Мәскеу метросының Замоскворецкая желісі

Кіріспе

Мәскеу метросының желісі – Замоскворецкая желісі (Замоскворе́цкая ли́ния, ), бұрынғы Горьковско-Замоскворецкая (Го́рьковско Замоскворе́цкая) (2-желі), – Мәскеу метросының бір желісі. 1938 жылы ашылған, тарихи ретімен үшінші желі болып саналады. Замоскворецкая желісінде 24 станция бар, ол шамамен Мәскеу қаласын солтүстіктен оңтүстікке қарай кесіп өтеді. Желінің бойымен толық сапар жасауға 55 минут уақыт кетеді, ал желідегі пойыздардың орташа жылдамдығы шамамен бірдей. Желінің көп бөлігі жер астында орналасқан, бірақ кейбір учаскелерде жер үсті немесе жер бетімен жүретін теміржолдар бар, әсіресе желі Мәскеу өзенін кесіп өтетін жерлерде. Бұл желіде Мәскеу метросының ең алғашқы архитектуралық ескерткіштерінің көптеген мысалдары кездеседі, сондай-ақ бүкіл желідегі ең көп суретке түсірілген станция – Маяковская да осы желіде орналасқан.

Тарих

Жолақтың бірінші кезеңі Мәскеудің ең қызыл көлік артериясы – Ленинградский проспектісімен, ал орталыққа қарай жылжығанда Тверская көшесімен (ресми түрде Горьковская, сондықтан бастапқы атауы) жалғасты. 1938 жылы ол солтүстік-батыс Аэропорт және Беговой аудандарын Белорусский теміржол терминалымен байланыстырып, қала орталығына жетті. Екінші кезең, соғыс жылдары үзіліссіз салынды және 1943 жылы ашылды. Ол Қызыл алаңнан оңтүстікке қарай, Мәскеу өзенінің астынан өтіп, Замоскворечье (атауы осыдан шыққан) ауданына, содан кейін Павелецкий теміржол терминалына және ең бастысы – Сталин зауыдына (ZiS) дейін жетті. Тағы бірнеше кеңейтулер болды, оның ішінде 1964 жылы Ленинград тас жолы мен Мәскеу каналы арқылы Солтүстік өзен портына дейінгі солтүстік бағытты кеңейту. 1969 жылы оңтүстік бағыты Нагатино өнеркәсіптік ауданы мен Коломенское саябағынан өтті, ал қалған бөлігі болашақ Каховская желісіне жалғасты. 1984 жылы үшінші кеңейту екі кезеңмен басталды, ол оңтүстік-шығысқа қарай Царицыно саябағынан өтіп, Орехово-Борисово тұрғын үй массивтеріне дейін созылды. Бірақ, су басқан туннель жаңа тармақты бір күннен кейін және келесі екі жарым айға жабуға мәжбүр етті. 1985 жылдың соңында екінші кезең аяқталды, желінің ұзындығы 36,9 шақырымға жетіп, 20 стансасы болды және күніне 1,8 миллион жолаушы тасымалдады. Жолдың күрделі және тамаша тарихы оның архитектуралық ансамблінде көрінеді, әсіресе ол кеңес заманының соғысқа дейінгі Ар-Деко сәулетінің ең жақсы үлгілерін көруге болатын сирек орындардың бірі. Барлық станциялардан ең көп назар аударатыны – Маяковская станциясы, ол желіде ең көп суретке түсірілген ғана емес, сонымен қатар Мәскеу метросы туралы брошюралардың мұқабаларында және экскурсиялық нұсқаулықтарда жиі кездеседі. 1938 жылы желі алғаш ашылғанда, үш желінің бір мезгілде құрылуын ажырату үшін түсті кодтау енгізілді. Біріншісі – Сокольницкая, көбінесе саяси себептермен қызыл түспен белгіленді. Алайда, хронологиялық тұрғыдан Арбацко-Покровская желісі екінші болып құрылды және көк түспен боялды, ал үшіншісі – Замоскворецкая жасыл түс алды. Бірақ Арбацко-Покровская желісінің бір бөлігі бірінші кезеңнен бері жұмыс істеп тұрғандықтан, Замоскворецкая желісінің маңызы зор болды. Сондықтан, желі екінші орынға ие болды. Бұл дәстүр бұрынғы Кеңес Одағының барлық қалаларында сақталды, бірінші желі қызыл, ал екінші/үшіншісі көк немесе жасыл болды. Алайда, кейбір метрополитендер, әсіресе Минск метросы, бұл үрдісті кері өзгертуге шешім қабылдады. 2022 жылдың 12 қарашасынан бастап Замоскворецкая желісінің Автозаводская мен Орехово арасындағы бөлігі туннельді жөндеу жұмыстарына байланысты алты айға жабылды.

The first stage of the line followed Moscow's busiest transport artery the Leningradsky Prospekt or as it moves into the centre the Tverskaya Street (formally Gorkovskaya hence the original name), and connected the northwestern districts of Aeroport and Begovoy along with the Belorussky Rail Terminal with the city centre in 1938. The second stage, construction of which was uninterrupted during the war, opened in 1943 and followed the Red Square south under the Moskva River into the dense district of Zamoskvorechye (hence the name) and then onto the Paveletsky Rail Terminal and more significantly the Stalin Factory (ZiS) in the Southeast of Moscow. Several more extensions were to take place including the northern one following the Leningrad Highway and the Moscow Canal into the Northern River Port in 1964. A southern one in 1969 passed the Nagatino industrial district and the Kolomenskoye park, the rest of the extension went into the future Kakhovskaya line. In 1984 a third extension commenced in two stages to the southeast past the Tsaritsyno park and into the Orekhovo Borisovo housing massifs. A flooded tunnel, however forced the new branch to close a day after and for the next two and a half months. In late 1985 the second stage was completed, reaching a length of 36.9 kilometres with 20 stations and a daily passenger traffic of 1.8 million people. The line's complex and inspiring history is mirrored in its architectural ensemble, particularly as it is one of the few places that it is possible to see the best of Soviet pre war Art Deco architecture. In the spotlight before all other stations is Mayakovskaya, a station that is not only most photographed in the network but is also common sight on covers of brochures and tour guides into Moscow's underground realm. When the line first opened in 1938, to distinguish the simultaneous formation of the three lines instead of one, colour coding was introduced. The first one, the Sokolnicheskaya being Red, for mostly political reasons. However chronologically the Arbatsko Pokrovskaya line would have been second and was coloured blue, whilst the third one Zamoskvoretskaya was given green. However as part of the Arbatsko Pokrovskaya line was already in operation from the first stage, the significance of the Zamoskvoretskaya line was far greater. As a result the line was listed second. This tradition has since been passed on in all ex Soviet cities with the first line being red and the second/third being either blue or green. However some metros, notably Minsk Metro chose to deliberately reverse the trend. Since 12 November 2022, the section of the Zamoskvoretskaya line between Avtozavodskaya and Orekhovo has been closed for six months for the reconstruction of the tunnel.

Соңғы оқиғалар мен болашақ жоспарлар

Бүгінде желіде әртүрлі кезеңдерде салынған және кейбіреулері қайта жаңартылған станциялардың жиынтығы бар. Бұл жүйедегі ең жұқ жүкталған желілердің бірі, ал кейбір станциялардың жасы 70 жылға жуық. Тарих бойында бірнеше рет жаңарту жұмыстары жүргізілді, бірақ соңғы уақытта олардың маңыздылығы артып келеді. Белорусская станциясы жақында ескі керамикалық қабырғаларын жаңа мәрмәрмен алмастыру бойынша кең ауқымды реконструкциядан өтті. Әлемге әйгілі Маяковская станциясы 2005 жылы екінші шығудың ашылуынан кейін эскалаторларын ауыстыру үшін бастапқы вестибюлі уақытша жабылды. 1960 жылдардағы «жүз табанды» станцияларды қосымша жаңарту жоспарлануда, оның ішінде ескі керамикалық плиткаларды алюминий панельдермен алмастыру қарастырылып жатыр. Желі салынып жатқанда, болашақта жаңа станциялар салуға мүмкіндік беретін тік туннельдер қалдырылды. Олардың бірі – 1979 жылы ашылған Маяковская мен Театральная арасындағы Горьковская (қазіргі Тверская) станциясы. Бірақ тағы бірнеше орын қалды: Тверская мен Театральная арасындағы Советская, Динамо мен Белорусская арасындағы Бега, Новокузнецкая мен Павелецкая арасындағы Вишняковский Переулок және Театральная мен Новокузнецкая арасындағы Москворечье (Васильевский Спуск деп те аталады). Соңғысына жаңа кеңселер мен қонақүйлер салынуы мүмкін болғандықтан, Россия қонақ үйінің орнындағы бос кеңістік ең көп дамуға ие. Бұл ережелерге қосымша, Автозаводская мен Коломенская арасындағы жер үстіндегі учаскеде тағы бір станция салуға рұқсат берілді. Оның уақытша атаулары Нагатинский Затон немесе Проспект Андропова болды, бірақ «Технопарк» атауы таңдалды. Станция 2014 жылдың соңында ашылды. Метро 2017 жылы Ховриноға дейінгі солтүстік бағытты ұзартып, осы станцияны желінің соңғы солтүстік аялдамасы етіп белгіледі. Беломорская аралық станциясы 2018 жылдың 20 желтоқсанында ашылды. Бұл ұзарту желіні жақын орналасқан Мәскеу облысының Химки қаласына дейін ұзартуға мүмкіндік береді.

Today the line features a combination of stations that were built during different periods and some rebuilt since. Also it is one of the busiest in the system and for some stations, that are almost 70 years old clearly show their age. Improvement works have been carried out several times throughout history, but in recent times their emphasis has grown. Belorusskaya was recently subjected to an extensive facelift reconstruction on replacement of its old ceramic walls with new marble ones. The world famous Mayakovskaya station following the opening of the second exit in 2005 had its original vestibule closed for replacement of escalators. It is expected that additional reconstruction will be done on 1960s "centipede" stations including the replacement of old ceramic tiles with aluminium planes. When the line was built several areas were left with a straight tunnel provision for potential future built in of new stations. One of which was Gorkovskaya (now Tverskaya) between Mayakovskaya and Teatralnaya, which was opened in 1979. However several more remain: Sovetskaya between Tverskaya and Teatralnaya, Bega between Dinamo and Belorusskaya, Vishnyakovsky Pereulok between Novokuznetskaya and Paveletskaya and Moskvorechye (also referred to as Vasilyevsky Spusk) between Teatralnaya and Novokuznetskaya. The latter provision stands the highest chance of being developed as the vacant space caused by demolition of the Rossiya Hotel is likely to be filled with new office buildings and hotels. In addition to the provisions, another station was recently approved to be built on the surface level track between Avtozavodskaya and Kolomenskaya. The provisional names were Nagatinsky Zaton or Prospekt Andropova, although the name Tekhnopark was selected. The station opened in late 2014. The Metro completed the northern extension to Khovrino in 2017, making that station the northern terminus of the line. Belomorskaya, an intermediate station, opened on December 20, 2018. The extension creates the potential to further extend the line into the adjacent Moscow Oblast town of Khimki.