мұрасын сақтап қалған адамдармен салыстырылды. Джойс өзінің сенімі туралы сұрақтарға көбінесе екіұшты жауаптар берген. Мысалы, "Улисс" романын аяқтағаннан кейін берген сұхбатында: "Сіз католиктік шіркеуден қашан шықтыңыз?" - деп сұрағанда, ол: "Бұл шіркеутің шешуіне байланысты", - деп жауап берді.

Joyce had a complex relationship with religion. Firsthand statements by him and Stanislaus, attest that he did not consider himself a Catholic, though his work is deeply influenced by Catholicism. In particular, his intellectual foundations were grounded in his early Jesuitical education. Even after he left Ireland, he sometimes went to church. When living in Trieste, he woke up early to attend Catholic Mass on Holy Thursday and Good Friday or occasionally attended Eastern Orthodox services, stating that he liked the ceremonies better. Some critics have argued that Joyce firmly rejected the Catholic faith. He lapsed from the Church early in life and Nora refused to allow a Catholic service when he died. His works frequently critique, ridicule, and blaspheme Catholicism, and he appropriates Catholic rituals and concepts for his own artistic purposes. Nevertheless, Catholic critics have argued that Joyce never fully abandoned his faith, wrestling with it in his writings and becoming increasingly reconciled with it. They argue that Ulysses and Finnegans Wake are expressions of a Catholic sensibility, insisting that the critical views of religion expressed by the characters in his novel do not represent the views of Joyce the author. Other critics have suggested that Joyce's apparent apostasy was less a denial of faith than a transmutation, a criticism of the Church's adverse impact on spiritual life, politics, and personal development. Joyce's attitude toward Catholicism has been described as an enigma in which there are two Joyces: a modern one who resisted the power of Catholicism and another who maintained his allegiance to its traditions. He has been compared to the medieval episcopi vagantes (wandering bishops), who left their discipline but not their cultural heritage of thought. Joyce's responses to questions about his faith were often ambiguous. For example, during an interview after the completion of Ulysses, Joyce was asked, "When did you leave the Catholic Church?" He answered, "That's for the Church to say."

Дублиндіктер

Дублиндіктер – 1914 жылы алғаш жарық көрген 15 әңгімеден тұратын жинақ. Ол 20 ғасырдың басында қала мен оның төңірегіндегі ирландтық орта тап өмірінің натуралистік бейнесін көрсетеді. Бұл әңгімелер ирландтық ұлтшылдық пен ұлттық сананы іздеудің ең жоғалған шағында жазылған. Джойс осы ұлттық сананың айнасын ұстап, Ирландияның рухани босатылуының алғашқы қадамы ретінде көрсетеді. Әңгімелердің негізгі тақырыбы – Джойс идеясы бойынша, «эпифания»: кейіпкердің өмірін өзгертетін, жаңа түсінікке келетін немесе рухани жарық көретін сәт. «Дублиндіктер» әңгімелеріндегі кейіпкерлердің көптегені кейін Джойс романы «Улисс»-те екінші дәрежелі рөлдерде пайда болады. Алғашқы әңгімелерді балалар баяндайды. Ал кейінгі әңгімелерде жасы ұлғайған адамдардың өмірі мен алаңдаулары жайлы айтылады. Бұл Джойс жинақты балалық шақ, жасөспірімдік және ересектік деп үш бөлікке бөлгенімен үндеседі.

Суретшінің жас кезінде суреті

1916 жылы жарық көрген «Суретшінің жас кезіндегі портреті» – 1905 жылы жазылуы тоқтатылған «Стивен Геро» романының қысқартылған, жаңадан жазылған нұсқасы. Бұл – «Күнстлерроман», яғни басты кейіпкер Стивен Дедалустың балалық және жасөспірімдік шағын, сондай-ақ оның көркемдік санаға қадам-қадаммен жетіп, өсуін көрсететін өмірге келу романының бір түрі. Ол автордың өмірбаяндық көркем әңгімесі және ойдан туған кейіпкердің өмірбаяны ретінде қызмет етеді. Бұл романның өзінде Джойстың кейінгі туындыларында жиі қолданған әдістерінің белгілері көрінеді, мысалы, сана ағыны, ішкі монолог, кейіпкердің сыртқы ортасы емес, психикалық әлеміне жасалған сілтемелер бар.

Шөгіртшілер мен поэзия

Театрға ерте қызығушылық танытса да, Джойс тек бір ғана пьеса – «Шеттегілер» атты туындысын жариялады. Бұл пьеса 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін жазыла бастап, 1918 жылы басылып шықты. Әйел мен ердің қарым-қатынасын зерттейтін пьеса «Даблиндер» жинағындағы «Өлілер» әңгімесіне көз жүгізеді және Джойс пьесаны жазу кезінде қолға алған «Улисс» романымен байланысты. Ол үш өлең кітабын шығарды. Алғашқы толық жинағы – «Камералық музыка» (1907), ол 36 қысқа лирикалық өлеңнен тұрады. Бұл оның Джойс еңбектерін қолдаған Эзра Паундтың редакциялаған «Имажист антологиясына» енуіне мүмкіндік берді. Джойс өмірінде жарық көрген басқа өлеңдері: «Газ шамнан» (1912), «Помес Пеняч» (1927) және «Эксе Пуэр» (1932 жылы немересінің дүниеге келуі мен әкесінің қазасына орай жазылған). Бұл өлеңдер «Black Sun Press» баспасынан «Жиналған өлеңдер» (1936) жинағында жарық көрді.

Улисс

"Улисс" оқиғасы 1904 жылғы 16 маусымда сағат 8-де басталып, келесі күні таңғы сағат 2-ден кейін аяқталады. Оның көп бөлігі кейіпкерлердің ішкі әлемінде өтеді, олар ішкі монолог, диалог және монолог сияқты тәсілдер арқылы бейнеленеді. Роман 18 эпизодтан тұрады, олардың әрқайсысы тәуліктің шамамен бір сағатын қамтиды және ерекше әдеби стильде жазылған. Джойс әр тарауды Гомердің "Одиссеясындағы" жеке эпизодқа, сондай-ақ нақты бір түске, өнер немесе ғылым саласына және дене мүшесіне сілтеме жасайтын етіп құрылымдады. "Улисс" Гомердің "Одиссеясының" кейіпкерлері мен оқиғаларын 1904 жылғы Дублин қаласына көшіреді, Одиссей (Улисс), Пенелопа және Телемах бейнесінде Леопольд Блум, оның әйелі Молли Блум және Стивен Дедалус суреттеледі. Романның кейіпкерлерін Гомерлік прототиптерімен салыстыру үшін юмор – пародия, сатира және комедия – қолданылады. Джойс мифтік сәйкестіктерді азайту үшін тараулардың атауларын жойды, соның арқасында туынды Гомерлік құрылымға тәуелсіз оқылуы мүмкін. "Улисс" 1904 жылғы Дублин қаласын зерттеу ретінде қарастырылуы мүмкін, қаланың өмірінің әртүрлі жақтарын ашады, оның кедейлігі мен монотондығына назар аударады. Джойс Дублин қандай да бір апатқа ұшырап, қиратылған жағдайда, оның еңбегі қаланы қайта құру үшін үлгі ретінде пайдаланылуы мүмкін екенін айтқан. Осы егжей-тегжейлілік сезімін жеткізу үшін ол өз естелігіне, басқалардың естеліктерінен естігендеріне және оқығандарына сүйенді. Джойс өзінің сипаттамаларының дәлдігін қамтамасыз ету үшін 1904 жылғы Томның анықтамалығын – қаладағы барлық тұрғын үйлер мен коммерциялық ғимараттардың иелері мен жалдаушыларының тізімін қамтитын еңбек – үнемі пайдаланды. Калейдоскоптық жазу стилі, баяндаманы құрылымдау үшін формалды схемаға сүйену және егжей-тегжейге ерекше назар аудару 20 ғасырдың модернистік әдебиетінің дамуына осы кітаптың қосқан маңызды үлесі болып табылады.

Финнгендер оянады

Finnegans Wake – сана ағыны мен әдеби сілтемелерді шектен тыс деңгейге жеткізетін тәжірибелік роман. Шығарманы басынан соңына дейін оқуға болатындықтан да, Джойстің жазу стилі сөз ойындары арқылы сюжет пен кейіпкерлерді дамытудың дәстүрлі ұғымдарын өзгертеді, кітапты сызықты емес оқуға мүмкіндік береді. Сөз ойындарының көп бөлігі осы туындының ерекше және түсініксіз ағылшын тілінде жазылуынан туындайды, ол негізінен күрделі, көп деңгейлі ойынға негізделген. Бұл тәсіл Льюис Кэрроллдың «Жаббервокиде» қолданған әдісіне ұқсас, бірақ одан әлдеқайда кеңірек және көптеген тілдерге сілтеме жасайды. Оның тілінің ассоциативті сипаты оны түс туралы әңгіме ретінде түсіндіруге алып келді. Джойс жастығында оқыған Нолалық Джордано Бруноның метафизикасы «Finnegans Wake» романында маңызды рөл атқарады, себебі ол кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі мен түрленуіне негіз құрайды. Джамбаттиста Виконың тарихқа циклдік көзқарасы – өркениет хаостан туып, теократиялық, аристократиялық және демократиялық кезеңдерден өтіп, содан кейін қайта хаосқа құлайды – мәтіннің повестволық құрылымын анықтайды, бұл кітаптың басындағы және соңғы сөздерінен көрініп тұр: «Finnegans Wake» романы «өзен ағысы, Хауа мен Адамнан бастап, жағалаудың қиылысынан шығанақтың иіліміне дейін, бізді айналма жолмен Хаут қамалы мен төңірегіне жеткізеді» деген сөздермен басталып, «Жалғыз жол, соңғы, жақсы көрілген, ұзақ» деген сөздермен аяқталады. Яғни, кітап бір сөйлемнің басымен аяқталып, сол сөйлемнің соңымен басталады, оқиғаны үлкен циклге айналдырады.

Мұра

Джойстің шығармалары қазіргі мәдениетке әлі де терең ықпал етеді. "Улисс" көркем әдебиет жазушылары үшін үлгі болып табылады, әсіресе тілдің күшін зерттеу тұрғысынан. Күнделікті өмірдің егжей-тегжейіне ден қою авторларға, суретшілерге және кино режиссерлерге жаңа өрнек беру мүмкіндіктерін ашты. Ол оқырмандар арасында жоғары беделге ие және "Ең ұлы кітаптар" тізімінде көш бастап тұрады. Джойстің инновациялары ағылшын әдебиетінен асып, латын Америкасы жазушыларына шабыт сыйлады, ал "Finnegans Wake" француз постструктурализмінің маңызды мәтіндерінің біріне айналды. Джойстің романдарының аяқталмаған ашық формасы оларды үнемі жаңаша түсіндіруге мүмкіндік береді. Олар әдеби сыншыларының жаһандық қауымдастығын дамытады. Үш роман, шағын әңгімелер жинағы, бір пьеса және екі өлең кітабынан тұратын салыстырмалы түрде шағын шығармалар негізінде жасалған Джойстің зерттеулері 15 000-нан астам мақала, монография, диссертация, аударма және басылымдар тудырды. Халық мәдениетінде Джойстің өмірі мен шығармалары жыл сайын 16 маусымда Дублинде және әлемнің көптеген қалаларында "Bloomsday" мерекесі ретінде аталып өтеді.

Жинақтар, мұражайлар және оқу орталықтары

Ирландияның Ұлттық кітапханасында Джойстің көптеген материалдары, оның ішінде қолжазбалары мен күнделіктері сақталған, олардың көп бөлігі онлайн режимінде қолжетімді. Кітапхана мен Дублин университетінің бірлескен жобасы – Ирландия әдебиет мұражайы, экспонаттарының басым бөлігі Джойс және оның туындыларына арналған. Мұражайда Джойсқа қатысты шағын тұрақты коллекция бар, сонымен қатар ол өз қарауындағы мекемелерден экспонаттарды алады; оның көрмелерінде "Улисс" романының "1-нұсқасы" бар. Дублиндегі арнайы орталықтарға Солтүстік Ұлы Джордж көшесіндегі Джеймс Джойс орталығы, Джеймс Джойс мұнарасы мен мұражайы (Сэндикоувтегі Мартелло мұнарасында, онда Джойс қысқа уақыт тұрған және "Улисс" романының бастапқы көрінісін орнатқан), және Дублин жазушылар мұражайы кіреді. Лондон университетінің колледжінде Ұлыбританиядағы Джойстің туындыларының жалғыз ірі зерттеу жинағы бар, оның ішінде Джойстің барлық маңызды туындыларының бірінші басылымдары, көптеген басқа басылымдар мен аудармалар, сондай-ақ сындық және анықтамалық әдебиеттер сақталған.

Өлгеннен кейін жарық көрген басылымдар мен жобалар

Джеймс Джойстың жинақталған эпифаниялары: Тандамал шығармалар (ред. Ангус МакФаджан, Моррис Бежа, Сангам Макдафф). Флорида университетінің баспасы, 2024

Шығармашылық емес

Джеймс Джойстың сын жазбалары (ред. Эллсворт Мейсон мен Ричард Эллман, 1959)
Джеймс Джойстың хаттары, 1-том (құраст. Стюарт Гилберт, 1957)
Джеймс Джойстың хаттары, 2-том (құраст. Ричард Эллман, 1966)
Джеймс Джойстың хаттары, 3-том (құраст. Ричард Эллман, 1966)
Джеймс Джойстың таңдамалы хаттары (ред. Ричард Эллман, 1975)