Кіріспе

Жоқ. Бұл биология және органикалық химияның уақыт жобасы 1600 жылға дейінгі және одан кейінгі маңызды оқиғаларды көрсетеді.

1600 жылға дейін

б.з.т. 520 ж. – Кротондық Алкмеон тамырларды артериялардан ажыратып, көру нервін ашты. б.з.т. 450 ж. – Сушрута «Сушрута Самхита» еңбегін жазды, оның өңделген нұсқалары біздің заманымыздың үшінші ғасырына қарай 120-дан астам хирургиялық құралдар мен 300 хирургиялық процедураны сипаттайды, адам хирургиясын сегіз санатқа бөліп, косметикалық хирургияны енгізеді. б.з.т. 450 ж. – Ксенофан қазбаларды зерттеп, тіршіліктің эволюциясы туралы болжам жасады. б.з.т. 380 ж. – Диокл ең көне анатомия кітабын жазып, «анатомия» терминін алғаш рет қолданды. б.з.т. 350 ж. – Аристотель жануарларды жан-жақты жіктеуге тырысты. Оның жазба еңбектеріне жануарлардың жалпы биологиясы – «Historion Animalium», жануарлардың салыстырмалы анатомиясы мен физиологиясы – «De Partibus Animalium» және даму биологиясы бойынша «De Generatione Animalium» кіреді. б.з.т. 300 ж. – Теофраст (немесе Теофраст) ботаниканы жүйелі түрде зерттеуді бастады. б.з.т. 300 ж. – Герофил адам денесін кесіп зерттеді. 50–70 ж. – Плиний Ақсақалдың (Гай Плиний Секунд) «Historia Naturalis» еңбегі 37 томдық болып жарық көрді. 130–200 ж. – Клавдий Гален адам анатомиясы туралы көптеген трактаттар жазды. 1010 ж. – Авиценна (Абу Али әл-Хусейн ибн Абдалла ибн Сина) «Медицинаның каноны» атты еңбегін жариялады. 1543 ж. – Андреас Везалий «De humani corporis fabrica» анатомиялық трактатын жариялады.

17001799 жыл

1767 жылы Каспар Фридрих Вольф дамушы балапанның тіндері ешнәрседен пайда болатынын және жұмыртқада бұрыннан бар құрылымдардың жай ғана дамуы емес екенін айтты. 1768 жылы Лазаро Спаланзани бай шұжықты алдымен қыздырып (барлық организмдерді өлтіру үшін) және тығын жабылған колбада салқындатса, онда ешқандай организм өспейтінін көрсету арқылы өздігінен пайда болу теориясын қайта жоққа шығарды. Ол сондай-ақ сүтқоректілерде ұрықтану үшін жұмыртқа және сперма қажет екенін көрсетті. 1771 жылы Джозеф Пристли өсімдіктер жануарлар мен отты пайдаланатын газ шығаратынын көрсетті. Бұл газ оттегі еді. 1798 жылы Томас Мальтус "Халық санының принципі туралы эссесінде" адам популяциясының өсуі және тамақ өндірісі мәселелерін талқылады.

18001899 жыл

1801 жылы Жан Батист Ламарк омыртқасыздардың таксономиясын егжей-тегжейлі зерттеуді бастады. 1802 жылы Готфрид Рейнхольд Тревиран (Biologie oder Philosophie der lebenden Natur) және Ламарк (Hydrogéologie) биология терминін қазіргі мағынасында тәуелсіз түрде ұсынды. Бұл сөзді 1800 жылы Карл Фридрих Бурдах қолданған. 1809 жылы Ламарк эволюцияның қазіргі заманғы теориясын, қалыптасқан белгілердің мұрагерлігіне негізделгенін ұсынды. 1817 жылы Пьер Жозеф Пеллетье мен Жозеф Биенаимэ Кавенту хлорофиллді бөліп алды. 1820 жылы Кристиан Фридрих Нассе Нассе заңын қалыптастырды: гемофилия тек еркектерде ғана кездеседі және әсер етпеген әйелдер арқылы беріледі. 1824 жылы J. L. Превост және J. Б. Дюма сперматозоидтардың бұрынғыдай паразит емес, олар ұрықтандыру агенттері екенін көрсетті. 1826 жылы Карл фон Баер сүтқоректілердің жұмыртқалары жұмыртқалықтарда екенін көрсетті, осылайша 200 жылдық сүтқоректілер жұмыртқасын іздеу аяқталды. 1828 жылы Фридрих Вёлер мочевинаны синтездеді; органикалық емес бастапқы материалдардан органикалық қосылысты алғаш рет синтездеді. 1836 жылы Теодор Шван асқазан қабыршасынан алынған экстракттерде пепсинді тапты; жануар ферментін алғаш рет бөліп алды. 1837 жылы Теодор Шванн ауаны қыздыру оның шіруіне жол бермейтінін көрсетті. 1838 жылы Матиас Шлейден барлық өсімдіктер жасушалардан тұрады деп ұсынды. 1839 жылы Теодор Шванн барлық жануар тіндері жасушалардан тұрады деп ұсынды. Шванн мен Шлейден жасушалар – тіршіліктің элементарлық бөлшектері екенін айтты. 1843 жылы Мартин Барри Лондон Корольдік қоғамының философиялық еңбектеріндегі 1 беттік мақаласында қоян үшін сперматозоид пен жұмыртқаның бірігуін баяндады. 1856 жылы Луи Пастер микроорганизмдер ашытуды тудырады деп мәлімдеді. 1858 жылы Чарльз Р. Дарвин мен Альфред Уоллес табиғи іріктеу арқылы биологиялық эволюция теориясын ("өзгерту арқылы шығу") тәуелсіз түрде ұсынды. Дарвин өз еңбектерінің кейінгі басылымдарында ғана "эволюция" терминін қолданды. 1858 жылы Рудольф Вирхов жасушалар тек бұрыннан бар жасушалардан ғана пайда бола алады деп ұсынды; "Omnis cellula e celulla", барлық жасушалар жасушалардан пайда болады. Жасуша теориясы барлық организмдер жасушалардан (Шлейден мен Шванн) тұрады екенін, ал жасушалар тек басқа жасушалардан (Вирхов) ғана пайда бола алатынын айтады. 1864 жылы Луи Пастер жасушалық тіршіліктің өздігінен пайда болуын жоққа шығарды. 1865 жылы Грегор Мендель бұршақ өсімдіктерінде мұрагерлік белгілі бір ережелерге сәйкес келетінін көрсетті. Бөліну принципі әр организмде әр қасиетке екі ген бар екенін, олар организм жұмыртқа немесе сперматозоидтар жасағанда бөлінетінін айтады. Тәуелсіз таралу принципі жұптың әр гендері жұмыртқа немесе жыныс жасушаларының қалыптасуы кезінде тәуелсіз таратылатынын көрсетеді. Мендельдің генетика ғылымының негізін қалауы ұзақ уақытқа дейін назардан тыс қалды, бұл оны қатты ренжітті. 1865 жылы Фридрих Август Кекуле фон Страдониц бензолдың алтыбұрышты сақинадағы көміртек пен сутек атомдарынан тұратынын анықтады. 1869 жылы Фридрих Мишер жасуша ядросында нуклеин қышқылдарын тапты. 1874 жылы Якоб вант Хофф пен Джозеф Ахилл Ле Бел органикалық молекулалардың үш өлшемді стереохимиялық бейнелеуін жетілдірді және тетраэдрлі көміртек атомын ұсынды. 1876 жылы Оскар Гертвиг пен Герман Фол (теңіз кірпісінің жұмыртқасында) сперматозоидтың жұмыртқаға енуін және жұмыртқа мен сперматозоид ядроларының бірігуін, жаңа ядроның қалыптасуын тәуелсіз түрде сипаттады. 1884 жылы Эмиль Фишер қанттардың құрамын және құрылымын егжей-тегжейлі зерттеуді бастады. 1892 жылы Ханс Дриш 2 жасушалы теңіз кірпісінің эмбрионының жеке жасушаларын бөліп, әрбір жасушаның толыққанды жеке тұлғаға айналатынын көрсетті, осылайша алдын ала қалыптасу теориясын жоққа шығарды және әрбір жасушаның "тотипотентті" екенін көрсетті, яғни жеке тұлғаны қалыптастыру үшін қажетті барлық мұрагерлік ақпаратқа ие. 1898 жылы Мартинус Бейжеринк сүзу эксперименттерін қолданып, темекі мозаикасы ауруын бактериядан кішірек нәрсе тудыратындығын көрсетті, оны ол вирус деп атады.

1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1990 – French Anderson және басқалар адам пациентінде алғашқы мақұлданған гендік терапияны жүргізді. 1990 – Napoli, Lemieux және Jorgensen петуния гүлдерінің түсін зерттеу барысында РНК-ның араласуын (1990) ашты. 1990 – Wolfgang Krätschmer, Lowell Lamb, Konstantinos Fostiropoulos және Donald Huffman Бакминстерфуллереннің күлден бөлінетінін, себебі ол бензолда еритінін анықтады. 1995 – Тіршілік ететін алғашқы организмнің толық геномы жарияланды. 1995 жылы Reinhardt Kristensen және Peter Funch Cycliophora тайпасынан белгілі алғашқы түр – Symbion pandora-ны сипаттады. 1996 – Dolly қойы ересек сүтқоректінің алғашқы клоны болды. 1998 – Mello және Fire РНКi жөніндегі жұмыстарын жариялады, олар 2006 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. 1999 – Пенсильвания университетінің Адам генотерапия институтының зерттеушілері гендік терапия әдісін клиникалық сынақ кезінде Jesse Gelsinger-дің қазасына себепкер болды, нәтижесінде FDA институттағы гендік терапия сынақтарын тоқтатуға мәжбүр болды. 2000 жылы Reinhardt Kristensen және Peter Funch Micrognathozoa тайпасынан алғашқы белгілі түр – Limnognathia maerski-ді сипаттады. 2001 жылы Mantophasmatodea кішітәртібіне жататын алғашқы жәндіктер табылды. 2001 – Адамның толық геномының алғашқы нұсқалары жарияланды (Craig Venter-ді қараңыз). 2002 – "Құрастырылған" алғашқы вирус – тышқандарды сал қылып, өлтіретін жасанды полиомиелит вирусы. 2007 – Illumina Next Generation Sequencing құралдарының коммерциялық өндірісі басталды. Бұл ең танымал жоғары өнімділік жүйесіне айналды. 2012 – CRISPR Cas9 ДНК-ны өңдеу биотехнологиялық құралы ретінде қолданыла бастады.