Бразилия географиясы: Оңтүстік Американың жартысын қамтитын, Атлант мұхитымен шектесетін ел. Амазонка өзені, тропиктік климат, биік таулары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилияның географиялық шолуы
Overview of the geography of Brazil
Бразилия Оңтүстік Американың шамамен жартысын алып жатыр, Атлант мұхитымен шектеседі. Бразилияның жалпы ауданы құрайды, оның ішінде жер және су көлемі бар. Бразилиядағы ең биік нүкте – Пико да Неблина. Бразилия Аргентина, Боливия, Колумбия, Гайана, Парагвай, Перу, Суринам, Уругвай, Венесуэла және Франция (Францияның теңізасты департаменті, Француз Гвианасы) елдерімен шекаралас. Климаттың көп бөлігі тропикалық, ал оңтүстігі салыстырмалы түрде қоңыржай. Бразилиядағы ең ірі өзен және әлемдегі екінші ең ұзын өзен – Амазонка.
The country of Brazil occupies roughly half of South America, bordering the Atlantic Ocean. Brazil covers a total area of which includes of land and of water. The highest point in Brazil is Pico da Neblina at Brazil is bordered by the countries of Argentina, Bolivia, Colombia, Guyana, Paraguay, Peru, Suriname, Uruguay, Venezuela, and France (overseas department of France, French Guiana). Much of the climate is tropical, with the south being relatively temperate. The largest river in Brazil, and the second longest in the world, is the Amazon.
Өлшемі мен географиялық орналасуы
Бразилия Оңтүстік Америка құрлығының көп бөлігін, оның географиялық орталық бөлігін және Атлант мұхитындағы түрлі аралдарды қамтиды. Одан үлкен елдер – Ресей, Канада, Қытай және АҚШ ғана. Мараньяо жағалауындағы Мануэль-Луис теңіз мемлекеттік паркі Оңтүстік Америкадағы ең ірі коралл рифін қорғайды. Бразилияда әлемдегі ең кең өзен жүйелерінің бірі бар, оның сегіз ірі су жинау алабы Атлант мұхитына құйылады.
Brazil occupies most of the eastern part of the South American continent and its geographic heartland, as well as various islands in the Atlantic Ocean. The only countries in the world that are larger are Russia, Canada, China and the United States. The Parcel de Manuel Luís Marine State Park off the coast of Maranhão protects the largest coral reef in South America. Brazil has one of the world's most extensive river systems, with eight major drainage basins, all of which drain into the Atlantic Ocean.
Топырақ пен өсімдіктер
Бразилияның тропикалық топырақтары жыл сайын 70 миллион гектардан астам жерде шамамен 210 миллион тонна астық өндіреді. Ел әлемдегі егістік жерлердің көлемі бойынша бесінші орында тұрады. Құрғақ маусымның соңында биік, құрғақ және қоректік заттары аз шөптерді жайылымдардан тазалау үшін дәстүрлі түрде өртеу әдісі қолданылады. Бразилияда әлемдегі ең кең өзен жүйелерінің бірі бар, оған сегіз ірі су жинау алабы кіреді, олардың барлығы Атлант мұхитына құйылады. Осы алаптардың екеуі – Амазонка және Токантинс-Арагуая, жалпы су жинау аумағының жартысынан астамын құрайды. Бразилиядағы ең үлкен өзен жүйесі – Амазонка, ол Анд тауларынан басталып, елдің 45,7%-ын, негізінен солтүстік және батыс бөліктерін қамтитын алаптан су алады. Басты Амазонка өзен жүйесі – батыстан шығысқа қарай ағатын Амазонка-Солимоэс-Укаяли осі (ұзын Укаяли – Перудің саласы). Амазонка бассейні арқылы әлемдегі тұщы судың бес бөлігінің бірі ағып өтеді. Амазонканың барлық ұзындығы Бразилия аумағында орналасқан. Бұл қашықтықта су деңгейі шамамен төмендейді. Оңтүстік жағындағы негізгі салалары – батыстан шығысқа қарай Жавари, Журуа, Пурус (олардың үшеуі де Амазонканың батыс бөлігіне, Солимоэс деп аталатын жерге құяды), Мадейра, Тапажос, Сингу және Токантинс. Солтүстік жағындағы ең ірі салалары – Бранко, Япура, Яри және Рио-Негро. Жоғарыда аталған салалар Миссисипиден көбірек су тасымалдайды (оның шығыны Амазонканың оннан бір бөлігінен де кем). Амазонка және оның кейбір салалары, «ақ» өзендер деп аталатындары, бай шөгінділермен және гидробиологиялық элементтермен толы. Негро, Тапажос және Сингу сияқты қара, ақ және мөлдір өзендерде су мөлдір (жасыл) немесе қараңғы болып келеді, оларда азық заттары аз және шөгінділердің мөлшері төмен. Солтүстік-шығыстағы басты өзен жүйесі – Рио-Сан-Франсиску, ол оңтүстік-орталық аймақтан солтүстік-шығысқа қарай ағып өтеді. Оның алабы ұлттық аумақтың 7,6%-ын құрайды. Тек өзеннің төменгі ағысы ғана теңіз кемелері үшін жүзуге қолайлы. Парана жүйесі елдің 14,5%-ын қамтиды. Парана Рио-де-ла-Плата алабы арқылы оңтүстікке қарай ағып, Аргентина мен Уругвай арасында Атлант мұхитына жетеді. Парананың негізгі шығыс саласы – Парагвайдың бастауы Пантаналды құрайды, бұл әлемдегі ең үлкен жалғасқан ылғалды жерлер, олардың ауданы
Таулардан төмен түскеннен кейін, Амазонканың көптеген салалары кеме жүруге қолайлы. Жоғары ағысында олар көбінесе тасқынды немесе сарқырамаларды ұшыратады, сонымен қатар кемелер мен баржалар құмдарға, ағаштарға және басқа да кедергілерге тап болады. Дегенмен, Амазонка теңіз кемелері үшін өзеннің ағысы бойында, Перудегі Икитосқа дейін жүзуге мүмкіндік береді. Жаңа жолдар салынғанға дейін Амазонка өзені басты қол жеткізу құралы болды. Гидроэлектр стансалары: Паранадағы Итайпу, қуаты 12 600 МВт; Парадағы Тукуруи, қуаты 7 746 МВт; Баиядағы Пауло Афонсо, қуаты 3 986 МВт.
Brazil's tropical soils produce almost 210 million tons of grain crops per year, from about 70 million hectares of crops. The country also has the 5th largest arable land area in the world. Burning also is used traditionally to remove tall, dry, and nutrient poor grass from pasture at the end of the dry season. Brazil has one of the world's most extensive river systems, with eight major drainage basins, all of which drain into the Atlantic Ocean. Two of these basins—the Amazon and Tocantins Araguaia account for more than half the total drainage area. The largest river system in Brazil is the Amazon, which originates in the Andes and receives tributaries from a basin that covers 45.7% of the country, principally the north and west. The main Amazon river system is the Amazonas Solimões Ucayali axis (the long Ucayali is a Peruvian tributary), flowing from west to east. Through the Amazon Basin flows one fifth of the world's fresh water. A total of of the Amazon are in Brazilian territory. Over this distance, the waters decline only about The major tributaries on the southern side are, from west to east, the Javari, Juruá, Purus (all three of which flow into the western section of the Amazon called the Solimões), Madeira, Tapajós, Xingu, and Tocantins. On the northern side, the largest tributaries are the Branco, Japurá, Jari, and Rio Negro. The above mentioned tributaries carry more water than the Mississippi (its discharge is less than one tenth that of the Amazon). The Amazon and some of its tributaries, called "white" rivers, bear rich sediments and hydrobiological elements. The black white and clear rivers—such as the Negro, Tapajós, and Xingu—have clear (greenish) or dark water with few nutrients and little sediment. The major river system in the Northeast is the Rio São Francisco, which flows northeast from the south central region. Its basin covers 7.6% of the national territory. Only of the lower river are navigable for oceangoing ships. The Paraná system covers 14.5% of the country. The Paraná flows south among the Río de la Plata Basin, reaching the Atlantic between Argentina and Uruguay. The headwaters of the Paraguai, the Paraná's major eastern tributary, constitute the Pantanal, the largest contiguous wetlands in the world, covering as much as
Below their descent from the highlands, many of the tributaries of the Amazon are navigable. Upstream, they generally have rapids or waterfalls, and boats and barges also must face sandbars, trees, and other obstacles. Nevertheless, the Amazon is navigable by oceangoing vessels as far as upstream, reaching Iquitos in Peru. The Amazon river system was the principal means of access until new roads became more important. Hydroelectric projects are Itaipu, in Paraná, with 12,600 MW; Tucuruí, in Pará, with 7,746 MW; and Paulo Afonso, in Bahia, with 3,986 MW.
Орналасқан жерлер
Бразилия Оңтүстік Америка құрлығының шығыс бөлігінің көп бөлігін және оның географиялық орталығын, сондай-ақ Атлант мұхитындағы әртүрлі аралдарды алып жатыр. Әлемдегі одан ірі елдер – Ресей, Канада, Қытай және АҚШ. Ұлттық аумақ солтүстіктен оңтүстікке қарай (5°16'20" N – 33°44'32" S ендігіне) және шығыстан батысқа қарай (34°47'30" W – 73°59'32" W бойлығына) созылады. Ол төрт уақыт белдеуін қамтиды, олардың батыс жағы АҚШ-тағы Шығыс стандартты уақытына тең. Елордасының (Бразилия) және Бразилияның шығыс жағалауындағы ең көп халқы бар аймақтың (UTC 3) уақыт белдеуі Шығыс стандартты уақытынан екі сағатқа озық. Атлант мұхитындағы аралдар ең шығыс уақыт белдеуінде орналасқан. Бразилияның құрамында оның "мүйісінен" солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Фернандо-де-Норона архипелагы, сондай-ақ Атлант мұхитындағы бірнеше шағын аралдар мен атоллдар бар: Аброльос, Атол-дас-Рокас, Сан-Педро және Сан-Паулу тастары, Триндаде және Мартим-Ваз. 1970 жылдардың басында Бразилия аралдардың жағалауларын қоса алғанда, елдің жағалауынан басталатын аумақтық теңізді иеленді. Бразилияның шығыс жағалауында Атлант мұхитының жағалауы жатыр. Батысында, оңтүстіктен сағат тілімен айналып, Бразилияның Уругвай, Аргентина, Парагвай, Боливия, Перу, Колумбия, Венесуэла, Гайана, Суринам және Француз Гвианасымен (Францияның теңізден тыс департаменті) шекаралары бар. Бразилияның Оңтүстік Америкадағы шекарасы жоқ елдер – Чили және Эквадор. Кейбір қысқа учаскелерге қатысты сұрақтар бар, бірақ көрші елдердің ешқайсысымен ірі шекаралық даулар жоқ. Бразилияның эксклюзивті экономикалық аймағы (ЕЭА) әлемде 10-шы орында тұр.
Brazil occupies most of the eastern part of the South American continent and its geographic heartland, as well as various islands in the Atlantic Ocean. The only countries in the world that are larger are Russia, Canada, China, and the United States. The national territory extends from north to south (5°16'20" N to 33°44'32" S latitude), and from east to west (34°47'30" W to 73°59'32" W longitude). It spans four time zones, the westernmost of which is equivalent to Eastern Standard Time in the United States. The time zone of the capital (Brasília) and of the most populated part of Brazil along the east coast (UTC 3) is two hours ahead of Eastern Standard Time. The Atlantic islands are in the easternmost time zone. Brazil possesses the archipelago of Fernando de Noronha, located northeast of its "horn", and several small islands and atolls in the Atlantic Abrolhos, Atol das Rocas, Penedos de São Pedro e São Paulo, Trindade, and Martim Vaz. In the early 1970s, Brazil claimed a territorial sea extending from the country's shores, including those of the islands. On Brazil's east coast, the Atlantic coastline extends In the west, in clockwise order from the south, Brazil has of borders with Uruguay, Argentina, Paraguay, Bolivia, Peru, Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname, and French Guiana (overseas department of France). The only South American countries with which Brazil does not share borders are Chile and Ecuador. A few short sections are in question, but there are no true major boundary controversies with any of the neighboring countries. Brazil has the 10th largest Exclusive Economic Zone of .