Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венесуэладағы Касикиаре өзені (kasiˈkjaɾe) – Оңтүстік Америкадағы Венесуэланың Ориноконың жоғарғы ағысынан оңтүстікке қарай Рио-Негроға құятын саласы. Осылайша, ол Ориноко және Амазонка өзен жүйелерін байланыстыратын бірегей табиғи каналды құрайды. Бұл екі ірі өзен жүйесін байланыстыратын әлемдегі ең үлкен өзен, оны бифуркация деп атайды. Аймақ суайырымды құрайды, бұл аймақтық су тасқыны кезінде айқынрақ көрінеді.
River in Venezuela
The Casiquiare river (kasiˈkjaɾe) is a distributary of the upper Orinoco flowing southward into the Rio Negro, in Venezuela, South America. As such, it forms a unique natural canal between the Orinoco and Amazon river systems. It is the world's largest river of the kind that links two major river systems, a so called bifurcation. The area forms a water divide, more dramatically at regional flood stage.
Этимология
Касикиаре деген атауды алғаш рет дәл осы түрінде Мануэль Роман қолданған. Бұл атау, ең болжамдысы, Йе’куана тіліндегі өзеннің аты – Кашишивадиден шыққан.
The name Casiquiare, first used in that form by Manuel Román, likely derives from the Ye'kuana language name of the river, Kashishiwadi.
Ашылу
Оны алғаш рет 1639 жылы испан иезуит миссионері және зерттеушісі Кристобаль Диатристан де Акунья сипаттады. 1744 жылы иезуит діни қызметкері Мануэль Роман Ла-Эсмеральда аймағындағы Ориноко өзенімен жоғары қарай басып келе жатып, Рио-Негродағы елді мекендерден келген португалдық құл саудагерлерін кездестірді. Португалдар өздері испан территориясында емес, Амазонканың саласында екенін мәлімдеді және Романды олардың сөзін дәлелдеу үшін олармен бірге келуге шақырды. Ол олармен бірге Казикиар каналы арқылы кері жолға шығып, содан кейін Оринокоға қайта оралды. Саяхаты барысында ол алғаш рет екуана тайпасымен байланыс жасады және оларды сапарында көмектесу үшін шақырды. Жеті айдан кейін Шарль Мари де Ла Кондамин Рим әкесінің саяхаты туралы есепті Франция академиясына ұсынды, осылайша 1639 жылы әке Акунья бірінші болып хабарлаған бұл су жолының бар екенін растады. Романның мәлімдемесіне 1756 жылы Хосе Итуриага мен Солано басқарған испан шекаралық комиссиясы оны тексергенге дейін көп сенім артпады. 1800 жылы неміс ғалымы Александр фон Гумбольдт пен француз ботанигі Аймэ Бонпланд бұл өзенді зерттеді. 1924-1925 жылдар аралығында Гарвард университетінің саяхатшысы Александр Х. Райс кіші Ориноко өзенімен жоғары қарай саяхаттап, Казикиар каналын кесіп өтіп, Манауста Рио-Негродан Амазонкаға дейін түсті. Бұл экспедиция аймақты картаға түсіру үшін әуе суретін және қысқа толқынды радионы қолданған алғашқы экспедиция болды. 1968 жылы National Geographic экспедициясы кезінде Казикиарды SRN6 аэроглиссерімен жүзіп өтті.
The first European to describe it was Spanish Jesuit missionary and explorer Cristóbal Diatristán de Acuña in 1639. In 1744 a Jesuit priest named Manuel Román, while ascending the Orinoco River in the region of La Esmeralda, met some Portuguese slave traders from the settlements on the Rio Negro. The Portuguese insisted they were not in Spanish territory but on a tributary of the Amazon; they invited Román back with them to prove their claim. He accompanied them on their return, by way of the Casiquiare canal, and afterwards retraced his route to the Orinoco. Along the way, he made first contact with the Ye'kuana people, whom he enlisted to help in his journey. Charles Marie de La Condamine, seven months later, was able to give to the Académie française an account of Father Román's voyage, and thus confirm the existence of this waterway, first reported by Father Acuña in 1639. Little credence was given to Román's statement until it was verified, in 1756, by the Spanish Boundary line Commission of José Yturriaga and Solano. In 1800 German scientist Alexander von Humboldt and French botanist Aimé Bonpland explored the river. During a 1924–25 expedition, Alexander H. Rice Jr. of Harvard University traveled up the Orinoco, traversed the Casiquiare canal, and descended the Rio Negro to the Amazon at Manaus. It was the first expedition to use aerial photography and shortwave radio for mapping of the region. In 1968 the Casiquiare was navigated by an SRN6 hovercraft during a National Geographic expedition.
География
Казикиар өзенінің бастауы Ориноко өзенінде, Ла Эсмеральда миссиясынан 9 миль (14 км) төмен, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Оның Рио-Негродағы сағасы, Амазонка өзенінің саласы, Сан-Карлос қаласына жақын және теңіз деңгейінен жоғары жатыр. Бағыты негізінен оңтүстік-батысқа қарай, жалпы ұзындығы, иректерді есепке алғанда, шамамен 200 миль (322 км). Оринокодан екіге бөлінген жерінде ені шамамен 300 фут (91 м), ағысы Рио-Негроға қарай. Бірақ көптеген, үлкен-кіші салалардың қосылуымен көлемі артып, жылдамдығы да жоғарылайды, жаңбырлы маусымда , тіпті кейбір учаскелерде . Аузына жақындағанда кеңейеді, ені шамамен 1750 фут (533 м) жетеді. Казикиар Оринокодан алатын су көлемі, өзен бойында жинаған суға қарағанда аз. Дегенмен, геологиялық процестер жалғасуда және Казикиардың көлемі баяу дамып келе жатқанына дәлелдер бар. Өзеннің бас алабын өзгерту процесі жүріп жатыр, яғни қазіргі Ориноконың жоғарғы бассейні, Кунукунума өзенімен қоса, ақырында Казикиар арқылы Амазонка бассейніне толығымен бұрылады. Су тасқыны кезінде Рио-Негромен қосымша байланысы бар, батысқа қарай тармақтап, Итинивини деп аталатын сала арқылы, сағасынан шамамен 50 миль (80 км) жоғарыда бөлінеді. Құрғақ маусымда суы азайып, құмдықтар мен таяздықтар, сондай-ақ бірнеше шағын арналар мен гранитті тастар кедергі келтіреді. Жағалауы тығыз орманды, ал топырағы Рио-Негро бойындағыдан гөрі құнарлы. Канал өтетін жазықтың жалпы еңісі оңтүстік-батысқа қарай, ал Рио-Негроның еңісі оңтүстік-шығысқа қарай. Казикиар – тегіс жазықта жатқан баяу ағысқа ие канал емес, керісінше, үлкен, жылдам өзен. Егер оның жоғарғы ағысы Оринокомен байланыспағанда, мүмкін, кері қазба арқылы, Амазонканың Негро саласына толығымен тиесілі болар еді. Казикиардың батысында Ориноко мен Амазонка бассейндері арасындағы Пимичин тасжолы бар, ол Ориноконың Атабапо өзенінің Теми саласымен көтеріліп жету арқылы қолжетімді. Теми өзенінде кейбір кедергілер болғанымен, оның кішкентай кемелер үшін жүзе алатындай етіп жаңартылуы мүмкін деп есептеледі. Тасжолдың ені 16 км, жері бедерлі, ең биік нүктесі 15 метрден аспайды, батпақтар мен саздақтар бар. 20 ғасырдың басында ол үлкен каноэлердің транзиті үшін кеңінен қолданылды, олар Теми өзенінен тартылып, Пимичин атты кішкентай өзен арқылы Рио-Негроға жеткізілді.
The origin of the Casiquiare, at the River Orinoco, is 9 mile (14 km) below the mission of La Esmeralda at , and about above sea level. Its mouth at the Rio Negro, an affluent of the Amazon River, is near the town of San Carlos and is above sea level. The general course is south west, and its length, including windings, is about 200 mile (322 km). Its width, at its bifurcation with the Orinoco, is approximately 300 feet (91 m), with a current towards the Rio Negro of However, as it gains in volume from the very numerous tributary streams, large and small, that it receives en route, its velocity increases, and in the wet season reaches , even in certain stretches. It broadens considerably as it approaches its mouth, where it is about 1750 feet (533 m) wide. The volume of water the Casiquiare captures from the Orinoco is small in comparison to what it accumulates in its course. Nevertheless, the geological processes are ongoing, and evidence points to a slow and gradual increase in the size of Casiquiare. It is likely that stream capture is in progress, i. e. what currently is the uppermost Orinoco basin, including Cunucunuma River, eventually will be entirely diverted by the Casiquiare into the Amazon basin. In flood time, it is said to have a second connection with the Rio Negro by a branch, which it throws off to the westward, called the Itinivini, which leaves it at a point about 50 mile (80 km) above its mouth. In the dry season, it has shallows, and is obstructed by sandbanks, a few rapids and granite rocks. Its shores are densely wooded, and the soil more fertile than that along the Rio Negro. The general slope of the plains through which the canal runs is south west, but those of the Rio Negro slope south east. The Casiquiare is not a sluggish canal on a flat tableland, but a great, rapid river which, if its upper waters had not found contact with the Orinoco, perhaps by cutting back, would belong entirely to the Negro branch of the Amazon. To the west of the Casiquiare, there is a much shorter and easier portage between the Orinoco and Amazon basins, called the isthmus of Pimichin, which is reached by ascending the Temi branch of the Atabapo River, an affluent of the Orinoco. Although the Temi is somewhat obstructed, it is believed that it could easily be made navigable for small craft. The isthmus is 10 mile (16 km) across, with undulating ground, nowhere over 50 feet (15 m) high, with swamps and marshes. In the early 20th century, it was much used for the transit of large canoes, which were hauled across it from the Temi River and reached the Rio Negro by a little stream called the Pimichin.
Гидрографиялық бөлік
Касикиар каналы – Ориноко өзенінің гидрографиялық бөлінісі Ориноко бассейні мен Амазонка бассейні арасындағы гидрографиялық су бөлінісін көрсетеді. (Ориноко бассейні батыстан солтүстік-шығысқа қарай Кариб теңізіне құяды; Амазонка бассейні шығысқа қарай Бразилияның солтүстік-шығысындағы Атлантика мұхитының батысына құяды.) Аталған өзен бөлінісі – бұл Венесуэланың Ориноко өзенінің батысқа қарай ағатын, жоғары ағысы, оңтүстікке қарай Амазонка бассейніне шығатын бөлігі. Осы шығару арнасы – Касикиар каналы, ол төмен ағысқа қарай (оңтүстікке қарай) жылдамдық пен су көлемін арттырады. Бөлініс ең айқын түрде тасқын кезінде көрінеді. Тасқын кезінде Касикиардың Рио-Негроға құятын негізгі арнасы, Рио-Негроға құятын екінші, кішірек арнамен толықтырылады, бұл арна Рио-Негромен ортақ төмен су деңгейіндегі құйылысынан жоғары орналасқан. Тасқын кезінде өзен тар, шектелген арнадан гөрі, кең аймақтық ағын көзіне айналады. Касикиар каналы Ориноконың жоғары ағысын, Эсмеральдас миссиясынан 9 миль (14 км) төмен, Сан-Карлос қаласының жанындағы Амазонка өзенінің Рио-Негро саласымен байланыстырады. Су бөлінісінің ең қарапайым сипаттамасы (барлық су тасқынынан басқа) – Ориноконың шығу нүктесіндегі «Ориноко өзенінің оңтүстік жағалауы» жолағы, сонымен қатар Касикиар каналының бастауы. Дегенмен, Ориноконың тасқын кезінде бұл қарапайым сипатталған «каналдың бастауы» Ориноко өзенінің оңтүстік жағалауындағы бүкіл аймаққа айналады.
The Casiquiare canal – Orinoco River hydrographic divide is a representation of the hydrographic water divide that delineates the separation between the Orinoco Basin and the Amazon Basin. (The Orinoco Basin flows west–north–northeast into the Caribbean; the Amazon Basin flows east into the western Atlantic in the extreme northeast of Brazil.) Essentially the river divide is a west flowing, upriver section of Venezuela's Orinoco River with an outflow to the south into the Amazon Basin. This named outflow is the Casiquiare canal, which, as it heads downstream (southerly), picks up speed and also accumulates water volume. The greatest manifestation of the divide is during floods. During flood stage, the Casiquiare's main outflow point into the Rio Negro is supplemented by an overflow that is a second, and more minor, entry river bifurcation into the Rio Negro and upstream from its major, common low water entry confluence with the Rio Negro. At flood, the river becomes an area flow source, far more than a narrow confined river. The Casiquiare canal connects the upper Orinoco, 9 mile (14 km) below the mission of Esmeraldas, with the Rio Negro affluent of the Amazon River near the town of San Carlos. The simplest description (besides the entire area floodplain) of the water divide is a "south bank Orinoco River strip" at the exit point of the Orinoco, also the origin of the Casiquiare canal. However, during the Orinoco's flood stage, that single, simply defined "origin of the canal" is turned into a region, and an entire strip along the southern bank of the Orinoco River.