Кіріспе

Христиандық монахтық – христиандық құлшылыққа арналған аскетикалық және көбінесе усақталған өмір салтын ұстанатын христиандардың құлшылық ету тәжірибесі. Ол христиан шіркеуі тарихының ерте кезеңінде, Киелі кітаптардағы үлгілер мен идеалдарға, соның ішінде Ескі өсиеттегілерге сүйене отырып қалыптаса бастады. Қазіргі уақытта ол діни ережелермен реттеледі (мысалы, Әулие Августин ережесі, Ұлы Антоний, Әулие Пахомий, Әулие Василий ережесі, Әулие Бенедикт ережесі) және монахтық өмірдің түрлері бар тиісті христиан дінтерінің канондық заңдарымен. Монастырь өмірін өтегендер жалпы терминдермен аталады: монахтар (ерлер) және қарындастар (әйелдер). «Монах» сөзі грек тіліндегі μοναχός (monachos, 'монах') сөзінен шыққан, ол μόνος (monos) сөзінен туындаған, яғни «жалғыз» деген мағынаны білдіреді. Христиан монахтары бастапқыда монастырьларда тұрмаған, керісінше, «монос» сөзі ұсынғандай, оқшау өмір сүруден бастаған. Бата алғандардың саны артқан сайын, олар далада жалғыз өмір сүріп, жақын жердегі алғашқы монахтардың үлгісімен өмір сүруге тырысты. Көп ұзамай монахтар аскетикалық өмір салтын сақтау үшін қауымдастықтар құрды. Христиандық тарихшы Роберт Луис Уилкеннің айтуынша, «Олар шіркеу ішінде балама әлеуметтік құрылым құрып, ең бекем христиандық институттардың біріне негіз салды». Монахтар көбінесе монастырьда тұрады, қоғамда (кенобиттер) немесе усақтап (ерік-еріксіздер) өмір сүреді.

Монахинялар мен монахтардың өмірі

Монастықтың негізгі идеясы – әлемнен немесе қоғамнан уақытша немесе толық оқшаулану. Монастырь өмірі монахтар, канондар, клерктер және соңғы кезде құрылған діни қауымдар сияқты "діни ордендерден" ерекшеленеді. Соңғыларының басты мақсаты белгілі бір жұмыспен айналысу, мысалы, уағыздау, оқыту, тұтқындарды босату сияқты істер, олар олардың қызметінің үлкен бөлігін құрайды. Монахтар түрлі еңбектерді атқарғанмен, бұл жұмыстардың бәрі монахтық өмірдің мәнінен тыс. Монахтар мен діни орден өкілдері – екі бөлек роль. XIII ғасырда монастырлардың ысырапқа ұшырауына байланысты, "христиандық иманды үйрету үшін жаңа діни ордендер құрылды". Христиандық өмірді өткізудің екі жолы да оны мойындаған христиан діндерінің (мысалы, Рим-католик шіркеуі, Шығыс православие шіркеуі, Англикан шіркеуі немесе Лютеран шіркеуі) заңдарымен реттеледі. Христиандық монахтық өмір әрқашан бірдей ойлы христиандармен бірге өмір сүруді білдірмейді. Христиандық монахтық түрлі сыртқы формаларға ие болды, бірақ, жалпы алғанда, екі негізгі түрі бар: а) жалғыз өмір сүру (эремиттік), б) бірлескен өмір сүру (кенобиттік). Әулие Антоний біріншісінің, ал Әулие Пахомий екіншісінің негізін қалаушысы болып саналады.

Киелі кітаптағы мысал

Бірінші ғасырдағы ессендер мен терапевтер сияқты топтар христиан монахтығының алғыкүші саналатын өмір салтын ұстанды. Ерте христиан монахтығы Илияс пайғамбар мен Жақияның мысалынан шабыттанды, олар екеуі де шөлде жалғыз өмір сүрді. Ең бастысы, Исаның шөлде Шайтанмен жеке күрескен кезінің оқиғасы, оның қоғамдық қызметінен бұрын, оларға үлгі болды. Киелі кітапта нәзирлер де монахтыққа қатысты үлгі ретінде айтылады, олар шашын қырқып, белгілі бір диетамен ораза ұстады, қасиетті өмір сүрді және гигиенаға қатысты белгілі бір тәжірибелерді сақтады. Дегенмен, нәзирлердің жағдайы көбінесе монахтар ордендерінің тікелей алғыкүші емес, тарихи еврей антының немесе сертінің бір түрі ретінде қарастырылады, себебі бұл израильдіктерге қатысты тарихи контекстке және тарихи Израиль дініндегі ант беру рәсімдерінің маңыздылығына байланысты.

Ертедегі христиандық

Алғашқы христиан аскеттері нақты археологиялық із қалдырмаған, жазбаларда ғана айғақтар бар. Мәсіхке өмірін арнаған қауымдар кем дегенде 2-ғасырдан бастап кездеседі. Сондай-ақ, "имандылар" деп аталатын, көбінесе шөлде емес, елді мекендердің шетінде тұратын, әлемде қалып, бірақ аскетизмді ұстанатын және Құдаймен бірігуге ұмтылған жеке аскеттер де болды. Никеялық аскетизмде адам жалғыз өмір сүріп, ұзақ және жиі ораза ұстайды, ет пен шараптан бас тартады, мүмкіндігі болса, қолөнер арқылы өзін асырайды, тапқан ақшасын тек өмір сүруге қажетті мөлшерде ғана сақтап, қалғанын кедейлерге садақа етеді. Бұл атау үшінші ғасырда өркениетті қалдырып, Мысырдың усақ тауында жалғыз өмір сүрген Мысырлық Антонийге берілген. Ол, мүмкін, алғашқы христиан оқшаулаушысы болмаса да, танымал болғандықтан солай қабылданады. Пауыл – тарихта монах ретінде өмір сүрген алғашқы христиан. 3-ғасырда Мысырлық Антоний (252–356) шөлде оқшау өмір сүрді және біртіндеп оның жанында, бірақ онымен бірге тұрмайтын ізбасарлар жинады. Бұл типтегі монастырь ермитикалық немесе "ермит сияқты" деп аталады. Жалғыздыққа ұмтылған монахтардың тағы бір жолы – анхорет/анхоритка болу еді. Мұндай қажеттілік туған себебі, оқшау өмір сүруге ниет білгендер, бірақ жабайы табиғатта жалғыз өмір сүре алмаған адамдар болды. Сондықтан олар епископтан рұқсат алып, ол содан кейін оқшаулау рәсімін орындайтын. Рәсім аяқталғаннан кейін, анхорет әдетте шіркеуге ашылатын терезесі бар бөлмеде жалғыз тұратын, соның арқылы қасиетке қатысып, шіркеу қызметтеріне қатысатын. Екі терезе арқылы тамақ жеткізіліп, кеңес іздеушілер келіп-кетіп тұратын. Ең танымал анхорет – 1342 жылы Англияда туған Джулиан Норвичтік болды.

Кенобиттік монастырь

Алғашқы шөл аталары оқшау өмір сүргенмен, олар көбінесе толыққанды оқшауланбаған, бірақ бір-біріне жақын тұрып, жақын қауымдастықтар құрады. Мұндай қауымдастықтар Нитрия және Скете шөлдері сияқты жерлерде пайда болды. 346 жылы Әулие Пахомий Мысырда алғашқы кенавиттік христиан монастырын құрды. Пахомий монастыры – қабырғамен қоршалған ғимараттар жиынтығы. Монахтар үйлерге бөлінді, әр үй шамамен қырық монахтан тұрды. Монастырда отыз-қиырқ үй болуы мүмкін. Әр монастырьдың үстінде абат, ал әр үйдің үстінде – проваст және оларға бағынышты лауазымды тұлғалар болды. Монахтар атқаратын жұмысына қарай үйлерге бөлінді: сонымен, ағаш шеберлеріне арналған үй, шаруаларға арналған үй және т.б. Бірақ бөлінудің басқа принциптері де қолданылған сияқты, мысалы, гректерге арналған үй болды. Сенбі және жексенбі күндері барлық монахтар шіркеуде құдай қызметіне жиналды, ал қалған күндері үйлерде дұға және басқа рухани жаттығулар орындалды. Пахомий қауымы өте табысты болғандықтан, ол басқаларды ұйымдастыруға көмектесуге шақырылды. Ол 346 жылы қайтыс болған кезде Мысырда, әсіресе Тебейде, осындай 3000-қа жуық қауым бар деген болжам жасалды. Осыдан кейін монахтық Палестинаға, Яһудия шөлдеріне, Сирияға, Солтүстік Африкаға және ақырында Рим империясының қалған бөліктеріне жылдам тарады. 370 жылы Каппадокияда монахтық мектептің негізін қалаушы Ұлы Василий Кесария епископы болып, аскетикалық өмірдің қағидаларын жазды. Шығыс монахтық ілімдерін батыс шіркеуіне Әулие Иоанн Кассиан (шамамен 360 – 435 жж.) жеткізді. Жастығында ол досы Германмен бірге Палестинадағы монастырға кірді, содан кейін Нитриядағы шөлге сапар шегіп, шөлдегі монахтармен кездесті. Кейіннен Кассиан Марсель маңында монахтар мен монахтар монастырын құрды. Ол «Институттар» және «Конференциялар» атты екі үлкен еңбек жазды. Бұл кітаптарда ол Мысырдағы тәжірибесін ғана емес, сонымен қатар христиан монахтығына терең евангелиялық және теологиялық негіз берді. Әулие Бенедикт (шамамен 480 – 547 жж.) көп жылдар бойы Италиядағы Субиако маңындағы үңгірде өмір сүрді. Ол Пахомийдің монахтық стиліне ауысып, қауымда өмір сүргісі келген бірнеше монахтың басшысы болуын сұрады. 530 және 560 жылдар аралығында ол қауымда өмір сүретін монахтар үшін нұсқау ретінде Әулие Бенедикт ережесін жазды. Ерте шіркеуде монахтыққа қарсыластар да болды, монахтыққа қарсы шыққан алғашқылардың арасында Хельвидий, Иовиниан, Вигилий және Себасттың Аэрийі болды. Олардың көпшілігін монахтық және аскетикалық идеяларды қорғаған Иероним сынға алды. Иовиниан монахтыққа қарсы ең ықпалды қарсыласы болды, ол 390 жылы, қазір жоғалған, монахтыққа және оның этикалық принциптеріне шабуыл жасаған еңбек жазды. Кейбір ариандар да монахтыққа қарсы болды.

Шығыс христиандық монахтық

Православтық монастырьда Батыстағыдай діни ордендер жоқ, сондықтан ресми Монастыр Ережелері (Regulae) болмайды; керісінше, әрбір монах пен монахша барлық қасиетті әкелерді оқып, олардың ізгіліктерін ұстануға шақырылады. "Белсенді" және "көңілді" өмір арасында да ешқандай айырмашылық жоқ. Православтық монастырлық өмір белсенді де, көңілді де болатын жайттарды қамтиды. Шығыс православие шіркеуінде үш түрлі монахтық бар: жалғыздық, қауымдық және скит. Скит – көбінесе екі-үш адамнан тұратын, ақсақалдың басшылығымен жүретін өте шағын қауымдастық. Олар аптаның көп бөлігін жеке дұғада өткізеді, содан кейін сенбі және мереке күндері бірлесіп дұға ету үшін жиналады, осылайша жалғыздық және қауымдық монахтықтың ерекшеліктерін біріктіреді.

Тарихи дамуы

Тіпті Ұлы Антоний ("монахтықтың әкесі") шөлге кетер алдында, өмірін аскетикалық тәртіпке арнап, Евангелиенің үйретіктеріне сәйкес өмір сүруге тырысқан христиандар болды. Монастықтың Шығыста таралуымен, Египет шөлдерінде уақыт өткізген жалғыз өмір сүретіндер Палестинаға, Сирияға, Кіші Азияға және одан әрі тараған кезде, Шөл Әкелері мен Шөл Аналарының айтқандары (апофтегмалар) мен іс-қимылдары (праксистер) жазылып, таратылды – алдымен өздерінің монахтар арасында, содан кейін діншілер арасында. Осы ең алғашқы жазбалардың бірі – Геленополис епископы Палладий жазған «Жәннат» (префект Лавзусқа арналғандықтан, ол Лавзиалық тарих деп те аталады). Александриялық Ұлы Афанасий (Ұлы Антонийдің өмірі монахтық агиографиясының үлгісін қалыптастырды), Ұлы Иероним және басқа да аты-жөні белгісіз жинақтаушылар да ықпалды еңбектер жазуға жауапты болды. Сондай-ақ, кенобиттіктің әкесі Ұлы Пахомий және оның шәкірті скит монахтығының негізін қалаушы Ұлы Феодор құрған қауымдарды қоршаған жазбалар да маңызды. Монастырлық өмірге қатысты нұсқауларды алғаш рет бергендердің бірі – Кесарияда, Константинопольде және Афинада білім алған, кәсіби отбасынан шыққан Ұлы Василий болды. Василий Палестина мен Египеттегі жалғыз өмір сүретіндердің ошақтарына барды, бірақ оған ең қатты әсер еткені – Ұлы Пахомийдің басшылығымен құрылған ұйымдасқан қауымдар болды. Ұлы Василийдің аскетикалық жазбалары жақсы тәртіпті қауымдық өмірдің нормаларын белгіледі және ең жақсы монахтық қасиетке айналған – қарапайымдылық туралы сабақ берді. Ұлы Василий монахтық өмірге арналған бірнеше нұсқаулықтар жазды (Кіші Аскетикон, Үлкен Аскетикон, Мораль және т.б.), олар заңгерлік мағынада кейінгі Батыс ережелері сияқты «Ережелер» болмаса да, бір шатыр астында өмір сүретін және күшті аббаттың басшылығымен өмір сүретін монахтар қауымының маңыздылығын нақты көрсетті. Оның үйретіктері грек және орыс монахтығының үлгісін қалыптастырды, бірақ Латындық Батысқа оның ықпалы аз болды. Монастықтың дамуы үшін Египеттегі Синай тауындағы Ұлы Екатерина монастыры өте маңызды. Осы жерде Иоанн Климак (шамамен 600 ж.) «Құдайға көтерілу сатылары» атты еңбегін жазды – осы еңбек православ монастырьларында бүгінге дейін Құдайға сыйынғанда немесе Ұлы ораза кезінде трапезда оқылып келеді. Шығыс Рим империясының гүлдену кезеңінде императорлар көптеген үлкен монастырларды құрды, соның ішінде Киелі таудағы жиырма «суверенді монастырьлар» – бүкіл елдің жандарын Құдайға жақындатуға арналған нағыз «монахтық республикасы». Осы ортада «Филокалия» жинағы құрастырылды. Шығыс пен Батыс арасындағы Ұлы ажырасым кеңейген сайын, гесихазм туралы түсініспеушіліктер туды. Салоника епископы, тәжірибелі Афон монахы Ұлы Григорий Палама Калабриялық Варлаамның сын-пікірлеріне қарсы Шығыс православиелік руханилықты қорғады және рухани өмірге қатысты көптеген маңызды еңбектерді қалдырды.

Қазіргі

Христиандық монастырь – лайықты жағдай болып қалып келді және монахтар қасиеттіліктерді алу үшін жергілікті шіркеуге тәуелді болды. Алайда, егер монастырь Египеттегі көптеген мысалдар сияқты шөлде оқшауланған болса, онда бұл қиындық монастырьларды дін қызметкерлерін қабылдауға немесе олардың абысын немесе басқа мүшелерін қасиеттілікке ие етуге мәжбүр етті. Діни қызметкер монахты иеромонах деп атайды. Шығыс православиесінде епископтық лауазымды толтыру қажет болғанда, олар рухани жағынан жетілген және епископқа қажетті басқа да қасиеттерге ие еркектерді табу үшін жақын жердегі монастырьларға жүгінетін. Соңында, Шығыс православие шіркеулері арасында барлық епископтардың монах болуы тиіс деген канондық ереже орнатылды. Монастырлық орталықтар бүгінгі күнге дейін Болгарияда, Эфиопияда, Грузияда, Грецияда, Солтүстік Македонияда, Ресейде, Румынияда, Сербияда, Киелі жерде және православие әлемінің басқа да аймақтарында гүлденуде, ал Афон тауының автономиялық монастырлық мемлекеті Шығыс православие шіркеуі үшін монастырьлардың рухани орталығы болып табылады. Темір перде құлағаннан бері монастырьлардың қайта жандануы орын алды, және бұрын бос немесе қираған көптеген монастырьлар қайта ашылды. Монастырь Шығыс православие шіркеуінде маңызды рөл атқаруда. Қасиетті канондарға сәйкес, барлық епископтар монахтар болуы керек (жанында әйелі жоқтар ғана емес), ал монастырьда қасиеттіленген әулиелерге арналған мерекелер шіркеудің литургиялық дәстүрінің маңызды бөлігін құрайды. Ораза, хисихазм және рухани өмірді іздеу монахтардың ғана емес, сонымен қатар діндарлардың арасында да ынталандырылады.

Монахтардың түрлері

Сонымен қатар, монахтардың үш деңгейі бар: Расофор, Ставрофор және Схема монах (немесе Схема монахша). Әр үш дәреже аскетизмнің күшейген деңгейін көрсетеді. Монастықтың алғашқы күндерінде бір ғана деңгей – Ұлы схема болды, тіпті Әйгілі Теодор Студит аралық дәрежелерді орнатуға қарсы болды, бірақ шіркеу пікірінің көпшілігі үш ерекше деңгейдің дамуын қолдады. Егер үміткер монахтық өмірді қабылдағысы келсе, ол өзі таңдаған монастырьға қонақ ретінде кіреді және иегуменнен (игуменнен) қабылдауды сұрайды. Кем дегенде үш күннен кейін иегумен өз қалауынша үміткерді жаңадан келген ретінде киіндіре алады. Жаңадан келгеннің кию рәсімі жоқ; оған (немесе оған) жай ғана Подразник, белбеу және скуфос беріледі. Шамамен үш жылдан кейін иегумен өз қалауынша жаңадан келгенді Расофор монахы ретінде киіндіре алады, оған Расса (грекше: Расон) деп аталатын сыртқы киім беріледі. Монах (немесе монахша) қаласа, өмірінің соңына дейін осы дәрежеде қалуы мүмкін. Бірақ Расофорға арналған кию рәсімі бұл дәрежені «Бастаушы» деңгейі ретінде көрсетеді, сондықтан монахтың келесі деңгейге көтерілуі күтіледі. Расофорға сондай-ақ шіркеуде және ресми жағдайларда киетін клобук беріледі. Сонымен қатар, Расофорға кию кезінде дұға арқаны беріледі. Келесі дәреже – Ставрофор – көптеген орыс монахтары өмір бойы сақтайтын дәреже. Ставрофор аталымы «крест көтеріп жүруші» дегенді білдіреді, себебі осы дәрежеге кигенде монахқа үнемі киюге арналған крест беріледі. Бұл крест Параманд деп аталады – жазуларымен және «Мен Иеміз Исаның жараларын денеме таңбалаймын» деген сөздермен кестеленген, ленталармен бекітілген ағаш крест. Параманд осылай аталады, өйткені ол Мантияның (грекше: Мандиас; шіркеу славяндық: Мантия) астында киіледі, ол монахты мойнынан аяқтарына дейін толық жабатын ұзын плащ. Орыстар арасында Ставрофорларды «мантиялы монахтар» деп те атайды. Кию кезінде Ставрофорға ағаштан жасалған қол кресі, жанатын шам және дұға арқаны беріледі. Монахтықтың ең жоғары дәрежесі – Ұлы схема (грекше: Мегалоскемос; шіркеу славяндық: Схимник). Схема монахының дәрежесіне жету гректер арасында орыстарға қарағанда жиірек кездеседі, олар үшін бұл көбінесе шөлге кеткендерге немесе өте тәжірибелі монахтарға арналған. Схема монахы немесе схема монахшасы Расофордың киімін киеді, бірақ оған Аналав (шіркеу славяндық: Аналав) қосылады, ол иықтарды жабатын және алдыңғы және артқы жағынан тізелерге дейін түсетін айқыш тәрізді киім. Бұл киім кейбір Рим католик ордендері киетін скапулярийді еске түсіреді, бірақ ол Крест пен Азап құралдарымен әдемі безендірілген (жоғарыдағы суретті қараңыз). Схема монахы киетін клобук та қызыл крест және басқа да белгілермен кестеленген. Клобук жоғарғы жағында дөңгелек болып келген түрлі пішінде болуы мүмкін, онда оны кукулион деп атайды. Схема монахы киетін скуфия да күрделі безендірілген. Шығыс православие монахтарының киімі монахтар мен монахшалар үшін бірдей, тек монахшалар қосымша орамал киеді, оны апостольник деп атайды. Шығыс православие монахтығының орталық және біріктіруші ерекшелігі – үнсіздік тәжірибі, яғни ешуалық дұғаның үнемі айтылуы. Барлық аскетикалық тәжірибелер мен монахтық қарапайымдық жүректі теорияға немесе жанның Құдаймен бірігуінен туындайтын «құдайлық көрініске» дайындауға бағытталған. Мұндай бірігу ешқандай адамдық әрекет арқылы қол жеткізілмейді. Аскет жасай алатыны – жерді дайындау ғана, ал тұқымның өсуі мен жеміс беруі Құдайдың қолында.

Тарих

Батысқа монахтық діннің енуі шамамен 340 жылға дейін даулануы мүмкін, қасиетті Афанасийдің Римге сапары кезінде, қасиетті Антонийдің шәкірттері Аммон мен Исидор египеттік монахтармен бірге келген кезде. Бірнеше жыл өткен соң "Антонийдің өмірі" жарияланып, латын тіліне аударылуы египет монахтығы туралы білімді кеңінен таратып, Италияда осы үлгіге еліктеушілер көптеп табылды. Алғашқы итальяндық монахтар Мысырдағысын дәл қайталауға тырысты, сондай-ақ әулие Иероним, Руфин, Паула, Евстохий және екі Мелания (Үлкен және Кіші) сияқтылар тікелей Мысырға немесе Палестинаға барып, Италияға қарағанда монахтық өмірге қолайлырақ жағдай тапты. Хонарат Арль епископы болып тағайындалды. Иоанн Кассиан 385 жылдары Палестина мен Мысырдағы монастырда монахтық тәжірибені зерттеу үшін монахтық жолын бастады. Мысырда ол монастырьдың ең жоғары формасы деп есептеген, уақытша усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, жалғыз өмірге қызығушылық танытты, бірақ ол құрған монастырлардың барлығы ұйымдасқан монахтар қауымдастығы болды. 415 жыл шамасында Марсель маңында екі монастырь құрды. Монастық руханият Лерен, Тур және Оксер арқылы Галлиядан Ұлыбританияға, содан кейін Ирландияға келді. Оның руханилығына Шөл Әкелері зор ықпал етті, ал монастырь жабық аумағы жеке монахтар ұяларының жиынтығын қоршап тұрды. Британ шіркеуі христиан әлемінің басқа жерлерінде қолданылатын үлгіге ұқсас епископтық құрылымды қолданды. Іллтуд, Давид, Гилдас және Дейниол 6 ғасырдағы Ұлыбританияның көрнекті тұлғалары болды. Томас О'Лофлиннің айтуынша, "әрбір монастырь, осы кезеңдегі көптеген монастырьлар сияқты, монастырь тәжірибесін бастан өткерген және кейін басқалар келген немесе кенобиттік қауымдастық құрған адамның монахтық құштарлығына жеке жауап ретінде қарастырылуы керек". Монастырлар отбасылық принцип бойынша ұйымдастырылды. Абаттан кейінгі ең маңызды лауазымда жазушы, скрипторийді басқаратын, монастырьдың оқу қызметімен айналысатын және жылнамаларды сақтайтын адам тұрды. Жазушы лауазымы көбінесе абат лауазымына жол ашты. Мұрагерлік құқық және абатпен туыстық байланыс монахтық лауазымдарға тағайындауда маңызды рөл атқарды. Ғимараттар көбінесе ағаштан, қамыс пен сабаннан салынды. Монастырлар көбінесе кенобиттік болды, яғни монахтар жеке ұяларда тұрды, бірақ ортақ дұға, тамақ және басқа да іс-шаралар үшін жиналатын. Кельт монахтығы қатаң аскетизммен және білімге құштарлықпен ерекшеленді. Кейбір қатал аскеттер "жасыл шейіттер" деп аталатын шалғай жерлерде жалғыз өмір сүрді.

Әйелдер қауымдастығы

Әйелдер қауымдары көбінесе өте кішкентай және кедей болып келді. Монахинялар тамақпен қамтамасыз ететін бірнеше шаруа немесе қайырымдылық жасаған иманды адамдар болмаса, барлық жұмысты өздері істеуге мәжбүр болды. Олар жіп иіп, мата тоқыды, тұрғын жайларын таза ұстады, сиырларын сауды және өзіне тамақ дайындады, ол көбінесе аз ғана болды.

Екі қабатты монастырлар

Ирландияның Кильдере қаласындағы Бригит монастырі ерлер мен әйелдердің бірдей құрамындағы монастырь болды, оны аббатисса басқарды. Осындай үлгі басқа монастырьлардың негізінде де кездеседі.

Шотландия

397 жылы Ниниан, Клайд теңізінің оңтүстігіндегі аймақтан шыққан британиялық, Уиторндағы шіркеуін Турдың Әулие Мартиніне арнады. Беденің айтуынша, Ниниан оңтүстік пиктілерін дінге келтірді. Кентигерн VI ғасырдың соңында Британдық Стратклайд Корольдігінің апостолы және Глазго қаласының негізін қалаушысы және қасиетті покровительі болды. Христиандыққа қарсы көзқарас салдарынан ол бір уақытқа Уэльске көшіп, онда қасиетті Асаф монастырын құрды. Ол монахтарды үш топқа бөлді. Оқу-жазу білмейтіндерге монастырь сыртындағы егін шаруашылығы, мал өсіру және басқа да қажетті жұмыстар жүктеліп, ал 300 монах монастырь ішінде тамақ дайындау, шеберханалар салу сияқты міндеттерге бекітілді. Қалған, оқу-жазу білетін монахтар күндіз-түні шіркеуде діни қызметтер атқаруға тағайындалды.

Уэльс

Кадок V ғасырдың соңында Ланкарфанды құрды. Ол діни киімді ирландиялық монах Сент-Татхайдан алды, ол Монмутширдегі Чепстоу маңындағы шағын қауымның басшысы болған. Туған жеріне оралған соң Кадок Ланкарфан, яки "Айдарлар шіркеуі" деп аталған шіркеу мен монастырь салды. Ол сол жерде колледж мен аурухана да ашты. Аңыз бойынша, ол күн сайын жүз дін қызметкерін, жүз сарбазды, жүз жұмысшыны, жүз кедейді және сол сандағы жесірлерді тойдырған. Мыңдаған адамдар дүниеден қол үзгенде монах болды, көбінесе олар өздерінің басшыларының үлгісімен, тайпа мүшелері ретінде істеді. Епископтықтар, каноникаттар және приходтық қызметтер бір отбасының мүшесінен екіншісіне, көбінесе әкеден ұлға көшті. Олардың тайпалық сипаты ирланд және уэльс монастырьларының ортақ ерекшелігі болды. Ілтид өмірінің бастапқы кезеңін Ланкарфанда Кадоктың шәкірті ретінде өткізді. Ол Ланиллиттд Фуарда монастырь құрды. Оның шәкірттерінің бірі Корнуолл монахтығының маңызды тұлғасы Пауль Аврелиан болды. Гилдас Дана да Ланиллиттд Фуарда оқыды, бірақ король Альфред сарайына ғалым іздегенде Сент-Дэвидтің Ассерін шақырды. Дәуітпен бір замандас болғандар: Тейло, Кадок, Падарн, Беуно және Тисилио.

Корнуолл

Бұл аймақтағы ерте ортағасырлық көптеген елді мекендерде, әдетте, Санкт-Михаилге арналған, шалғай шіркеулер (ермектік часовнялар) орналасқан. Санкт-Михаил – ежелгі діндердің зұлым рухтарын жеңген қасиетті тұлға ретінде белгілі, мысалы, Санкт-Михаил тауындағыдай.

Ирландия

Ирландиядағы ең алғашқы монастырлық қоныстар V ғасырдың соңында пайда болды. Ирландиялықтар ритуал және тәртіп мәселелері бойынша кеңес алу үшін Иллтуд пен оның әріптестеріне жүгінді. Арандық Энда «Ирландия монахтығының патриархы» деп аталады. Мовильдік Финниан Дроморлық Колман мен Ноендрумдық Мохеден оқыды, содан кейін ол да Кандида Касаға барды. Ирландия – ауылдық жерлерде өмір сүретін басшылардың қоғамы болды. Уэльстегідей, егер ру басшысы христиан дінін қабылдаса, оның билігіндегілер де солай істеді. Ирландиядағы монастырлар көбінесе жергілікті ақсүйек отбасынан шыққан абат немесе абысқа жер беру арқылы құрылды. Монастырь рудың немесе туыстық топтың рухани орталығына айналды. Абаттар мен абысшалар тізбесі негізін қалаушының отбасынан тағайындалды, бұл саясат монастырь жерлерін отбасының билігінде ұстап тұрды (бұл ирландиялық құқықтық дәстүрге сәйкес келеді, ол тек отбасы ішінде ғана жерді беруге рұқсат берді). Ирландияда абатты көбінесе «коарб» деп атады, бұл термин негізін қалаушының мұрагері немесе ізбасары деген мағынаны білдіреді. Ирландияда өкінудің ерекше түрі қалыптасты, онда мойынсұну діни қызметкерге құпия түрде жасалды, және өкіну де жеке беріліп, көбінесе жеке орындалды. Өкіну жазалау емес, емдеу ретінде қарастырылды. «Пенциенциалдар» деп аталатын нұсқаулықтар жасалды, олар мойынсұнушыларға басшылық ету және әрбір күнәға берілетін өкінуді реттеу үшін арналған еді. Томас Поллок Оуклидің сөзіне сүйенсек, өкіну нұсқаулықтары алғаш рет Уэльсте, мүмкін Сент-Дэвидте пайда болып, миссионерлік сапарлар арқылы Ирландияға тарады. Ирландия монахтығы монахтар қауымының үлгісін сақтап, Джон Кассиан сияқты, шөлге кетіп, уақытты танып-білуді монахтықтың ең жоғары формасы деп есептеді. Әулиелердің өмірінде монахтардың (және абаттардың) қауымнан оқшауланып өмір сүру үшін монастырьдан алыс кеткендері жиі айтылады. Ирландия монахтық ережелері қатаң дұға мен тәртіптің өмірін белгілейді, онда дұға, кедейлік және бағыну орталық орынды иеленеді. Ирландиялық монахтар шіркеудің тілі – латын тілін үйренуі керек еді. Сондықтан олар рухани және дүниелік мәтіндерді латын тілінде, құрлықтағы замандастарына қарағанда зерек оқыды. Оқытылатын пәндерге латын, грек, еврей, грамматика, риторика, поэзия, арифметика, хронология, қасиетті жерлер, гимндер, уағыздар, табиғаттану, тарих және әсіресе Киелі кітаптарды түсіндіру кірді.

Қалди

Кальдиялар (Céilí Dé, әліп. (Сөзбе-сөз) "Құдайдың жұбайлары") – орта ғасырлардағы Ирландия, Шотландия, Уэльс және Англиядағы аскетикалық христиандық монастырлық және жалғыз өмір сүретін қауымдастықтарының мүшелері болды. Олар алдымен Ирландияда, кейін Шотландияда пайда болды, соборлық немесе колледж шіркеулерімен байланысты болды, монастырлық өмір салтын ұстанды, бірақ монастырлық уәде бермеді.

Гиберно-шотланд миссиясы

Ирландиядағы монахиліктің кеңінен таралуы алдымен Шотландия мен Солтүстік Англияға, содан кейін Галлия мен Италияға дейін жетеді. Колумба және оның ізбасарлары Ирландияның солтүстік-шығыс жағалауындағы Бангор, Шотландияның солтүстік-батысындағы Айона аралы және Нортумбрия патшасы Освальдтың өтініші бойынша Айонадан келген ирландтық монах Айдан құрған Линдисфарн қалаларында монастырларды құрды. Иона абаттары әдетте негізін қалаушылардың туыстарынан тағайындалатын, ал абат көбінесе өзінің ізбасарын тағайындаушы еді. Монахтың басты міндеті – дұға ету болатын. Дұға етуден басқа, монахтар дәрі-дәрмек дайындау, әріп жазу, оқу және басқа да түрлі жұмыстар атқарды. Сонымен қатар, бұл монахтар бақшада және жерді өңдеумен айналысатын. Олар сондай-ақ, монастырь ауласын айналаған жабық галереяда – клуастрде дұға етуге немесе оқуға уақыт өткізетін. Кейбір монастырларда монахтар кітаптар жазатын немесе көшіретін скрипторий болды. Кітаптарды жазғанда, олар өте ұқыпты әріппен жазып, кітаптарға иллюстрациялар салып, әр абзацтың бірінші әрпін әшекейлейтін. Бенедикттің кенобиттік ережесінің тиімділігі мен монастырлардың тұрақтылығы оларды өте өнімді етті. Монастырлар білімнің орталық сақтау орындары және өндірушілері болды. 793 жылы викингтер біліммен әйгілі ирландтық монастырларға шабуыл жасауды бастады. Бір монах бір күні нашар ауа райына қарамастан, ол викингтердің келуін тоқтатып тұрғанын айтты: "Бүгін жел қатты, ол мұхиттың ақ толқындарын лақтырады, мен тыныш теңіздегідей Локланнан келген қатыгез шабуылшылардан қорықпаймын". Он бірінші және он екінші ғасырларда монархиялар мен ұлттық мемлекеттердің күшейе бастауы ордендердің байлығы мен күшін әлсіретті. Монастырь католицизмде маңызды рөл атқара берді, бірақ протестанттық реформациядан кейін Солтүстік Еуропадағы көптеген монастырлар жабылып, олардың мүлкі тәркіленді.

Әскери бұйрықтар

Он екінші ғасырда, Оутремердегі дәстүрлі монастырьлар әскери ордендерге айналды. Бастапқыда олар қажыларды қорғау үшін құрылған, бірақ кейіннен мұсылмандық қайта басып алу әрекеттеріне қарсы күресте және аймақтағы христиан билігін сақтауда маңызды рөл атқарған ірі әскери күштерге айналды. Осы ордендердің ішінде тамплиерлер мен госпитальерлер болды. Әскери монастырь институтының кең таралғанының басты себебі – Клерволық Әулие Бернардың ықпалы болды. Ол, қазіргі христиандық әдістердің соғыста Шіркеудің мақсаттарына жеткіліксіз қызмет ететініне сенді және рухани жетістіктерге жетіп, соғыс арқылы Құдайға қызмет ететін, адал жауынгер-монахтардың тобы қажет деп есептеді. Оның пікірінше, христиандық діннің мүддесін ілгерілету – әділ соғыстың шегінен шығуы мүмкін құралдарды қолдануға ақтайтын мақсат еді. Осы ордендердің көпшілігі 1200 жылдары Оутремерді жоғалтқаннан кейін құлдырады, бірақ Тевтон ордені Балтыққа көшіп, Балтық крест жорықтарында маңызды рөл атқарды.

Қазіргі заманғы батыс христиандық ордендер

Рим католиктері мен протестанттардың ішінде көптеген ерекше монахтар ордендері қалыптасты. Батыстағы монастырлық қауымдар, көбінесе, нақты бір діни үстанымға, ең көп таралғаны – Сент-Бенедикт ережесіне бағынып, ордендер мен конгрегацияларға бірігеді. Шығыс православиесінде мұндай ордендер жүйесі жоқ, бірақ Шығыс католик шіркеулерінің кейбірінде бар.

Лютеран шіркеуі

Лютеран шіркеулері негізделгеннен кейін, лютерандық елдердегі кейбір монастырлар (мысалы, Негенборн қаласының жанындағы Амелунсборн аббаттығы және Рехбург-Локкумдағы Локкум аббаттығы) мен әйелдер монастырлары (мысалы, Уэльзен қаласына жақын Эбсторф аббаттығы және Бурсфельдедегі Бурсфельде аббаттығы) лютерандық христиандық дінді қабылдады. Локкум және Амелунсборн аббаттығы лютерандық монастырлардың ең ұзақ тарихымен мақтанады. 19 ғасырдан бері протестанттар арасында монастырлық өмірге жаңа серпіліс болды. Көптеген қазіргі заманғы лютерандар католик шіркеуінің монахтар ілімін ұстанады. 1947 жылы Базилия Шлинк және Мартирия аналар Германияның Дармштадт қаласында Марияның Евангелиялық қауымдастығын құрды. Бұл қозғалыс негізінен евангелиялық немесе лютерандық деп есептеледі. 1948 жылы бавариялық лютеран пасторы Вальтер Хюммер және оның әйелі Ханна Communität Christusbruderschaft Selbitz-ті құрды. Басқа лютерандық дәстүрлерде 1958 жылы Мичиган штатының Оксфорд қаласындағы Сент-Августин үйінде «Мәсіхтің қызметшілері қауымы» құрылды, онда Артур Крейнедер әкесінің басшылығымен бірнеше адам монахтық өмір мен дұға ғибадаттарын сақтады. Осы адамдар мен басқалары жылдар бойы келіп-кетіп отырды. Қауым әрқашан шағын болып келді, кейде жалғыз мүшесі – Артур ата ғана болды. 35 жыл ішінде 25-тен астам адам монастырлық өмірге бейімділігін сынау үшін бірнеше айдан бірнеше жылға дейін осы үйде тұрды, бірақ 1989 жылы Артур ата қайтыс болған кезде тек бір тұрақты тұрғын қалды. 2006 жылдың басында екі тұрақты мүше және екі ұзақ мерзімді қонақ бар еді. Бұл қауыммен және Швециядағы (Östanbäck монастыры) және Германиядағы (Изге Вигберт монастыры) бауырларымен тығыз байланыс сақталып келеді. Германияда Communität Casteller Ring – лютерандық бенедиктиндік әйелдер қауымы. 2011 жылы Англикалық-Лютерандық Католик шіркеуінің ұйымдастыруымен Августиндік діни орден – Сент-Августин діни қоғамы (Societas Sacerdotalis Sancti Augustini) құрылды. Ол Сент-Августин ережесін ұстанады, штаб-пәтері Христос лютеран шіркеуі ALCC-де орналасқан. Кент аралы, Мэриленд штаты, ал Йенс Баргман – Бас приор. Лютерандық Швецияда әйелдер үшін діни өмір 1954 жылы Марианна Нордстром абысыны Уитбидегі Санкт-Хильда монастырында (Йоркшир) Қасиетті Параклит орденімен және Маргарет Коуп анасымен (1886-1961) байланыс арқылы өз мамандығын алған кезде құрылған болатын. 2011 жылы Америкадағы Евангелиялық-Лютеран шіркеуінде Лютерандық францискандар ордені құрылды. 2023 жылы Лютерандық францискандар ордені өзінің алғашқы бас үйін Хьюстон қаласында құрды.

Англикандық Қауымдастық

Англияда Джон Уиклиф өзінің көзқарастарын тарату үшін лоллардтарды ("кедей дін қызметкерлері") деп аталатын уағыздаушылар ордасын құрды. Англиядағы монастырь өмірі Генрих VIII патшалық кезіндегі монастырьлардың таратылуымен күрт аяқталды. Монастырлардың мүлігі мен жерлері тәркіленіп, патшада қалды, жер иелеріне сатылды немесе адал дворяндарға берілді. Монахтар мен монахтар зейнеткерлікке шықты немесе кейбіреулері континентке қашуға немесе қызметтерін тастауға мәжбүр болды. Шамамен 300 жыл бойы Англия шіркеуінің ішінде ешқандай монастырлық қауым болған жоқ. Оксфорд қозғалысы Англия шіркеуіне католиктік сенім мен дәстүрді қайтаруды жақтағаннан кейін, монастырь өмірін қалпына келтіру қажеттігі сезілді. Англикан дін қызметкері Джон Генри Ньюман 1840 жылдары Оксфорд маңындағы Литтлморда ерлер қауымын құрды, ол Литтлмордағы Әулие Мария және Әулие Николас шіркеуінің викарийі болған кезде. Содан бері Англикан қауымдастығында монахтар, монахтар, әйелдер қауымы және монахтар қауымдары құрылды. 1848 жылы ана Присцилла Лидия Селлон Англикан қайырымдылық сестерін құрды және Реформациядан бері Англикан қауымдастығында діни ант берген алғашқы әйел болды. 1850 жылғы қазан айында Плимут қаласындағы Аббеймерде Англикан әйелдер қауымын орналастыру үшін арнайы салынған алғашқы ғимарат қасиеттендірілді. Онда кедейлерге арналған бірнеше мектеп, кір жуу залы, баспахана және асхана болды. 1840 жылдардан бастап және келесі жүз жыл бойы Ұлыбритания мен АҚШ-та, сондай-ақ Африка, Азия, Канада, Үндістан және Тынық мұхиты елдерінде ерлер мен әйелдер үшін діни ордендер көбейді. Кейбір Англикан діни қауымдары шолумен, ал кейбіреулері белсенді қызметпен айналысады, бірақ Англикандықтар арасындағы монастырь өмірінің ерекшелігі – көпшілігі "аралас өмір" деп аталатын, шолу дұғасы мен белсенді қызметтің үйлесімін ұстанады. Англикандық діни өмір Рим католиктерінің өмірін жақсы бейнелейді. Рим-католик діндарлары сияқты, Англикан діндарлары да кедейлік, тазалық және бағынудың үш антқа кіріседі. Діни қауымдар ортақ ереже бойынша бірге өмір сүреді, құдайлық қызметке қатысып, күнделікті Эвхаристияны тойлайды. XX ғасырдың басында, Англо-католик қозғалысы өзінің шыңына жеткен кезде, Англикан қауымдастығында жүздеген ордендер мен қауымдар, мыңдаған діни қызметкерлер болды. Алайда, 1960 жылдан бері Англикан қауымдастығының көптеген бөліктерінде, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ-та діни қызметкерлердің саны күрт азайды. Бұрын үлкен және халықаралық қауымдардың көпшілігі қарт ерлер мен әйелдерден тұратын жалғыз монастырьға немесе шіркеуге дейін азайды. ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында көптеген қауымдарға жаңадан келгендердің саны азайып кетті. Кейбір ордендер мен қауымдар жойылып кетті. Дегенмен, бүгінде әлемнің түкпір-түкпіріндегі діни қауымдарда мыңдаған Англикан діни қызметкерлері жұмыс істеп жатыр. Кейбір аймақтарда діни шақырулар азайып жатса да, Африка, Азия және Океанияда Англикан діни қауымдары экспоненциалды өсімді көрсетуде. 1964 жыл шамасында Р.А. Торридің немересі, епископтық миссионер Рубен Арчер Торри III Кореяда миссионерлік қауым ретінде Иса аббаттығын құрды. Ол Епископальдық шіркеумен байланыста және евангелистік ілімді ұстанады.

Методистік шіркеулер

2001 жылдың ақпан айында Біріккен методистік шіркеу Килдэрдің Әйен Бригида монастырын құрды. Бұл Колледжвилл, Миннесота штатында орналасқан методистік бенедиктиндік тұрақты екі монастырь. Монастырлық ордендерден өзге, Әйен Лука ордені – методизм ішіндегі тараған діни орден.

Пресвитериан шіркеулері

Эммануэль әйелдер қауымы 1973 жылы Камерунның Орталық провинциясындағы Макак қаласында, Камерун Пресвитериан шіркеуінің алғашқы әйел пасторларының бірі Мари ананың бастамасымен құрылды. 1975 жылы ол қауымды Бафут ауданындағы Агиатидегі қазіргі орнына көшірді. Қауымда толықтай киеленген 10 әпке, қарапайым уәде берген 4 әпке және дайындықтан өтіп жатқан бірнеше әпке бар. Әпкелер Католик шіркеуінің әйелдер институттарымен тығыз ынтымақтастықта оқытылады. Олардың бірі экуменизм екенін айтады. Эммануэль әйелдер қауымы – Камерундағы жалғыз Пресвитериандық монастыры.

Анабаптизм

Анабаптистер "нағыз сенімге негізделген 'қасиетті өмір' түсінігіндегі монахтардың көптеген элементтерін сақтап қалды". Мысалы, хуттерлер мен Брудерхофтар мақсатты түрде біріккен қауымдастықтарда өмір сүреді, олардың үлкен үйлерінде "ортақ жұмыс, тамақтану және құлшылық ету үшін бірінші қабаттар, екі қабатты шатырларында некеде тұрған жұбайлар үшін монастырь ұялары сияқты кішкентай бөлмелер" бар.

Квакерлік және шакерлік

"Шейкерлер", сондай-ақ "Дүрсілдеуші Квакерлер" деп те белгілі, "әлемнен безгендерге пана және рухани сыйақы беретін протестанттық монахтар ордені" ретінде сипатталған. Олар ұялдасқан және қауымдық өмір салтын, бейбітшілікті ұстанады, сондай-ақ 1780 жылдары өздерінің қоғамында қалыптастырған ерлер мен әйелдердің теңдігін институционалдық деңгейде қолдайды. Олар қарапайым өмір салтымен, архитектурасымен және жиһазымен де танымал. Шын ниетімен келгендер Шейкерлер қатарына қосылуға шақырылады: Қазіргі таңда Арнольд Хадд бауырлас және Джун Карпентер бауырлас есімді екі Шейкер қалған, бірақ олар басқалардың жалғыз қалған Шейкер қауымы – Шаббатдей көлі Шейкер ауылына қосылуын үміттенеді.

Экуменикалық көріністер

Христиандық монастырь өз қауымдастықтары үшін «барлық христиандық» көзқараспен бірнеше жаңа негіздер құрылу арқылы жаңаруды бастан кешіруде. 1944 жылы Швейцария реформатор шіркеуінің пасторы Роджер Шюц Францияда шағын діни бауырластық құрды, ол Тайзе қауымы деп белгілі болды. Ол протестанттық дәстүрдегі монастырьді қайта жаңғырту үмітіне ішінара шабыттанған болса да, бауырластық конфессияаралық болды, католик бауырларды қабылдады, сондықтан ол ерекше протестанттық емес, экуменикалық қауым. Францискан ордені – Ассиздік әулие Франциск пен Ассиздік әулие Клараның өмірі мен христиандық жақсы хабарды түсінуіне еліктеуге арналған ерлер мен әйелдердің діни ордені: жаратылысқа және шеттетілгендерге деген махаббатты бөлісу. Оның құрамында католиктер, англикандықтар, православие және әртүрлі протестанттық дәстүрлерді қамтитын көптеген конфессиялардың өкілдері бар. Орден өзінің харизмасын экуменикалық күш-жігермен және францисканның жалпы басымдықтарымен ғана емес, сонымен қатар әртүрлі францискан ордендері арасындағы қарым-қатынастарды дамытуға көмектесу деп түсінеді. Экуменикалық монастырьдың қосымша көріністерін Бозе монастырь қауымдастығында және протестанттық евангелизмнен пайда болған Жаңа монастырь қозғалысының қауымдастықтарында көруге болады.

Үлестер

Дәстүрлі католик қоғамдарында монастырлық қауымдар білім беру және денсаулық сақтау сияқты әлеуметтік қызметтерді жиі өз мойнына алған. Монастырлардың сыртында қалған мұрасы қазіргі қоғамдағы маңызды ағым болып табылады. Макс Вебер өнеркәсіптік революцияның көп бөлігіне бастама берген ағылшын диссиденттерінің жабық және пуритандық қоғамдарын монастырлық ордендермен салыстырды. Көптеген утопиялық ойшылдар (Томас Мордан бастап) монахтардың ортақ өмірінен шабыттанып, оны бүкіл қоғамға қолдануға тырысты (мысалы, фаланстер). Қазіргі университеттер де христиандық монахтыққа ұқсауға ұмтылады. Тіпті Америкада университеттер 12 ғасырдағы монастырлардың готикалық стилінде салынған. Ортақ тамақтану, жатақханалардағы тұру, күрделі рәсімдер мен киім-кешектер монахтық дәстүрінен көптеген элементтерді қарызданған. Бүгінде монахтық католик, шығыс православие және англикан діндерінің маңызды бөлігі болып табылады.

Білім

789 жылғы капитулярияда былай делінген: "Әрбір монастырь мен аббатханада өз мектебі болсын, онда ұлдарға Забурлар, музыкалық нотация жүйесі, ән салу, арифметика және грамматика оқытылсын". Бұл сөздердегі "ұлдар" дегені тек монастырьға түсуге ниеттенгендер мен монахтардың қамқорлығына берілгендер (көбінесе ақсүйектердің балалары) ғана емес, сонымен қатар монастырь маңындағы ауыл немесе округтің балалары да екені күмәнсіз. Олар үшін әдетте монастырь ғимараттарына жақын сыртқы мектептер ашылған. Орта ғасырларда монастырлар өздерінің скрипторияларында ежелгі қолжазбаларды сақтап, көшірген. Монах болғысы келгендер алдымен грамматика, логика және шешендік өнерді үйренетін. Содан кейін математика, астрономия және музыкамен айналысатын. Оқушылар балауыз тақтаға қаламмен жазатын. Жазулары жетілген соң, оларға сия мен парқша берілетін. Көптеген мектептер ақырында университетке айналды. Скрипториядағы монахтар Грекия мен Римнің, сондай-ақ діни мәтіндерін көшіріп, Орта ғасырларда осы қолжазбалардың жоғалып кетуіне жол бермеді.

Медицина

Монастырь дәріханалары дәрі-дәрмектерді сақтап, зерттейтін. Монахтар көшірген еңбектердің арасында медициналық жазушылардың туындылары да болды, оларды оқып, көшіру арқылы медициналық білімнің қоры қалыптасты. Монастырларда монахтармен қатар, саяхатшылар, кедейлер, қарттар, әлсіздер мен ауруларды емдеу үшін инфирмериялар (ауруханалар) құрылған. 2005 жылы археологтар Саутра Айлдағы қалдықтарды зерттеді, бұл ғалымдарға орта ғасырлардағы адамдардың скорбут сияқты ауруларды қалай емдегенін анықтауға көмектесті; науқастар тістерінің түсуін тоқтату үшін су құрмасындағы С витаминіне толы су құрмасын жепті. Сол археологиялық топ аурухана ағызындағы дренажда ауырсыққа қарсы қолданылатын белладоннаны (аққураң) тапты. Монастырлар егіншілік техникаларын дамытуға да үлес қосты. Мәсса үшін шараптың қажеттілігі шарап өндірісінің дамуына алып келді, бұл Дом Периньонның шампан әдісін (méthode champenoise) ашқандығымен дәлелденеді. Бенедиктин және траппист сыралары сияқты бірнеше ликерлер де монастырларда жасалды. Күні бүгінге дейін көптеген монастырлар мен әйелдер монастырлары жергілікті жерде ас дайындау шеберлігімен танымал. Білімді орталықтандырудың нәтижесінде олар бастапқыда мемлекеттік басқару мен білім беруді бақылап отырды, онда тривиум квадривиум арқылы теологияға жетеледі. Христиан монахтары өнерді Құдайды мақтаудың бір жолы ретінде дамытты. Грегориан әндері мен миниатюралар – квадривиум пәндерін практикалық қолданудың мысалдары. Монахтардың діни өмірден тысқары мәртебесі (кем дегенде теориялық тұрғыдан) әлеуметтік функция атқарды. Тақтан қуылған вестгот патшалары шаштарын қырқып, монастырға жіберілді, осылайша таққа қайта талап ету мүмкіндігінен айырылды. Монастырлар отбасы мұрасын аға ұлына беру үшін екінші ұлдарының бойдақ өмір сүруіне мүмкіндік берді, ал отбасылар оған жақсылық жасады. Көптеген қалаларда қабырғалар сыртында алапеске арналған Сент-Джайл үйі де, қабырғалар ішінде жезөкшелер мен басқа да жағымсыз әйелдерге арналған Магдалина үйі де болды. Кейбір ордендерге монархтар мен бай отбасылар қыздарын үйлену алдында тәрбиелеуге мүмкіндік берді. Монастырлар сондай-ақ, соңғы жылдары Юсте монастыріне зейнетке шыққан Киелі Рим императоры Карл V және оның корольдік міндеттеріне сәйкес монахтарға жақын болған Испанияның Филипп II сияқтыларға да баспана берді.