Кіріспе

1996 жылы Франк Маккорттың естеліктері «Анжеланың күл-талқаны: естеліктер» – ирланд-американдық автор Франк Маккорттың балалық шағына арналған әртүрлі әңгімелер мен оқиғалардан құралған 1996 жылғы естелік кітабы. Кітапта оның Нью-Йорктегі Бруклиндегі ерте балалық шағы туралы айтылса да, негізгі назар Ирландияның Лимерик қаласындағы өміріне шолу жасалады. Сондай-ақ, кітапта кедейлікпен күресі мен әкесінің маскүнемдігі туралы да мәліметтер бар. Кітап 1996 жылы жарық көрді және 1997 жылы «Биография немесе автобиография» номинациясы бойынша Пулитцер сыйлығына ие болды. 1999 жылы «Тіс» атты жалғасы, ал 2005 жылы «Ұстаз адам» кітабы жарық көрді.

Қысқаша мазмұны

Повествование рассказывается от лица Фрэнка Маккорта в детстве. Фрэнк (Франсис) Маккорт, родившийся 19 августа 1930 года в Бруклине, Нью-Йорк, – старший сын Малахи Маккорта и Анджелы Шихан Маккорт. Его родители иммигрировали из Ирландии и поспешно поженились из-за беременности Анджелы от Фрэнки. Анджела родом из Лимерика, Ирландия, и любит музыку, пение и танцы. Малахи, из Северной Ирландии, – алкоголик, известный своим "странным поведением" и рассказами об ирландских героях. Говорят, Фрэнки похож на отца, с его печальным выражением лица и тем же "странным поведением". В Бруклине Маккорты живут в современной коммунальной квартире рядом с парком и делят этаж и внутренний туалет с другими иммигрантскими семьями. У Фрэнки четверо младших братьев в Бруклине: Малахи, родившийся в 1931 году; близнецы Оливер и Юджин, родившиеся в 1932 году; и младшая сестра Маргарет, родившаяся в 1935 году. Семья борется с бедностью, поскольку попытки Малахи-старшего найти работу осложняются его алкоголизмом. Надежды семьи и настроение Анджелы улучшаются каждый раз, когда он находит новую работу и приносит домой заработную плату, но вскоре он тратит все деньги в пабах, несмотря на усилия Анджелы предотвратить это. Малахи-старший теряет каждую работу через несколько недель из-за сильного пьянства. Рождение Маргарет приносит новую жизнь в семью: все влюбляются в нее, особенно Малахи-старший. Он бросает пить и находит постоянную работу, чтобы содержать семью. Из-за невежества родителей в отношении детских болезней Маргарет живет всего семь недель. С ее смертью Малахи-старший срывается в запой, а Анджела страдает от тяжелой депрессии. Четырехлетний Фрэнк кормит и заботится о своих младших братьях и сестрах, пока соседи не приходят на помощь. Соседи связываются с кузенами Анджелы, которые, в свою очередь, рекомендуют семье вернуться в Ирландию. Анджела беременна, когда они возвращаются в Ирландию из Америки, но теряет ребенка вскоре после переезда в Лимерик. Великая депрессия поражает Ирландию еще сильнее, чем Соединенные Штаты. Семья сначала едет в дом семьи Малахи в Туме, графство Антрим, где его родители говорят им, что работы нет. Он пробует свои силы в Дублине, надеясь на пенсию за свои дни в боях, но это не удается. Они поселяются в родном городе Анджелы, Лимерике. Условия жизни для бедных семей ужасны. Малахи-старшему трудно найти работу из-за его северно-ирландского акцента и манер, а мальчиков высмеивают за их американский акцент. Семья вынуждена полагаться на пособие по безработице и благотворительность от местной организации Святого Винсента де Поля, что требует унизительного процесса подачи заявления. Анджела и Малахи-старший спорят об их положении, Малахи тратит пособие, предназначенное для пропитания семьи, и считает просьбы Анджелы о благотворительности унизительными. Молодая семья существует на хлебе и чае. В течение года после прибытия семьи умирают Оливер и Юджин. Оливер умирает первым, а затем Юджин, через несколько месяцев, от горя из-за потери своего брата-близнеца и пневмонии. После каждой смерти Анджела впадает в депрессию, и семья переезжает в другой дом. Каждый переезд – это скатывание в худшие обстоятельства. Они поселяются в трущобах. В течение полугода весь первый этаж затапливает, заставляя семью жить в комнатах наверху, называемых Италией, пока не прекратятся дожди, когда они снова получают доступ к первому этажу, Ирландии. Их дом находится рядом с единственным туалетом на улице. Движение семей, выливающих ночные горшки в туалет, оскорбительно. В Лимерике рождаются еще два младших брата, Майкл (родился в 1936 году) и Альфи (Альфонсус Джозеф, родился в 1940 году). Фрэнки растет в Лимерике умным, но всегда голодным мальчиком. Он делает уникальные наблюдения за окружающими его людьми. Его строгое католическое воспитание в местной государственной школе преследует его: попадет ли он в ад? Это мучает его разум, как только его научили исповедоваться в возрасте 7 лет. Он видит своего отца как трех людей: человека, который рано встает утром и разговаривает с Фрэнком; человека, который рассказывает сыновьям истории вечером; и человека, который слишком много пьет, поет старые песни и просит своих маленьких сыновей пообещать умереть за Ирландию. Фрэнку исполняется 10 лет, и он заболевает брюшным тифом, его госпитализируют на несколько месяцев, где впервые он получает достаточно еды, тепла, чистых простыней и доступ к книгам с возможностью их читать. В следующем году Фрэнки заболевает хроническим конъюнктивитом, который не заживает и требует лечения. Когда США вступают во Вторую мировую войну, многие жители Лимерика, включая Малахи-старшего, находят работу на оборонных заводах в Ковентри, Англия, и отправляют деньги домой. Первый платеж от Малахи-старшего позволяет семье купить еду и заплатить за аренду. Вскоре после этого деньги перестают поступать, и в 11 лет Фрэнк становится главой семьи. Когда их мать больна, Фрэнк и его братья воруют остатки еды из ресторанов и доставку продуктов от более состоятельных домов, пока их не отправляют к тете, пока их мать выздоравливает в больнице. После нескольких забавных недель, когда они жгут стену второго этажа для приготовления пищи, семью выселяют и оставляют бездомными. По предложению матери Анджела и ее дети переезжают к своему холостяку-двоюродному брату Ламану Гриффину, который является мелким тираном. Фрэнк терпит это обращение до дня после окончания учебы в июне, и ему обещают дать велосипед Ламана, чтобы присоединиться к своим друзьям, но Ламан не выполняет свое обещание. Вдобавок к этому разочарованию, сделка Ламана по предоставлению жилья включает в себя сексуальные отношения с Анджелой. Фрэнки дерется с Ламаном, и его выгоняют из дома. Вскоре после этого Малахи-младший покидает дом Ламана Гриффина, чтобы поступить на службу в британскую армию в качестве трубача. Фрэнки переезжает к своему материнскому дяде, простому человеку, на которого "упали головой в детстве", и который живет один в доме. Фрэнк устраивается на работу курьером телеграмм в свой 14-й день рождения и наслаждается своей первой зарплатой. Он сталкивается со многими неожиданными ситуациями во время доставки телеграмм, включая свою первую девушку, которая умирает от туберкулеза. Он встречает миссис Финукейн, которая покупает одежду у людей со скидкой, а затем они выплачивают ей полную цену с течением времени; она просит Фрэнка написать угрожающие письма, чтобы побудить их погасить эти кредиты. Он никому не рассказывает об этой работе, которую он выполняет до ее смерти. Через несколько месяцев после переезда вся остальная семья следует за ним в этот дом. Фрэнк теперь отдает большую часть своей зарплаты матери. Он работает в почтовом отделении до 16 лет, а затем устраивается на работу в Eason's, компанию, которая поставляет журналы и газеты в магазины Лимерика. В свой 16-й день рождения дядя Фрэнка берет его в паб, чтобы выпить его первое пиво. Фрэнк напивается и направляется домой. Когда его мать стыдит его за то, что он пьет, как его отец, Фрэнк ударяет ее, обвиняя ее в том, что она была шлюхой для Ламана Гриффина, и сразу же стыдится себя. Незадолго до своего 19-летия Фрэнк возвращается в дом миссис Финукейн и обнаруживает, что она умерла. Фрэнк берет часть денег из ее кошелька и бросает ее книгу должников в реку, чтобы освободить район от их долгов. Эта свобода от долга дает ему достаточно денег, чтобы отправиться в Нью-Йорк. Фрэнк прибывает в Покипси, штат Нью-Йорк, где пришвартован корабль, и он соглашается с членом экипажа корабля, что это великая страна.

Әдеби мәні және қабылдануы

Мичико Какутани «Анжеланың күлі» туралы «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі шолуын былай аяқтады: «Оқырман осы керемет естеліктерді оқығаннан кейін мырза Маккорт Америкадағы келесі оқиғаларын басқа кітапта жазады деп үміттенеді. «Анжеланың күлі» соншалықты жақсы, оған жалғасы болу керек». Маккорт «әкесінен мұра болған әңгіме айту қабілетін пайдаланып, ерте жылдардағы қайғысын зиялылық, мейірімділік және әдемілікпен жеңген кітап жазды». Кітап «Мэри Каррдың «Өтірікшілер клубы» және Андре Асиманның «Мысырдан шығу» кітаптарымен салыстырылып, қазіргі заманғы классикалық естеліктердің бірі саналады». Маккорт өзінің қайғылы тарихын ашумен жазады, бірақ «кем кең пейілді жазушы оның көп бөлігіне баға беруі мүмкін». Шолу кітаптан автордың стилін көрсететін цитаталармен толы. Какутани былай деп атап көрсетеді: «Суреттейтін және сезімтал, лирикалық, бірақ көшедегі тілмен жазылған прозасымен мырза Маккорт Лимерик қаласын жас Джойстың Дублинге жасаған сияқты бейнелейді: ол қаланы оқырманға осыншалықты жақын сезіндіреді, оның көшелерінде серуендеп, пабтарына кіргендей болады». Нина Кинг «Вашингтон пост» газетінде «Бұл мемуар жанрдағы бірден-бір классика, әсіресе 66 жастағы Маккорттың алғашқы кітабы болғандықтан ерекше». Ол шолуын былай қорытындылады: ««Анжеланың күлі» ирландтар туралы ескі стереотиптерді растайды, оларды маскүнем, сезімтал, көзқарасы шектеулі, қатыгез арманшылдар, сексуалдық тұрғыдан қысымға ұшыраған және саяси тұрғыдан қуғынға ұшыраған, балалары (көп балалары) аш отырғанда ежелгі реніштерді күтіп жүрген адамдар ретінде бейнелейді. Бірақ бұл кітап Маккорттың байқауының өткірлігі мен дәлдігі және оның прозасының зиялылығы мен әдемілігі арқасында олардан асып түседі». 1996 жылы жарық көрген кітапты қарап, Джон Блейдс «Чикаго Трибюн» газетінде былай деп жазды: «Маккорт сияқты, «Анжеланың күлі» қарама-қайшылықтардың жиынтығы, олар қатты да, қайғылы да. Жастық шағында Фрэнки кішкентай інісін Лимерик көшелерінде айдап жүріп, оның коляскасына көмір мен шөп тиеді ме, әлде «иманды, жеңілген» анасы Рождествоға қойдың басын сұрайды ма, немесе оның есірткіш әкесі түн ортасында ұлдарды «Кевин Барри» және басқа да патриоттық ирланд әндерін айтуға шақырады ма – бәрі де осында». Кітапты таныстыру шарасы Меркурий театрында және оған іргелес жатқан Чикагодағы барда өтті. Кітап Маккорт үшін дебют болғанымен, ол «80-ші жылдары жергілікті сахналарда танымал болды. «Екі әзілші» деп таныстырған ол және оның кіші інісі Малахи Лимериктегі балалық шақтарын әңгімелермен, әндермен және өлеңдермен Корольдік Джордж және басқа театрлардағы көрермендерге қайта жаңғыртты». Маккорттың кітабында «Маккорттың анасы Анжела, оның мемуарларының номиналды қаһарманы, мәңгілікке жәрдемақыға ие, ұлдарын киіндіруге және тамақтандыруға тырысады. Бірақ Маккортты мазалайтын және әйелі мен отбасын тастап кеткеннен кейін ұзақ уақыттан кейін оның мемуарларында орталық орын алатын қарақұмар әке Малахи». Кітапты таныстыру шарасында Маккорт көптеген шолулар оның мемуарларын «лирикалық және сүйкімді» деп сипаттайтынын айтты, бірақ ол «ирланд жазуына ерекше дәм беретін нәрсе – сүйкімділік емес, қараңғылық» деді. 1997 жылы кітап пен оның аудио кітап нұсқасын қарап, Гейл Симс бұл «оқудың орнына тыңдауға кеңес беретін жалғыз кітап» деп жазды. Ол автордың «күнделікті тілімен оқитынын, бірақ оған баланың даусын бере алатынын» түсіндірді. Бұл әсіресе жақсы жұмыс істейді, өйткені «Анжеланың күлі» баланың бейтарап көзқарасынан жазылған». Балалық шағындағы қиын, күрделі және қайғылы оқиғалар оқырманға немесе тыңдаушыға жағымсыз әсер қалдырса да, «Кітап көз жас пен күлкіге толы. Маккорт отбасының трагедиялық өмірін кешіреді. Оқығанда, дауысында ашу жоқ». 2020 жылы жазылған шолуда Эшли Нельсон «Бұл оқиға эмоцияларға сынақ, ол адамдарды ыңғайсыз жағдайға түсіретін көптеген элементтер мен жағдайларды қамтиды. Алайда, ол күлімсірегеніңізді жасырады, өйткені Фрэнк Маккорттың Лимерик көшелерінде жаңбыр астында аштықтан өліп қалғанына көңілі жетеді. Бұл кітап сізге сүйіспеншілік, жоғалту, қорқыныш, аштық және белгісіздікті жеңуге деген құлшынысты сезіндіреді». Бұл кітап «кедейліктің кіршіксіз, қатал және кейде жүректі ауыртатын көзқарасы арқылы қаралатын, жас кезіне жету туралы керемет оқиға. Бұл кітапта Фрэнк Маккорт өзінің түйсік алу, туу және өмір сүрудің қиын жағдайларын күлкілі түрде түсіндіреді».

Өмірбаян

Америкаға саяхаттағаннан кейін (кітап сонда аяқталады), Маккорт Нью-Йорктегі Билтмор қонақ үйінде жұмыс істеді, онда ол 1951 жылға дейін қалды. Корея соғысы кезінде ол Германияның Бавариясында әскери қызметке алынды. Қызметтен босатылғаннан кейін Нью-Йоркке оралып, түрлі жұмыстармен айналысты, содан кейін Нью-Йорк университетіне қабылданды. 1957 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Маккорт Нью-Йорк мектептерінде сабақ берді. Одан кейін магистр дәрежесін алып, докторлық диссертациясын жазу үшін Дублинге сапарлады, бірақ оны аяқтаған жоқ.

Марапаттар

Анжеланың күл-талқаны бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде 1997 жылғы Пулитцер сыйлығы (биография немесе автобиография), 1996 жылғы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығы (биография) және 1997 жылғы Боке сыйлығы. 1998 жылы Франк Маккорт «Жылдың ирландиялық американдық азаматы» деп танылды.

Даулы естеліктер

Маккортты көптеген Лимерик тумалары, соның ішінде Ричард Харрис, отбасының кедейлікте өскенін әдейілеп арттырып көрсеткен деп айыптады. Маккорттың анасы 1981 жылы қайтыс болғанға дейін екі үлкен ұлының сахнадағы қойылымынан шығып, оның әңгімелерінің шындығын жоққа шығарды; Малахи есінде қалғанынша, ол "бәрі жалған" деген. Маккорт – "Бойскауттар" ұйымының мүшесі болған, бұл орта таптың мүмкіндігі, кедейлерге шарасыз. Отбасылық суреттерде балалардың және Анджеланың жақсы тамақтанғаны көрінеді. Америкалық журналист Джон Мейер Лимерикке сапар шегіп, кітап жарық көргеннен кейін қала бойынша экскурсия жасады. Ол Маккорттың балалық шағынан бері қаланың қаншалықты өзгергенін, соның ішінде Франк мектепте оқыған кезде олар тұрған шалап ауданының бұзылғанын байқады. Сол сияқты, фильмді түсірген режиссер Алан Паркер "Анжеланың күлдері" Гор Видальдің автобиография туралы берген анықтамасына сай, өмірдің "әсері" екенін, емес, жазба екенін айтты – бұл өнер туындысы еді.

Фильм

1999 жылы фильм жарық көрді. Оның сценарийін Алан Паркер бірлесіп жазып, режиссерлік етті. Басты рөлдерде Джо Брин, Сиаран Оуэнс және Майкл Легге – тиісінше жас, ересек және қарт Франк Маккорт, ал Эмили Уотсон Франк Маккорттың анасы Анжела, Роберт Карлайл – әкесінің рөлінде ойнады. Фильм Маккорттар отбасы Америкадағы ауыр жағдайдан кейін Ирландияға қайтып келген кезден басталады. Көптеген көше көріністері Ирландияның Корк қаласында түсірілді. Фильмнің музыкалық сүйемелдемесін Джон Уильямс жазды және дирижерлік етті, оған Билли Холидей мен Синед О’Коннордың әндері енді.

Музыкалық

Адам Хауэллдің (Музыка және өлеңдері) және Пол Херттің (Кітабы) «Анжеланың күлі» атты туындысының сахналық музыкалық бейімдеуі 2017 жылдың 6 шілдесінде Лимериктегі Лайм-три театрында тұңғыш рет көрсетілді, содан кейін Дублиндегі Bord Gáis Energy театрында және Белфасттағы Grand Opera House-та қойылды. Маккорттың әйелі Эллен Фрей Маккорт, Лимерикте ашылғанға дейін, осы естеліктер негізінде музыкалық туынды жасау туралы: «Фильм кітаптағы немесе осы музыкалықтағы юморды жеткізе алмайды» деді. Одан әрі ол былай қосты: «Егер ойлансаңыз, «Суини Тодд» музыкалық туынды үшін жақсы мысал бола ма? Не «Оливер!» не «Энни»? Бұл сериалдардың әрқайсысының жарқын тұстары бар, ал «Анжеланың күлі» – қиындықтарды жеңіп шыққан отбасы туралы шынайы оқиға».