Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
9 ғасырдағы викинг кемесі
9th century Viking ship
Гокстад кемесі – Норвегияның Вестфолд аймағындағы Сандар, Сандефьорд қаласындағы Гокстадтағы қабір үйіндісінде табылған 9 ғасырдағы викинг кемесі. Ол Норвегияның Осло қаласындағы Викинг кемелері мұражайында көрсетіледі. Бұл Норвегиядағы сақталған ең үлкен викинг кемесі.
The Gokstad ship is a 9th century Viking ship found in a burial mound at Gokstad in Sandar, Sandefjord, Vestfold, Norway. It is displayed at the Viking Ship Museum in Oslo, Norway. It is the largest preserved Viking ship in Norway.
Ашылу
Қайық табылған жер егіс жерінде орналасқан және ұзақ жылдар бойы Гокстадхауген немесе Конгшауген деп аталған (көне норвеж тілінде "конунгр" сөзі "патша", ал "хаугр" сөзі "қорған" деген мағынаны білдіреді), алайда оның атының маңызы халық ауыз әңгімесі деп есептелді, себебі Норвегияда басқа да осы сияқты аттар бар жерлер кездеседі. 1880 жылы Гокстад шаруа қожалығының иесінің ұлдары осы жер туралы аңыз-ертескілерді естіп, әлі мұзы ерімеген топырақты қазып жатқанда қайықтың мұртына тап болды. Бұл жаңалық тараған соң, Норвегияның ежелгі ескерткіштерді сақтау қоғамының президенті Николай Николайсен 1880 жылдың ақпан айында осы жерге жетті. Ол табылған заттың ежелгі дүние екеніне көз жеткізген соң, қазба жұмыстарын тоқтатуға қолғабыс жасады. Кейін Николайсен қайта оралып, қорғанның ені 50 метр, ал ұзындығы 43 метр екенін анықтады, бірақ жылдар бойы жыртылғандықтан биіктігі 5 метрге дейін кеміген еді.
The site where the boat was discovered, situated on arable land, had long been named Gokstadhaugen or Kongshaugen (from the Old Norse words konungr meaning king and haugr meaning mound), although the relevance of its name had been discounted as folklore, as other sites in Norway bear similar names. In 1880, sons of the owner of Gokstad farm, having heard of the legends surrounding the site, uncovered the bow of a boat while digging in the still frozen ground. As word of the find got out, Nicolay Nicolaysen, then President of the Society for the Preservation of Ancient Norwegian Monuments, reached the site during February 1880. Having ascertained that the find was indeed that of an ancient artifact, he liaised for the digging to be stopped. Nicolaysen later returned and established that the mound still measured 50 metres by 43 metres, although its height had been diminished down to 5 metres by constant years of ploughing.
Құрылыс
Гөкстад кемесі клинкерленген және негізінен еменнен жасалған. Кеме соғысқа, саудаға, адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған. Кеме ұзын және кең. Бұл Ослодағы викинг кемелері мұражайындағы ең үлкен кеме. Кемені рульмен басқарған, ол кеменің сыртындағы үлкен ағаш блокқа бекітілген және қабырғамен нығайтылған төрттен бір бөлігі рульге жалғанған. Бұл блок "көк" деп аталады және кеменің ішкі жағына берік бекітілген. Әр жағында 16 конус тәрізді тақта бар. Келдің тақталары тік бұрышта орналасқан, олар кеменің түбіне бекітіледі. Келдің тақталары тар және кеменің қисығын алу үшін сәл ғана кеңейеді. Борттың тақталары прогрессивті түрде кеңейеді. Әрбір емен тақтасы көлденең қимасында сәл конус тәрізді, бұл оған жоғарыдағы және төмендегі тақтамен шамамен 30 мм жабысуға мүмкіндік береді. Темір қақпақтар тақталар түзу жатқан жерде 180 мм, ал тақталар иілген жерде 125 мм аралықта орналасқан. Мұрын бөлігінде барлық тақталар сабақтың жиегіне дейін конус тәрізді келеді. Сабақ бір қисық емен бөлігінен қашалған, ол кеменің алдыңғы бөлігін құрайды және әрбір тақта үшін бір ойыс бар. Сабақтың ішкі жағы V пішінде ойылып жасалған, сондықтан құрылыс немесе жөндеу кезінде қақпақтардың ішкі жағына қол жеткізуге болады. Әрбір көлденең сүйеніште палубаның алынып тасталатын бөлігін орналастыру үшін шамамен 25 мм ені мен тереңдігі бар ойыс бар. Есу кезінде пайдалану үшін теңіз сандықтары палубаның үстіне қойылған. Ұзақ сапарларда теңіз сандықтары жүзу кезінде салмақ ретінде палубаның астына бекітілген. Кеменің орталық бөлігінде аз тербеліс бар және жазық ортаңғы бөлігімен бірге кеменің пішіні орташа және тыныш суларда жүзуге қолайлы. Жел мен толқындар кезінде бағытты дұрыс басқару қиын болғандықтан, желкеннің ауданын азайту үшін риф жүйесі қолданылған болуы мүмкін. Мұндай жағдайда кеме жоғары жылдамдықпен жүзіп бара жатқанда қорқынышты жылдамдықпен суға толып кетеді. Тақталарды су сызығынан жоғарыдағы тіреулерге бекіту әдісі сырттан қадалған темір қақпақтар арқылы жасалады, содан кейін ішкі жағынан цинк тақтасымен бекітіледі. Кеменің екі жағындағы ең төменгі тоғыз тақта келдің бойымен, шамамен су сызығына дейін, ескіше әдіспен қайыспен байланған. Бұл тоғыз төменгі тақта басқа жерлерге қарағанда жұқарақ, олардың қалыңдығы шамамен 2,5 см, ал жоғарғы тақталардың қалыңдығы шамамен 3-4 см. Төменгі тақталардың ішкі бетінен проекциялар жасалған, бұл тақталар мен тіреулерді қайыспен байлауға мүмкіндік береді. Бұл конструкцияның жалпы әсері кеменің түбін жеңіл және икемді ету. 1893 жылғы "Викинг" кемесінің Гөкстад кемесінің көшірмесі осы құрылымды қайта жасады. "Викинг" капитаны Магнус Андерсен, оның жеңілдігі мен икемділігі қатты теңізде 18 мм-ге дейін көтеріліп, су өткізбейтінін, ал борты 15 см-ге дейін иіліп кеткенін хабарлады. Шамамен 10-11 түйін жылдамдық тіркелді. Кеме 32 есушіні тасымалдауға арналған, ал есу тесіктері желкенмен жүргенде жабылатын еді. Ол шамамен 4 метрлік төртбұрышты желкенді пайдаланды, ол кемені шамамен 2 метрден жоғары көтеріп, түсіруге мүмкіндік берді. Кеме жай суға түскенде, рульді жылдам көтеріп, бекітуді босатуға болады. Дендрохронологиялық зерттеулер кеменің 890 жыл шамасында кесілген ағаштан жасалғанын көрсетеді. Бұл кезең Ирландияның Дублин және Англияның Йорк қалаларында скандинавиялық экспансияның шыңы. Гөкстад кемесі 9 ғасырдың соңында, король Харальд Пәлі шаштың тұсында тапсырыс берілген. Кемеде 40-тан 70-ке дейін адам сыйып, жүзе алатын. Кеменің дизайны өте теңізге лайықты екені дәлелденді.
The Gokstad ship is clinker built and constructed largely of oak. The ship was intended for warfare, trade, transportation of people and cargo. The ship is long and wide. It is the largest in the Viking Ship Museum in Oslo. The ship was steered by a quarter rudder fastened to a large block of wood attached to the outside of the hull and supported by an extra stout rib. The block is known as the wart, and is fastened by osiers, bent willow shoots on the outside passed through both the rudder and wart to be firmly anchored in the ship. There are 16 tapered planks per side. The garboard planks are near vertical where they attach to the keel. The garboard planks are narrow and remain only slightly wider to take the turn of the bilge. The topside planks are progressively wider. Each oak plank is slightly tapered in cross section to allow it to overlap about 30mm the plank above and below in normal clinker (lapstrake) style. Iron rivets are about 180 mm apart where the planks lie straight and about 125 mm apart where the planks turn. At the bow, all of the planks taper to butt the stem. The stem is carved from a single curved oak log to form the cutwater and has one land for each plank. The inside of the stem is hollowed into a v shape so the inside of the rivets can be reached during construction or repair. Each of the crossbeams has a ledge cut about 25 mm wide and deep to take a removable section of decking. Sea chests were placed on top of the decking to use when rowing. Most likely on longer voyages sea chests were secured below decks to act as ballast when sailing. The centre section of the keel has little rocker and together with flat midships transverse section the hull shape is suited to medium to flat water sailing. When sailing downwind in strong winds and waves, directional control would be poor, so it is likely that some reefing system was used to reduce sail area. In such conditions the ship would take water aboard at an alarming rate if sailed at high speed. The method of fastening the planking to the frames above the waterline is by iron rivets in the form of iron nails driven from outside and then turned over a cinch plate on the inside. The lowest nine planks on each side of the keel up to the around the waterline are held to the frames by the archaic method of tying using withies. These nine bottom planks are also thinner than elsewhere being about 2.5 cm in thickness compared with a thickness of about 3 to 4 cm for the upper planks. The thinner bottom planks are formed with cleats projecting from their inner face to allow the planks and frames to be tied together using withies. The overall effect of this construction is to make the bottom of the ship lighter and more flexible. The 1893 'Viking' replica of the Gokstad ship reproduced this form of construction. The Viking's captain, Magnus Andersen, reported that the lightness and flexibility allowed the bottom to rise and fall up to 18 mm in heavy seas without leaking and the gunwale could twist up to 15 cm out of line. Speeds of around 10 or 11 knots were recorded. The ship was built to carry 32 oarsmen, and the oar holes could be hatched down when the ship was under sail. It utilized a square sail of approximately , which, it is estimated, could propel the ship to over The mast could be raised and lowered. While the ship was traveling in shallow water, the rudder could be raised very quickly by undoing the fastening. Dendrochronological dating suggests that the ship was built of timber that was felled around 890 AD. This period is the height of Norse expansion in Dublin, Ireland and York, England. The Gokstad ship was commissioned at the end of the 9th century during the reign of King Harald Fairhair. The ship could carry a crew of between forty and seventy men. The ship's design has been demonstrated to be very seaworthy.
Адам қалдықтары мен қабір заттары
Қазба жұмыстары барысында ағаштан салынған қабірдің ішіндегі төсекте адам қаңқасы табылды. Қаңқа шамамен қырық-елу жастағы, мықты денелі, бойы 181-ден 183 сантиметрге (5’11" - 6’) дейінгі ер адамға тиесілі; оның кім екені белгісіз. Адамның денесінің төңірегінде он екі жылқының, алты иттің және бір тауыс құсының сүйектері табылған. 1920 жылдары Осло университетінің профессоры Антон Виллем Броггер бұл адамның Вестфольдтың қарт патшасы Гудродтың ұлы, Олаф Гудродсон екенін айтқан. Алайда, бұл толыққанды дәлелденген жоқ. Қабір кемеден басқа, үш шағын қайық, шатыр, шана және ат жабдықтары сияқты қабірлік заттармен жабдықталған. Басқа қабірлік заттар ежелгі заманда тоналған болуы мүмкін: 1880 жылғы қазба жұмысында алтын мен күміс табылған жоқ. Викинг дәуірінде қару-жарақ ер адамның қабірінде болуы тиіс маңызды зат саналды, бірақ Гокстад кемесінде ешқандай қару табылған жоқ.
During the excavations, a human skeleton was found in a bed inside a timber built burial chamber. The skeleton was that of a man aged approximately forty to fifty years old, of powerful build and between 181 and 183 cm (5’11" to 6') tall; his identity is unknown. The bones of twelve horses, six dogs, and one peacock were found laid out around the man's body. In the 1920s Professor Anton Willem Brogger of the University of Oslo asserted that the man was King Olaf Gudrodson, gout ridden son of the elderly king Gudrod of Vestfold. But this has not been sufficiently proven. The grave was furnished with grave goods in addition to the ship itself: three small boats, a tent, a sledge, and riding equipment. Other grave goods were probably plundered in ancient times: the excavation in 1880 found no gold or silver. In the Viking period, weapons were considered an important part of a man's grave goods, but again, none were found in the Gokstad ship.
Қоғамдық көрме
Кеме, қайта құрылған жерлеу камерасы, екі кішкентай қайық және жерлеу камерасынан алынған екі шатыр тақтасы Норвегияның Осло қаласындағы Бигдой түбегінде орналасқан Викинг кемелері мұражайында қойылған. Мұражайда тонаудан аман қалған тағы да бірнеше заттар да көрсетілуде. Мүмкін болатын орын ауыстыру мәселесі бойынша он үш жылдық талқыдан кейін, Білім министрі Кристин Халворсен 2012 жылдың 3 мамырында кемені Бигдойдан көшірмейтінін мәлімдеді.
The ship, the reconstructed burial chamber, two of the small boats and two tent boards from the burial chamber are displayed in the Viking Ship Museum located on Bygdøy peninsula in Oslo, Norway. Some other artifacts that survived the plundering are also on display in the museum. After thirteen years of debate regarding a possible relocation, Education Minister Kristin Halvorsen stated on May 3, 2012, that the ship would not be moved from Bygdøy.
Көшірмелері
Викинг, Гокстад кемесінің нақты көшірмесі, 1893 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбия көрмесіне көрсету үшін Норвегияның Берген қаласынан Атлант мұхитын кесіп өтті және Чикагоның жанында көрмеде қалып отыр. Гейя кемесі – Гокстад кемесінің нақты көшірмесі. Гейя кемесі 1989-1990 жылдары Волдадағы Бьёркедалда салынды. 1991 жылдың 19 маусымында Исландия президенті Вигдис Финнбогадоттир Солтүстік Америкаға сапары барысында кемеге Гейя деген ат берді. 1993 жылдың мамыр айында кеме Гейя кемесі қорынан Кнут Утштейн Клостер арқылы Сандефьорд қаласына сыйға берілді. Кеменің емен ағашынан жасалған мастысы бір бөліктен тұрады, ал тас балласт ретінде қолданылады. Толық желкенімен (120 шаршы метр) сағатында он теңіз шақырымы жылдамдыққа жете алады және он алты жұп ескекшесі бар. 1991 жылдың 17 мамырында Лейв Эриксонның Винландты іргеленуінің 1000 жылдығын атап өту үшін Рагнар Торсет кемені Солтүстік Америкаға айдады. Гейя 1990 жылы салынды және 1993 жылы Сандефьордқа тапсырылды. Қазіргі уақытта Сандефьорд оның үй порты болып табылады. Гейя Фарер аралдары, Исландия, Гренландия және Солтүстік Америка арқылы Рио-де-Жанейродағы Жер саммитіне де барды. Басқа көшірмелер: Ванкувердегі (Британдық Колумбия, Канада) жартылай өлшемдегі Мунин, Исландиядағы Викингтер әлемі мұражайындағы Ислиндингур, Англияның Рамсгейт қаласындағы Хугин және Миннесота штатының Мурхедтегі Хемкомст орталығындағы көшірме.
Viking, an exact replica of the Gokstad ship, crossed the Atlantic Ocean from Bergen, Norway to be exhibited at the World's Columbian Exposition in Chicago in 1893; it remains on exhibit near Chicago. The Gaia ship is an exact replica of the Gokstad Ship. The Gaia Ship was constructed during the winter of 1989 1990 in Bjørkedal in Volda. It was named Gaia on June 19, 1991, by Vigdis Finnbogadottir, the President of Iceland, during a voyage to North America. In May of 1993, the vessel was donated to the city of Sandefjord from Knut Utstein Kloster from the Gaia Ship Foundation. The ship’s oak mast is constructed in one piece and stone provides ballast. It can reach ten knots under its full canvas, which is 120 sq. m., and it has sixteen pairs of oars. On May 17, 1991, it was sailed by Ragnar Thorseth to North America to mark the 1000th anniversary of Leiv Eriksson’s founding of Vinland. Gaia was built in 1990 and given to Sandefjord in 1993. It currently has Sandefjord as its home port. Gaia also sailed to the Rio de Janeiro Earth Summit via the Faroe Islands, Iceland, Greenland, and North America. Other replicas include Munin, a half scale replica in Vancouver, British Columbia, Canada, the Íslendingur in the Viking World museum in Iceland, the Hugin, in Ramsgate, England, and a replica at the Hjemkomst Center in Moorhead, Minnesota.