Кіріспе
Кемеде жерлеу немесе қайықпен жерлеу – қайық немесе кеме өлген адамдарды және олармен бірге қойылған заттарды жерлеу үшін немесе қабір заттарының бір бөлігі ретінде пайдаланылатын жерлеу түрі. Кеме өте кішкентай болса, ол қайық қабірі деп аталады. Мұндай жерлеу әдісі Азия мен Еуропаның теңізге жақын мәдениеттерінде кең таралған. Кемеде жерлеудің белгілі мысалдары – германдық халықтардың, әсіресе викинг дәуіріндегі норвегтердің, сондай-ақ Филиппиндегі «Боксер кодексінде» (15 ғасыр) сипатталған отарлау алдындағы кемелерді жерлеу рәсімдері.
A ship burial or boat grave is a burial in which a ship or boat is used either as the tomb for the dead and the grave goods, or as a part of the grave goods itself. If the ship is very small, it is called a boat grave. This style of burial was practiced by various seafaring cultures in Asia and Europe. Notable ship burial practices include those by the Germanic peoples, particularly by Viking Age Norsemen, as well as the pre colonial ship burials described in the Boxer Codex (c. 15th century) in the Philippines.
Қытай
Қытайдың Сычуань және Юньнань провинцияларындағы жойылып кеткен Бо тайпасы асылған табыттарымен белгілі. Бо тайпасының ата-бабалары Шан әулетінің соңында Батыс Чжоудың биліктегі Инь әулетін құлатуға зор көмек көрсетті. Бұдан басқа, Бо тайпасының жерлеу дәстүрлері Қытайдағы басқа этникалық азшылықтардан ерекшеленді. Жерге көмудің орнына, Бо тайпасының табыттары тік жарларда ілініп тұрған күйінде табылған. Бұл табыттар қайық пішіндес болған. Табыттардың ішіндегі қабірлік заттарға Мин дәуіріне жататын көк және ақ фарфор тостағандар, темір пышақ, тағы бір кішкентай пышақ және екі темір найза ұшы кірген. Бо тайпасы Миң дәуірінің соңғы жылдары Император әскері тарапынан қырғынға ұшырады, ал аман қалғандары қысымнан қашу үшін есімдерін өзгертті. Бо тайпасының күнделікті өмірінің көріністерін олардың жартасқа және қабырғаға салған суреттерінен де көруге болады. Сычуань аймағында бірнеше қайық пішіндес табыттар табылған және олар Шығыс Чжоу кезеңіне (б.з.д. 770–255) жатқызылған. Қабірлерде көптеген ритуалдық заттар да бар.
Жапония
Жапонияда Нагоя қаласының Кита ауданы салынысы кезінде қайық пішіндес табыт табылды. Бұл табыттың бұрын Жапонияда табылған басқа табыттардың бәрінен ескі екені анықталды. Тағы бір қайық пішіндес табыт Солтүстік Киотодағы Охобуро Минами Кофун қабірінен табылды, ол Яёи дәуірінің соңғы жартысына (б.з.д. 4 – б.з. 4) жатқызылды. Қабірде кобальт көк түсті шыны білезік, темір білезік және бірнеше темір қылыштар сияқты зират заттары болды. Кофун дәуірінде қайық пішіндес табыттар, ханива деп аталатын табыттар көбірек кездесетін, және олар күн, ай және жұлдыздар бейнеленген суреттермен бірге табылды. Бұл Жапонияда қайықтармен байланысты рәсімдік белгілердің болғанын көрсетеді.
Филиппин
Филиппинде қайықтармен және қайық пішіндес жерлеулермен бірге көптеген жерлеу орындары бар. Шындығында, қазіргі филиппиндік табыттары әлі де ойылған ағаштардан жасалған каноэлерге ұқсайды. Екі танымал жерлеу орны бар: Батанес пен Катанауандағы құмыралармен жерлеу. Батанестегі жерлеу белгілері қайық пішіндес, айқын мұрт және кормасы бар. Белгілер тастан жасалған және дәстүрлі қайық татаяның контурын бейнелейді. Батанестегі Чухангин және Накамайя орындарының тексеруі белгілердің солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бағытында орналасқанын көрсетті. Бас тергеушілер белгілердің мұрттарының теңізге қарай бағытталғанын да анықтады. Алайда, Батанес аралдарындағы дауылдар басылғанда, қайықтың мұрты Көктем жолы галактикасының жолағымен сәйкес келеді. Бұл жерлеулердің ғарышпен байланысты жасалғанын, қайықтардың өлгендерді аспан мен жұлдыздарға жеткізетініне сенгендігін көрсетеді. Батанестен 1500 шақырым қашықтықта, Кесон провинциясының Катанауандағы Тухиан жағажайында тағы бір қайық пішіндес жерлеу орны орналасқан. Катанауандағы қайықтар да солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бағытында орналасқан, мұрттары теңізге қарай бағытталған. Бір ғана айырмашылық – Батанестегі белгілер андезит пен әк тастан жасалған, ал Катанауандағы белгілер коралл тақталарынан жасалған. Сонымен қатар, Батанестегі белгілерде бір ғана жерлеу болса, Катанауан белгілерінде бірнеше жерлеулер бар. Екі жерлеу орнының да бір-біріне сәйкес келуі екі орындағы адамдардың өмірден кейінгі өмірге сенгенін көрсетеді. Сондай-ақ, қайықтардың аспан мен жұлдыздарға "жүзуге" арналған кеме деп саналғаны белгілі. Бұл сенім бүкіл әлемде кең таралған, Еуропа, Америка және Азиядағы әртүрлі жерлеу орындарынан білеміз. 16 ғасырда испандықтар Бохолдағы тағы бір жерлеу орнын байқаған. Жерлеу рәсімдері туралы бір есепте былай делінген: "Кейбір жерлерде құлдарды өлтіріп, оларды өмірден кейінгі өмірде оларға қызмет ету үшін қожайындарымен бірге жерлейді, бұл практика олар алпыстан астам құлдарды кемеге тиеп, тамақ пен сусынмен толтырып, өлгендерді бортына қойып, тірі құлдармен бірге жерге көмеді". Филиппиндегі ең танымал қайық пішіндес жерлеу – Манунггул құмырасы. Құмыралар Палаванның Липуан нүктесіндегі Табон үңгірлеріндегі Манунггул үңгіріндегі неолиттік жерлеу орнынан қазылған. Олардың б.з.д. 890–710 жылдарға жатқандығы анықталды. Манунггул құмырасының ерекшелігі – оның қақпағының үстіңгі тұтқасында отырған екі адам. Бұл суреттер жанның өмірден кейінгі өмірге саяхатын бейнелейді, ал тағы бір сурет оның қайықшысы болып табылады. Өлгендердің кемесі бейнеленген қақпақты құмыра [ ] Оңтүстік-Шығыс Азияда теңдесі жоқ; суретші мен шебер гончардың еңбегі. Бұл ыдыс археологиялық өткен мен этнографиялық қазіргі арасындағы мәдени байланыстың айқын мысалы. Қайықшы "кемені" есудің орнына, басқарады. Қайықтың мачтасы табылған жоқ. Екі суретші де басының үстіне және жақ астына байланған жолақ киген көрінеді; бұл үлгі әлі де Оңтүстік Филиппиндегі жергілікті халықтардың жерлеу рәсімдерінде кездеседі. Алдыңғы суретшінің қолы көкірекке бүктелгені де аралдарда мәйітті орналастырған кезде кең таралған тәжірибе. Сулу архипелагының, Борнео мен Малайзияның дәстүрлі су кемелерінде әлі де су кемесінің ою-өрнектелген мұрты мен көзінің үлгісі кездеседі. Тайвань, Филиппин және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа жерлеріндегі ағаш ою-өрнектеріндегі мүсіндердің құлақтары, көздері, мұрны мен аузының ұқсастығын бүгінде көруге болады.
"In some places, they kill slaves and bury them with their masters in order to serve them in the afterlife, this practice is carried out to the extent that many load a ship with more than sixty slaves, fill it up with food and drink, place the dead on board, and the entire vessel including live slaves buried in the earth." Perhaps the most famous boat shaped burial found in the Philippines is the Manunggul Jar. The jars were excavated from a Neolithic burial site in Manunggul cave of Tabon Caves at Lipuun Point at Palawan. The jars were found to be from 890–710 BC. The main feature of the Manunggul jar is the two human figures seated on a boat at the top handle of its cover. The figures represent the journey of the soul to the afterlife, with another figure serving as his oarsman. The burial jar with a cover featuring a ship of the dead [ ] is perhaps unrivaled in Southeast Asia; the work of an artist and master potter. This vessel provides a clear example of a cultural link between the archaeological past and the ethnographic present. The boatman [ ] is steering rather than paddling the "ship". The mast of the boat was not recovered. Both figures appear to be wearing bands tied over the crowns of their heads and under their jaws; a pattern still found in burial practices among the indigenous peoples in the Southern Philippines. The manner in which the hands of the front figure are folded across the chest is also a widespread practice in the islands when arranging the corpse. The carved prow and the eye motif of the spirit boat is still found on the traditional watercraft of the Sulu Archipelago, Borneo, and Malaysia. Similarities in the execution of the ears, eyes, nose, and mouth of the figures may be seen today in the wood carving of Taiwan, the Philippines, and elsewhere in Southeast Asia.
Вьетнам
Вьетнамдағы Донг Сон мәдениеті археологтарға көптеген қайық пішіндес табыттардың көптеп кездесуімен белгілі. Вьетнамның 44 орнынан 171 қайық пішіндес табыт табылды, олардың басым бөлігі Донг Сон орналасқан жерлерден табылған. Кейбір жерлеулерде мәйітпен бірге табыттың ішінде мұқият орналастырылған қабірлік заттар да болған. Сонымен қатар, табыттар су көздеріне жақын, өзендерге немесе теңіздің кішкентай салаларына орналасқан.
Еуропа
10 ғасырда Волга викингтерінің кемелерді жерлеу салтының бірегей куәсі – араб саяхатшысы Ибн Фадлан. 2018 жылы Норвегияда археологтар 65 фут (20 м) ұзындықтағы ең ірі викинг кемесінің қабірін тапты, және ол шамамен 1000 жыл бұрын көрнекті викинг патшасы немесе патшайымы үшін қайық қабірі ретінде пайдалану үшін көмілген деп есептеледі.
Батыс Еуропа
Соллевельд – Гааганың оңтүстігінде. VI ғасырдың соңы. Нидерландыдағы жалғыз қайықпен жерленген қабір. Фолверд – Бремерхавеннің солтүстігінде, Германия. V ғасыр.
Груа, Франциядағы Бретаньнің оңтүстігіндегі арал. X ғасыр.
Groix, an island in the south of Brittany, France. Tenth century