Қасиетті кітаптардағы әдеби жақтау құрылымы

Кіріспе

Әдеби жақтау құрылғысы

Киелі кітаптарды зерттеуде инклюзио – рефренге ұқсас әдеби құрал. Ол жақтау немесе қаптама құрылымы деп те аталады, және мәтіннің басы мен соңында бір материалдың қайталануынан тұрады. Инклюзионың мақсаты құрылымдық болуы мүмкін, оқырманды ерекше маңызды тақырыпқа салып, назар аударуына көмектеседі, немесе инклюзио ішіндегі материалдың инклюзионың өзімен қалай байланысты екенін көрсетуге қызмет етеді.

Еврей жазбаларында (Ескі Келісім)

Инклюзио – еврей поэзиясындағы, соның ішінде Ескі Келісімнің кейбір бөліктеріндегі қайталанатын тәсілдердің бірі. Еремия кітабындағы инклюзионың жиі кездесуі ерекше назарға аларлық. Еремия кітабындағы инклюзионың айқын мысалын оның бірінші бөлімінде, 1–24 тарауларында табуға болады, олар бірінші және соңғы эпизодтағы ұқсас сұрақпен (1:11, 24:3) және бадам бұтақтары мен інжір себеттерінің ұқсас бейнелерімен қамтылған. Инклюзио 36-шы және 45-ші тараулардың арасында да кездеседі, олардың екеуінде де Барух бен Нерия есімді пайғамбарға Еремияның болжамдары сеніп тапсырылған. Бұл құрылым 1:10 және 24:6 тармақтарында да байқалады. Шындығында, соңғы (52-ші) тарауды қоспағанда, кітаптың барлық бөлігі 1:1 және 51:64 арасындағы инклюзионың ішінде деп санауға болады, олардың екеуінде де Еремияның уағыздауы туралы айтылады (דברי ירמיה), осылайша 52-ші тараудың кейінірек қосылғанын көрсетеді; алайда, осылайша көзге жақсы көрінетін шараның мағынасы бар ма, жоқ па, соны саралау ақылды оқырманға қалдырылған. Бұл кішірек формадағы инклюзио – яғни, қамтылған бөлімнің өте қысқа болуы – Еремия кітабында кездеспейді дегенді білдірмейді. Мысалы, Еремия 4:22 тармағында: "לא ידעו" (білмеді) деген тіркес Құдайдың халқына жасаған талдауының басында және соңында қолданылады. Ағылшын тіліндегі аудармалар мұндай құрылымды сақтамайды. Инклюзио басқа да Китаптарда кеңінен таралған. Нақты мысал – 118-ші псалмның бірінші және соңғы (29-шы) тарықтары: "הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו". Тағы бір, көбірек дау тудыратын мысал – Рут кітабындағы 1:1 және 1:22 арасындағы белгілі бір ұқсастық, шамалы хиастикалық сипатта; бұрынғысында Елимелек Моавқа артықшылық беріп Бетлехемді тастап кетеді, ал соңғысында Рут пен Наоми Моавты Бетлехемге алмастырады. Соңында, Жаратылыс кітабының 2-ші тарауында инклюзио бар деген болжам бар, себебі ер адам тараудың басында, ал әйел адам соңында жаратылған, бұл екеуінің арасындағы параллельдіктерге мәтіндік дәлел келтіреді.

Inclusio is one of a number of repetitive devices in Hebrew poetry, including parts of the Old Testament. Particularly noteworthy are the many instances of inclusio in the Book of Jeremiah. A rather far flung example of inclusio in the Book of Jeremiah can be found in its first section, chapters 1–24, which are enveloped both by a similar question in the first and last episode (1:11, 24:3), and by similar imagery—that of almond rods and baskets of figs. Inclusio may also be found between chapters 36 and 45, both of which mention Baruch ben Nerya, to whom Jeremiah's prophecies were entrusted. Bracketing can also be seen in The Lord's sayings in 1:10 and 24:6. Indeed, the whole book save for its last (52nd) chapter—which some claim was appended to it—can be thought of as inside the inclusio formed by 1:1 and 51:64, both of which mention the preaching of Jeremiah (דברי ירמיה), thus implying the lateness of chapter 52; although analyzing whether so trivial a measure has any meaning but that which appeases the eye is best left to the astute reader. None of this is to say that the shorter forms of inclusio—those in which the section enframed is quite shorter—are not found in the Book of Jeremiah. An example is found in Jeremiah 4:22, which reads:

The phrase "לא ידעו" (did not know) is found at the beginning and the end of The Lord's analysis of his people. English translations do not preserve this structure. Inclusio also abounds in other books of the Bible. An obvious example of inclusio is found in the first and last (29th) verses of Psalm 118 "הודו לה' כי טוב כי לעולם חסדו.". Another, more disputed, example may be found in the Book of Ruth, where one finds a certain resemblance, if somewhat chiastic, between 1:1 and 1:22—in the former Elimelekh leaves Bethlehem in favor of Moab, and in the latter Ruth and Naomi leave Moab in favor of Bethlehem. Finally, it has been suggested that Genesis 2 contains inclusio, for the male is created at the start of the passage and the female at the end, providing textual evidence for the parallels between the two.

Раввиндер әдебиеттерінде

Талмуд раввиндері Киелі кітапта инклюзияның кездесетінін білген, бұл туралы раввин Йохананның Вавилон Талмудындағы Берахот 10а-дағы: «Дәуіттің сүйікті әрбір псалмын ол «Ашрей» («бақытты») деген сөзбен бастады және «Ашрей» деген сөзбен аяқтады». Раббиндік жазбалардың авторлары инклюзияны әртүрлі өлшемдегі әдеби бірліктердің соңғы нүктелерін белгілеу үшін және мүмкін, бір-біріне ұқсамайтын мәлімдемелер арасындағы тұжырымдамалық байланысты көрсету үшін жиі қолданды. Мишнаның Келим трактатының соңында рабби Йосе бұл құбылысты былай деп нақты айтады: «Бақыттысың, Келим, өйткені сен лас нәрсеге қатысты [мәлімдемелермен] ашылып, тазалыққа қатысты [мәлімдемелермен] аяқтадың». «Берахот» трактаты, Екінші Кітап Мұсадан (6:4-9) алынған «Шма Исраэль» («Ей, Израиль») өлеңін оқу ережелерін талқылаумен басталады, осы өлеңнің екінші тармағын (5-аят) ғибадат тұрғысынан түсіндіреді, бұл трактаттың басындағы ритуалдық оқу трактаттың соңында рухани нұсқаудың көзі бола алатынын көрсетеді. Мишнаның «Назир» трактаты екі атақты библиялық назир – Самсон (Назир 1:2) және Самуил (Назир 9:5) туралы айтады, олар осы институттың тиісінше жағымсыз және оң үлгілерін көрсетеді. Мишнаның көптеген тараулары инклюзиямен шеңберленген. Тааниттің алғашқы мишнасында рабби Джошуа Суккот мейрамында жаңбырдың «батаның белгісі емес» екенін, ал тараудың соңғы мишнасында нисан айынан кейінгі жаңбырдың «қаһардың белгісі» екенін айтады. Бұл тарауда жаңбырдың Құдайдың баталарын және қарғыстарын жеткізу жолы ретінде сипатталуы басты тақырып болып табылады. Кейде инклюзия сөз ойындарына негізделген. Охалоттың 7-тарауы «нефеш атума» («қатты ескерткіш») мәйіттің ластығы туралы талқылаумен басталады және «айн дочин нефеш мипней нефеш» («бір жанды екінші жанның пайдасына бөліп тастауға болмайды») деп, анасын құтқару үшін туған баланы өлтіруге болмайды деген мәлімдемемен аяқталады. «Нефеш» сөзі тараудың басында және соңында қарама-қарсы мағынада қолданылуы, тиісінше өлім мен өмірді бейнелеуі, туу мен өлімнің құпиялары арасындағы байланысты көрсетеді. Инклюзияның мысалдары кейінгі раввиндік әдебиеттерде де кездеседі. Тосефта Маккоттың 3-тарауы үш қашып кету қаласын белгілеу туралы мәлімдемелермен басталады және аяқталады. Ишая 32:20-ға қатысты уағыздар Бава Камма трактатының 1-тарауының басында және соңында кездеседі. Леуіліктер Рабба 29-шы тараудың алғашқы уағызында Адамның жаратылған күні оның балалары үшін жыл сайын сол күні белгі болып табылады деп айтылады, ал осы бөлімнің соңғы уағызында Израиль осы күнгі өсиеттерді орындағанда Құдай оларды жаңадан жаратылғандай қарайды деп айтылады. Раббиндік редакторлар, өздерінің библиялық алдыңғыларының ізімен, инклюзияны әдеби белгі және құрал ретінде қолдануды жалғастырды.

The rabbis of the Talmud were aware of occurrences of inclusio in the Bible, as shown by Rabbi Yohanan's comment in the Babylonian Talmud, Berakhot 10a that "Any psalm dear to David he opened with "Ashrei" ("happy is he) and closed with "Ashrei". Redactors of rabbinic document frequently made use of inclusio to mark off the endpoints of literary units of different sizes and possibly to suggest conceptual connections between seemingly disparate statements. At the end of the Mishnah, tractate Kelim, Rabbi Yose explicitly notes the phenomenon: "Happy are you, Kelim, in that you opened with [statements regarding] impurity and departed with [statements regarding] purity." Tractate Berakhot, which opens with a discussion of the laws of reciting the Shema Yisrael ("Hear O Israel") passage from Deuteronomy 6:4 9, concludes with a homiletic interpretation of the second verse from this passage (v. 5), showing how the ritual recitation of the tractate's opening may serve as a source of spiritual instruction at the tractate's end. The Mishna in tractate Nazir is framed by allusions to two famous biblical Nazirites Samson (Nazir 1:2) and Samuel (Nazir 9:5), representing respectively negative and positive exemplars of this institution. Many chapters of Mishnah are also framed by inclusio. In the opening mishnah of Taanit, Rabbi Joshua notes that rain on the festival of Sukkot is "not a sign of blessing", and the closing mishnah of the chapter notes that rainfall after the month of Nisan is "a sign of curse". This characterization of rainfall as God's way of communicating His blessings and curses is a central theme of the chapter. Sometimes the inclusio is based on a wordplay. Ohalot Chapter 7 opens with a discussion of corpse impurity in a "nefesh atuma" ("solid monument")and closes with the statement that a baby whose head has emerged from the womb may not be killed to save the mother because "ayn dochin nefesh mipnei nefesh" ("one soul may not be set aside in favor of another"). The use of the word nefesh at the beginning and the end of the chapter in opposite meanings, symbolizing respectively death and life, emphasize the interconnection between the mysteries of birth and of death. Examples of inclusio may be found in later rabbinic literature as well. Tosefta Makkot Chapter 3 opens and closes with statements regarding the designation of three cities of refuge. Homilies regarding Isaiah 32:20 appear at the beginning and end of tracate Bava Kamma Chapter 1. The opening homily of Leviticus Rabba 29 asserts that the fate of Adam on the day of his creation is a sign for his children annually on the same date, and the closing homily of this section asserts that when Israel observes the commandments of this day God will regard them as having been created anew. Rabbinic redactors, following in the footsteps of their biblical predecessors, continued to employ inclusio as a literary marker and tool.

Жаңа Келісімде

Жаңа Келісімде де инклюзио қолданылады. Таудағы уағыздың негізгі оқу бөлігі «Заң және Пайғамбарлар» (Матфей 5:17 + 7:12) тіркесімен басталып, аяқталады. Матфей Исаның қоғамдық қызметінің алғашқы кезеңін оның оқуы мен кереметтері арқылы сипаттайды (Матфей 4:23 + 9:35). Сондай-ақ, Матфейдің Ілхабарында Исаның аты «Иммануил, яғни, «Құдай бізбен» болады деген болжам келтіріледі (1:23, онда автор Ишая 7:14 және 8:8, 10 аяттарын байланыстырады) және ол «Мен сендермен әрқашан, заман соңына дейін бірге боламын» уәдесімен аяқталады. Бұл Исаның өзінің халқымен қарым-қатынасындағы құдайлығын көрсететін инклюзио құрайды. Еврейлерге жолданған хатта 8:8-12 және 10:16-18 аяттарында Еремияның болжамы инклюзио ретінде қолданылады. Жаңа Келісімде осы әдеби тәсілге көптеген мысалдар бар. Инклюзионың бір мысалы Марк Ілхабарында «Инжір ағашын қарғысқа салу» және «Ибадатхананы тазарту» оқиғаларында кездеседі (11 тарау). Марк оқиғаның бірінші жартысын Ибадатхананы тазартудан бұрын, ал қорытындысын кейін келтіру арқылы, Ибадатхананы тазартуды Инжір ағашын қарғысқа салу контекстінде қарастыруды қалайтынын көрсететін «шеңбер» жасайды, яғни Исаның Ибадатханадағы іс-әрекеті жай ғана реформа емес, оған қарсы сот үкімі.