Кіріспе

Латекс аллергиясы – табиғи резеңке латексіндегі ақуыздарға туындайтын әртүрлі аллергиялық реакцияларды қамтитын медициналық термин. Ол көбінесе табиғи резеңке латексі бар өнімдерге қайталап қабылдану нәтижесінде дамиды. Латекс қамтитын медициналық құралдар немесе жабдықтар шырышты қабықшалармен жанасқанда, қабықшалар латекс ақуыздарын сіңіре алады. Кейбір сезімтал адамдардың иммундық жүйесі осы антигенді ақуыздармен иммунологиялық реакцияға түсетін антиденелерді өндіреді. Көптеген заттар табиғи резеңкеден жасалған немесе олардың құрамында бар, мысалы, аяқ киімнің табандары, қалам ұстағыштары, ыстық су бөтелкелері, серіппелі ленталар, резеңке қолғаптар, презервативтер, сәби бөтелкелерінің сосқалары және шарлар; осылайша, реакцияны тудыруы мүмкін көптеген қабылдану жолдары бар. Латекс аллергиясы бар адамдарда кейбір жемістерге, мысалы, бананға да аллергиялық реакция пайда болуы немесе дамуы мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Латекске аллергиялық реакциялар I типті гиперсезімталдықтан, реакцияның ең ауыр түрінен, IV типті гиперсезімталдыққа дейін ауытқиды. Реакцияның басталу жылдамдығы аллергия деңгейіне тікелей пропорционалды: I типті реакциялар латекске тигеннен кейін бірнеше минут ішінде көріне бастайды, ал IV типті реакциялар пайда болуына бірнеше сағат немесе күндер қажет болуы мүмкін. Көбінесе латекс аллергиясы латекске тиген жерде қышыма пайда болумен, одан кейін ринитпен көрінеді. Латекске тиген кездегі ең көп кездесетін физиологиялық реакция – дерматит, ол ауырсынуға, қышуға және қызаруға әкеледі. Ангиоэдема ауыз, қынап немесе тік ішек арқылы тікелей байланысқа түскен кезде де жиі кездеседі. Ауыр гиперсезімталдықтың белгілеріне жергілікті және жалпы қышымалар, бас айну немесе өлімге бет қарай сезіну, ангиоэдема, лоқсып құсу, іш ауруы, ринит, бронхоспазм және анафилаксия жатады. IV типті реакциялар әдетте эритема, көпіршіктер (везикулалар мен папулалар түзілуі), қышу және латекске тиген жерде қабықшалар түзілуімен сипатталады. Бұл тітіркендіргіш контактілі дерматит латекске иммундық емес реакция болып саналады. Реакцияның күші әсер ету ұзақтығына, сондай-ақ тері температурасына тікелей байланысты. Латекс аллергиясы бар адамдардың 40%-ы тітіркендіргіш контактілі дерматитке шалдығады; 33,1%-ы I типті аллергиялық реакцияға; 20,4%-ы IV типті аллергиялық контактілі дерматитке, ал 6,5%-ы I және IV типті симптомдардың екеуіне де шалдығады.

Кәсіби әсер ету

Латекс аллергиясының таралуы латекске көбірек ұшыраған белгілі бір топтарда жоғарырақ, және осы контексте зерттелген. Атап айтқанда, латекске үнемі және ұзақ уақыт кәсіби жолда ұшырау аллергия дамуының белгілі қауіп факторы болып табылады. Денсаулық сақтау қызметкерлері, стоматологтар, қосымша тағам қызметкерлері, косметологтар, резеңке өнеркәсібінің жұмысшылары, құқық қорғау органдарының қызметкерлері және бояушылар – бұл ең тәуекелді мамандықтардың кейбірі. 2016 жылдың 19 желтоқсанында FDA АҚШ денсаулық сақтау ортасында ұнтақталған қолғаптарды пайдалануға ресми түрде тыйым салды, себебі аллергияға байланысты болатын жарақаттардың қажетсіз ауыртпалығын атап өтті. АҚШ және көптеген басқа дамыған елдердегі денсаулық сақтау орталарында латекстен аулақ болудың жалпы ережелері енгізілді, нитрилді қолғаптарға көшу арқылы. Әсіресе, қайта-қайта оталар немесе катетеризациялар жасауға себеп болатын созылмалы денсаулық мәселелері бар адамдар латекс аллергендеріне көбірек ұшырайды және аллергия дамытуы мүмкін. Ауруханадан тыс жерлерде латекс аллергиясы, әуесқой және кәсіби спортшыларда дамуы мүмкін, егер олардың спорттық жабдықтарында табиғи резеңке болса, мысалы, жүзу костюмдері немесе жүгіру аяқ киімдері. Әсіресе резеңке баскетбол қолдар мен саусақтарда дерматитке әкелуі мүмкін. Спортшыларда латекске сезімталдық терінің қорғаныш қабатын азайтатын және контактіні күшейтетін жергілікті жансыздандырғыштар мен басқа да заттарды қолдану арқылы жеделдетілуі мүмкін. Сондай-ақ, кішкентай балаларда латекс аллергиясы үйде және мектепте резеңке шарлар, етіктер, қолғаптар және ойыншықтар сияқты заттарға ұшыраудан пайда болуы мүмкін деген гипотеза бар.

Спинна бифида

Спина бифидасы бар адамдардың көпшілігі латекске аллергиясы болады. Бұл жағдайға шалдыққан балалардың 68%-ы латекске реакция білдіруі мүмкін. Спина бифидасы мен латекс аллергиясы арасындағы байланыстың себебі толыққанды анықталмаған. Дегенмен, спина бифидасы бар пациенттер өмірінің басында-ақ латекске сезімтал бола алады, себебі олар жиі хирургиялық араласындарға және латекс өнімдерімен байланысты медициналық процедураларға түседі.

Аллергиялық реакциялар

Латекске аллергиясы бар адамдар кейбір өсімдіктерге және/немесе осы өсімдіктердің өнімдеріне (мысалы, жемістерге) аллергиялық реакцияны бастан кешіруі немесе дамытуы мүмкін. Бұл латекс-жеміс синдромы деп аталады. Осы синдромға қатысты жемістерге (және тұқымдарға) банан, авокадо, каштан, киви, манго, маракуйя, інжір, құлпынай, папайя, алма, қарбыз, сельдерей, картоп, помидор, сәбіз және соя жатады. Бұл жемістердегі ақуыздар латекс ақуыздарына ұқсас. Hevein-ге ұқсас ақуыз домендері латекс пен банан немесе жалпы жемістер арасындағы аллергендік қиылыс реакциясының мүмкін себебі болып табылады. Табиғи каучук латексі бірнеше ферменттерде орналасқан бірнеше конформациялық эпитоптарды қамтиды, мысалы, Hev b 1, Hev b 2, Hev b 4, Hev b 5 және Hev b 6.02. FITkit – табиғи каучук латексіне тән негізгі аллергендерді: Hev b 1, Hev b 3, Hev b 5 және Hev b 6.02 сандық анықтауға арналған латекс аллергенін тексеру әдісі.

Алдын алу

Латекске сезімталдық алдын алудың ең тиімді жолы – латекспен байланысты шектеу немесе толығымен болдырмау, әсіресе спина бифида сияқты қауіп факторлары бар балалар үшін. Ауруханаларда латекс ұнтағы бар қолғаптарды қолдануды шектеу денсаулық сақтау қызметкерлері арасында алғашқы профилактика стратегиясы ретінде, ал сезімталдық дамыған адамдар үшін екінші профилактика ретінде тиімділігін дәлелдеді.

Эпидемиология

Латекс аллергиясы жалпы халық арасында сирек кездеседі, әсіресе аурухана қызметкерлері және омыртқа бұғаны бар науқастар сияқты жоғары тәуекел топтарымен салыстырғанда. Бағалаулар бойынша, дүние жүзіндегі жалпы халықтың шамамен 4,3% латекс аллергиясымен күреседі. АҚШ-тағы жалпы халықтың 1%-дан 6%-ға дейін латекс аллергиясы бар; қандағы антидене деңгейін анықтау нәтижелері 2,7 миллионнан 16 миллионға дейінгі американдықтар латекске сезімталдықтың әлдебір түріне тап болғанын көрсетеді. Әйелдерде латекс аллергиясы ерлерге қарағанда шамамен үш есе жиі кездеседі. Әйелдер үшін ықтимал қауіп факторлары жоғары тәуекелді мамандықтарда жұмыс істеудің көбеюі және әйел гормондарының әсерінен гистаминнің жоғары деңгейде бөлінуі болып табылады.