Тбилиси метрополитенінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Тбилиси қаласының жылдам көлік жүйесі, Грузия

Жоғары көрсеткіш: 653 060 (15 желтоқсан 2023)
| Жылдық жолаушылар ағыны = 138.8 миллион (2019)
| Қызмет тоқтатылған күні =
| Оператор = Тбилиси көлік компаниясы
| Белгілер =
| Көлік құралдары = 192 2017 жылы метро 113.827 миллион жолаушыны тасымалдады. Метроны Тбилиси көлік компаниясы басқарады, ол Тбилиси метросымен бірге 1966 жылы қызметін бастады.

Бастапқы құрылыс

Тбилиси (ресми түрде 1936 жылға дейін Тифлис деп аталатын), Грузияның астанасы, тарихи тұрғыдан Кеңес Одағының ең маңызды қалаларының бірі болып саналды, әсіресе оның саяси орны Кавказдағы ең маңызды қала және 1936 жылға дейін созылған Транскавказдық Социалистік Федеративтік Совет Республикасының астанасы болғандықтан. Қала 19-20 ғасырларда тез өсті, мәдени және саяси орталық болудан басқа, ол Транскавказиядағы маңызды көлік торабы және өнеркәсіптік орталық болды. Тбилисидің тарихи қалыптасқан дамуының ерекшеліктері, Мтквари өзені бойында 25 шақырымнан астамға созылып, қала орталығы тығыз салынған және қаланың кейбір бөліктеріндегі тар тік көшелер, жер көлігінің дамуына кедергі келтіреді. Осының барлығы жедел көлік жүйесіне қажеттілік туды. Әсіресе, оның географиялық ерекшеліктерін ескере отырып, Тбилиси едәуір ұзын, бұл, әрине, метроның қаланың көп бөлігін қамтуын жеңілдетеді. Құрылыс 1952 жылы басталды. Тбилиси бұрынғы КСРО-дағы бірнеше қалалардың бірі болды, онда метро жүйесіне жұмыс бір миллион халқына жетпей басталды. Совет қалаларының метро жүйесін салу үшін ең басты талаптардың бірі - миллионнан астам адам тұруы. 1966 жылдың 11 қаңтарында Тбилиси метрополитені ашылды. Соңғы уақытқа дейін метрополитеннің қаржысы жеткіліксіз болды және нашар электрмен жабдықталуынан қатты қиындықтармен жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол ұсақ қылмыстар, мысалы, қалта ұрлығы мен тонаушылық кең таралған орынға айналды. Бұдан басқа, соңғы жылдары метро станцияларында бірнеше оқиғалар болды. 1997 жылдың 9 қазанында Дидубе станциясында бұрынғы полиция қызметкері өзін-өзі жарылқады. 2000 жылдың 14 ақпанында бір жасөспірім метро стансасына қол гранатасын лақтырып, бірнеше адамды жарақаттады. 2004 жылдың наурыз айында бірнеше адам метроны пайдаланып жатқанда белгісіз газбен уланды. Алайда, 2004-2005 жылдар аралығында қауіпсіздік пен әкімшілік реформалар нәтижесінде қылмыстың саны азайды. Басқа да қызметтер де айтарлықтай жақсарды.

Tbilisi (officially known as Tiflis until 1936), the capital of Georgia, was considered historically to be one of the most important cities of the Soviet Union, particularly because of its political position as being the most significant city in the Caucasus and the capital of the Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic, which lasted until 1936. The city grew rapidly during the 19th and 20th centuries, and apart from being a cultural and political centre, it was also an important transport hub in Transcaucasia and an industrial centre as well. Features of the historically established development of Tbilisi, stretching for more than 25 km along the Mtkvari river, densely built up city centre, and narrow steep streets in some parts of the city, impede the development of land transport. All this contributed to the need for a rapid transit Metro system. Especially considering its geographic characteristic Tbilisi is considerably long, which undoubtedly would simplify the coverage of most parts of the city by the underground. Construction began in 1952. Tbilisi was one of the few cities in the former USSR where work on the Metro system started before the population reached one million people. A population of over a million people was one of the main requirements for Soviet cities to build a metro system. On 11 January 1966, the Tbilisi Metro was opened: Until recently, the Metro had been underfunded and operated in severe difficulties due to poor electrical supply. It had also become infamous for widespread petty crime, like pickpocketing and mugging. In addition, there have been several incidents at metro stations in recent years. On 9 October 1997, a former policeman blew himself up at Didube station. On 14 February 2000, a teenager threw a homemade hand grenade into a metro station, injuring several people. In March 2004, several people were poisoned by an unidentified gas while using the Metro. However, crime has reduced as a result of security and administration reforms in the system from 2004 to 2005. Other services have also significantly improved.

Жаңғырту жұмыстары

Тбилиси метро жүйесінде ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде станциялардың реконструкциясы, сондай-ақ пойздар мен басқа да инфрақұрылым жаңартылуда. Қаланың 2006 жылғы бюджеті осы жобаға 16 миллион лари бөлген. Грузияның бұрынғы президенті Михаил Саакашвили метроны ең беделді қоғамдық көлік жүйесіне айналдыруға уәде берді және 2005 жылдың соңында Тбилиси метрополитенінің бас директоры Зураб Кикалишвилиге метроны 2007 жылға дейін еуропалық стандарттарға сәйкес келтіруді тапсырды. 2005 жылы метро вагондарының жөндеу жұмыстары басталды. Жаңғырту процесінде кеңес дәуіріндегі вагондар күрделі жөндеуден өтті, ескі бөлшектер жаңаларымен ауыстырылды, вагондардың ішкі дизайны өзгертілді және сыртқы түрі жаңаланды. Сонымен қатар, локомотив кабинасы заманауи басқару тақтасымен жабдықталды. Алайда, келесі жылдары жаңарту процесі айтарлықтай баяулады, ал 2010 жылдың шілдесінде Тбилиси метросы әлі де көздеген стандарттан қашық болды. Кейбір жөнделген метро станциялары нашар жоспарлау және жөндеудің сапасыздығына байланысты жақын арада қайта жөндеуден өтуге тура келді. Өкінішке орай, жүйені жаңарту процесі баяу жалғасуда және бірнеше станцияда жөндеу жұмыстары жүргізілуде. 2023 жылға қарай Тбилиси қалалық әкімдігі Тбилиси метросы үшін Metrowagonmash компаниясынан 10 4 вагондық пойыз сатып алды, олар еуропалық стандарттарға сәйкес келеді. Сабуртало желісін Мемлекеттік университетке дейін ұзарту жұмысы 1985 жылы басталды. 1993 жылы құрылыс тоқтатылып, консервацияға алынды. 2012 жылдың қаңтарында Сабуртало желісінің Важа Пшавела станциясынан Сахелмципо Университеті (Мемлекеттік университет) станциясына дейінгі тоқтап қалған бөлігінің құрылысын бастау жоспарланған, оның 80 пайызы кеңес кезеңінде аяқталған еді. Бірақ ол тек 2015 жылдың шілдесінде Азия даму банкінің қаржылық көмегімен қайта басталды және станция 2017 жылдың 16 қазанында халыққа ашылды. Жаңа Мемлекеттік университет станциясы заманауи стандарттарға сай келеді және жаңа технологиялармен жабдықталған. Сонымен қатар, Делиси-Важа-Пшавела туннелі де ашылды. 2021 жылдың ақпан айында Гоциридзе станциясы жөнделді, оны 3 ай ішінде аяқтау жоспарланған. Құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқан кезде пойыздар тоқтамай, стансадан өтіп өтті. Алайда, реконструкция жұмыстары 2023 жылдың наурыз айында ғана аяқталды, мүгедектерге арналған жаңа лифттер мен тактильді жолдар сияқты жабдықтар орнатылды.

The Tbilisi Metro system is undergoing a major rehabilitation effort, including the reconstruction of the stations as well as the modernization of trains and other facilities. The city's 2006 budget allocated 16 million lari for this project. Former President of Georgia Mikheil Saakashvili promised to make the Metro a most prestigious public transport system, and charged the Director General of Tbilisi Metro, Zurab Kikalishvili, in late 2005, to bring the metro up to European standards by 2007. In 2005 began the renovation process of subway trains. As part of the modernization, the soviet era rolling stock was overhauled, old parts were replaced with new ones, the interior of the car was changed, and the exterior was given a different look. Additionally, the driver cab was equipped with a modern control panel. In subsequent years, however, the upgrade process slowed significantly, and as of July 2010, the Tbilisi Metro was still far from its target standard. Some renovated metro stations had to be repaired again soon due to deficient planning and poor quality of the renovation. The renovation process of the system continues unfortunately slowly and there are several stations under renovation. as of 2023 Tbilisi City Hall purchased 10 4 car trains for Tbilisi Metro from Metrowagonmash, which will meet European standards. The extension of the Saburtalo Line to State University station began in 1985. In 1993, the construction was stopped and it went into conservation mode. In January 2012 construction was scheduled to start on a frozen extension of the Saburtalo Line from the Vazha Pshavela station to the Sakhelmtsipo Universiteti (State University) station, of which 80% of the work was completed during the Soviet era. But it was only restarted in July 2015 with financial help from the Asian Development Bank and the station was finally opened to the public on 16 October 2017. The new State University station meets modern standards and is equipped with new technologies. Additionally, the Delisi Vazha Pshavela tunnel was also opened. In February 2021, Gotsiridze station was renovated, and was scheduled to be completed within 3 months. Trains did not stop while construction works were in progress, passing through the station. However, reconstruction works were only completed in March 2023, with facilities dedicated to the disabled such as new elevators and tactile paths.

Шу мәселесі

Тбилиси метрополитеніндегі шу мәселесі әртүрлі факторларға байланысты туындап отыр. Ең басты себеп – ескірген инфрақұрылым, себебі метро жүйесінің көп бөлігі ондаған жылдар бұрын салынған және маңызды жөндеулерден немесе дыбыс оқшаулау шараларынан өтпеген. 81 717/14 және Ezh3 пойыздары, заманауи құраммен салыстырғанда, ескірген конструкциясы мен шуды азайту мүмкіндігінің болмауы салдарынан жоғары шу деңгейін тудырады. Сонымен қатар, пойыздың асинхронды емес қозғалтқыштарымен жоғары жылдамдықта жұмыс істеуі, жер асты туннельдерінің шектеулі кеңістігімен бірігіп, шуды күшейтеді және жолаушылар үшін қолайсыз жағдай жасайды. Бұл күшейткіш әсері туннельдердің ішкі қабырғасымен, олар бетонмен қапталғандықтан одан әрі артады. Тбилиси метрополитеніндегі артық шудың әсері жолаушылар мен метрополитен басшылығы үшін де алаңдаушылық тудырады. Ұзақ уақыт бойы қатты шуға ұшырау есту қабілетінің нашарлауы, стресс және ұйқының бұзылуы сияқты денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін. Бұдан бөлек, шу мәселесі жағымсыз саяхат тәжірибесін тудырады және метро жүйесінің жалпы сапасын төмендетеді. Шу мәселесін тікелей оның бастауынан шешу мақсатында қала әкімдігі жаңа пойыздарды сатып алуға инвестиция жасады, олардың құрамында жаңа буын шуды азайту технологиялары бар. Бұл заманауи пойыздар шу эмиссиясын барынша азайтуға және жолаушыларға тыныш әрі ыңғайлы саяхат жасауға мүмкіндік береді. Метроның шу деңгейі 90 дБ-дан асып кетеді, бұл адам денсаулығы үшін қауіпті деңгей саналады. Көптеген жолаушылар шуға жиі шағымдануына қарамастан, басшылық тарапынан мәселені шешу жоспары туралы ешқандай мәлімдеме жасалмады. 2019 жылы метрополитендегі электр желілері мен желдету жүйелерін толық жаңарту жұмыстары басталды. Электр кабельдерін ауыстырумен қатар, 32 жаңа желдеткіш орнатылатын болады. Бұл жобаға Азия даму банкі 15 миллион доллар бөліп берді.

Жүгіретін құрамды жаңарту

Тбилиси қаласының әкімдігі Еуропалық қайта құру және даму банкінен бөлінген қаражаттың бір бөлігі арқылы 2023 жылдың ақпан айында Metrowagonmash компаниясынан 44 жаңа, заманауи метро вагоны немесе 10 пойыз жиынтығын сатып алуға 48 миллионнан астам евро жұмсады, бұл жүйедегі ескі құрамды жаңартуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, жаңа пойыздарды қолдау мақсатында депо және қосылатын туннель де жаңартылады. Бұл желі 50 жылдан астам уақыттан бері пайдалануға берілгеннен кейінгі алғашқы маңызды құрам жаңартуы болып табылады. 2023 жылдың мамырында компания халықаралық санкцияларға ілескеннен кейін Metrowagonmash компаниясымен жасалған келісімшарт тоқтатылды. Тбилиси жаңа жылжымалы құрамды сатып алу қызығушылығын жоғалтқан жоқ, және үкімет өкілдері ірі жылжымалы құрам компанияларының өкілдерімен кездесіп, жаңа тендер процесін бастауды жоспарлап отыр.

Уақыт шкаласы

Сегмент ашылған күні ҰзындығыДидубе–Руставели11 қаңтар 1966 ж.6,3 кмРуставели–300 Арагвели6 қараша 1967 ж.3,5 км300 Арагвели–Самгори5 мамыр 1971 ж.2,4 кмСадгурис Моедани–Делиси15 қыркүйек 1979 ж.5,5 кмСамгори–Варкетили8 қараша 1985 ж.1,7 кмДидубе–Гурамишвили16 қараша 1985 ж.3,4 кмГурамишвили–Ахметелис Театры7 қаңтар 1989 ж.2,3 кмДелиси–Важа Пшавела2 сәуір 2000 ж.1,2 кмВажа Пшавела–Сахельмципо Университеті16 қазан 2017 ж.1,0 кмБарлығы:23 станция27,3 км

Операция

2018 жылы жүйе 23 станцияны қамтитын екі желіден тұрады, олар маршруттың және рельстің бір бөлігінде жұмыс істейді. Жер астындағы станциялардың 17-сі тереңде орналасқан, ал 4-і жағалауда. Тереңдегі станциялар 6 пилондық стансадан, 5 бағанадан және 6 бір қабатты күмбезден (Ленинград технологиясымен салынған) тұрады. Жағалаудағы станциялар үш бағаналы трепандан және бір қабатты күмбезден (Харьков технологиясы) құралған. Тбилисидің бейбір тегіс ландшафтының салдарынан, метрополитен, әсіресе Ахметели-Варкетили желісінде, жер үсті бөлігі бар. 2005 жылы метродан жылына шамамен 105,6 миллион адам пайдаланды, бірақ 2012 жылы бұл көрсеткіш 94 миллионға жақындады. Оларды тасымалдау үшін 170 советтік теміржол вагоны қолданылады, олар 81–717/714 және Еzh3 модельдерінен тұрады, олар 2000 жылдан бері модернизацияланды (чех 81 71M эскизі негізінде) және екі деподан жұмыс істейді. Станция платформаларының ұзындығы шамамен 102 метрге жетеді, бес вагонды пойыздарды қабылдауға арналған, бірақ метро жүйесінің екі желісінде де төрт вагонды пойыздар қатынайды. Пойыздар таңғы сағат 6:00-ден аз бұрын (нақты уақыт станцияға байланысты өзгереді) түнгі сағат 12:00-ге дейін жүреді, ең көп жүргіншілер кезінде интервал 2,5 минутты, ал түнгі уақытта 12 минутты құрайды. Пойыздың жылдамдығы сағатына 60–80 шақырымды құрайды, ал орташа жылдамдығы сағатына 33 шақырымнан сәл жоғары. 2018 жылдан бастап Мемлекеттік университетке (Тбилиси метрополитені) дейінгі желінің кеңейтілуіне байланысты Siemens компаниясы 2,6 км рельстік жол мен үш аралық сигнализацияны басқаратын жаңа цифрлық сигнализация жүйесін орнатты, бұл желідегі посткеңестік кезеңнен қалған сигнализация жүйесін қамтитын жалғыз бөлік болып табылады.

Жол ақысы

Тбилиси метрополитені бір сапар үшін 1 лари тұратын бірыңғай тарифтік жүйе қолданады. Токендер енді қолданылмайды, ал жолаушылар 2 лариге Metromoney Card (метро станцияларында қолжетімді сақталған құндылық картасы) сатып алып, оған ақы төлеуге болатын қаражат сала алады. Бұл карта жолаушыларға жүйеден шыққаннан кейін 90 минут ішінде қосымша төлемсіз қайта кіруге мүмкіндік береді.

Болашақ

Жүйенің кеңейту жоспары да болды, үшінші желі Ваке ауданымен қатар басқа да жерлерді қамтыды. Қала орталығында қиылысатын үш сызықты, алты радиусты стандартты советтік үшбұрыш құрады. Дегенмен, көптеген құрылыс алаңдары тоқтап тұр, олардың кейбіреулері советтік кезеңге дейін барады. Бұрын Тбилисиде трамвай желісін қайта жаңарту жоспарланған еді. Бірақ, қазіргі таңда ешбір саяси партия бұл мәселені талқыламайды. 2018 жылдың қазан айында Грузияның премьер-министрі Мамука Бахтадзе «Грузин арманы» конференциясында Тбилиси орталығын қаланың оңтүстік-шығыс шеттерімен және Тбилиси Шота Руставели әуежайымен байланыстыратын жаңа желіге 7 жаңа станция салынатынын хабарлады. Жоспар бойынша, жаңа жер үсті желісі Самгори метро стансасынан қаланың шығысындағы Лило базарына дейін жүреді және 2020 жылы ашылуы күтілген. Бүгінгі күні жоба әлі бастамаған. Жаңа метро желісінде екі бағытта 10 минут сайын жүретін жеңіл рельсті көліктерді пайдалану жоспарланған. Қала әкімі Каха Каладзе бұл желінің елордадан 30 км қашықтықтағы ірі қала – Руставиге дейін созылуы жоспарланып отырғанын қосты. Алайда, бұл жоспар жер үсті желісі ашылғанға дейін күшінде қалады. Бүгінде билік партиясы бұл жоспарды ешқашан талқыламайды.

Метроны реформалау жоспары

2022 жылдың қазан айында ЕҚДБ Тбилиси қаласының әкімдігімен бірлесіп, 11 метро станциясының жер үсті инфрақұрылымын жаңарту және қаржыландыру жобасын бастады, оларды коляскамен жүретін адамдар үшін қолжетімді ету мақсатында. Бұл жоспармен қатар, 4 метро станциясына жаңа кіреберістер салынуы тиіс. Аталған жобаға 50 миллионнан астам евро мақұлданды. Жоба бойынша тендер 2023 жылдың шілде айында жарияланды. Қала әкімдігі бекіткен жеңімпаз компания станцияның ішкі инфрақұрылымы, электр жүйесі және өрттен қорғау жүйесі сияқты салалардан бастап, жолаушыларға ыңғайлы жағдай жасауға дейін жұмыстарды жүргізеді. "Станция алаңы" (Тбилиси метрополитені) станциясындағы 3 эскалатор толығымен жаңасына ауыстырылады, ал 36 эскалатор энергияны үнемдеу үшін жаңартылады. Метро реформасы жобасының басқа да жоспарларымен бірге, жобаны 2029 жылға аяқтау жоспарлануда.