Кіріспе
Тыныш белгі (:) – екі бірдей нүктеден тұратын, тік боймен орналасқан тыныш белгі. Екі нүкте көбінесе түсіндірме, тізім немесе цитатадан басталатын сөйлемдерде қолданылады. Сонымен қатар, сағат пен минутты, кітаптағы тарау мен жолдарды көрсетуде, ал АҚШ-та – іскерлік және ресми хаттардағы сәлемдесулерде пайдаланылады. Б.з.д. 3 ғасырында Византиялық Аристофан тыныш белгілер жүйесін ойлап тапқан деген болжам бар, онда «коло́н» аяқталуы орташа тыныс алуға мүмкіндік береді деп есептелген және орта нүктемен белгіленген. Бірақ оның ертеде қолданылуы туралы деректер аз, бірақ ол кейін «ано теле́я» деп аталып, қазіргі грек тіліндегі жартылай тыныш белгі ретінде қайта жаңғыртылды. Кейбір авторлар екі нүктелі белгіні де қолданған, ол кейін тоқтамды көрсетуге немесе сөйлеушінің ауысуын белгілеуге пайдаланылды. (Ежелгі грек тіліндегі тыныш белгілерді де қараңыз.) 1589 жылы «Ағылшыз поэзиясының өнері» еңбегінде ағылшын тіліндегі «colon» термині мен оған сәйкес тыныш белгісі расталған: «Осы себептерге байланысты, ежелгі тіл реформаторлары үш түрлі үзіліс ойлап тапты [ ]. Ең қысқа үзілісті олар «үтір» деп атады [ ]. Екіншісін олар «коло́н» деп атады, ол үтірге қарағанда ұзынырақ, бірақ оның ұзындығына байланысты «мүше» деп аталды, себебі ол үтірге қарағанда екі есе көп уақыт алатын. Үшіншісін олар «перио́дус» деп атады [ ].»
the punctuation mark
The colon, , is a punctuation mark consisting of two equally sized dots aligned vertically. A colon often precedes an explanation, a list, or a quoted sentence. It is also used between hours and minutes in time, between chapter and verse in Bible citations, and, in the US, for salutations in business letters and other formal letter writing. In the 3rd century BC, Aristophanes of Byzantium is alleged to have devised a punctuation system, in which the end of such a kôlon was thought to occasion a medium length breath, and was marked by a middot In practice, evidence is scarce for its early usage, but it was revived later as the ano teleia, the modern Greek semicolon. Some writers also used a double dot symbol , that later came to be used as a full stop or to mark a change of speaker. (See also Punctuation in Ancient Greek.) In 1589, in The Arte of English Poesie, the English term colon and the corresponding punctuation mark is attested:
For these respectes the auncient reformers of language, inuented, three maner of pauses [ ] The shortest pause or intermission they called comma [ ] The second they called colon, not a peece but as it were a member for his larger length, because it occupied twise as much time as the comma. The third they called periodus, [ ]
In 1622, in Nicholas Okes' print of William Shakespeare's Othello, the typographical construction of a colon followed by a hyphen or dash to indicate a restful pause is attested. This construction, known as the dog's bollocks, was once common in British English, though this usage is now discouraged. As late as the 18th century, John Mason related the appropriateness of a colon to the length of the pause taken when reading the text aloud, but silent reading eventually replaced this with other considerations.
1622 жылы Николас Окс Уильям Шекспирдің «Отелло» пьесасын басып шығарғанда, тыныш үзілісті көрсету үшін екі нүктеден кейін сызықша немесе тире қою арқылы жасалған типографиялық құрылым расталды. Бұл құрылым «иттің жапырығы» деп аталды, ол бұрын британдық ағылшын тілінде кең таралған, бірақ қазір мұндай қолдануға кеңес берілмейді. 18 ғасырдың соңына дейін Джон Мейсон мәтінді дауыстап оқығандағы тынығу ұзақтығын коло́нның дұрыстығымен байланыстырды, бірақ кейін оны үнсіз оқу басқа факторлармен алмастырды.
the punctuation mark
The colon, , is a punctuation mark consisting of two equally sized dots aligned vertically. A colon often precedes an explanation, a list, or a quoted sentence. It is also used between hours and minutes in time, between chapter and verse in Bible citations, and, in the US, for salutations in business letters and other formal letter writing. In the 3rd century BC, Aristophanes of Byzantium is alleged to have devised a punctuation system, in which the end of such a kôlon was thought to occasion a medium length breath, and was marked by a middot In practice, evidence is scarce for its early usage, but it was revived later as the ano teleia, the modern Greek semicolon. Some writers also used a double dot symbol , that later came to be used as a full stop or to mark a change of speaker. (See also Punctuation in Ancient Greek.) In 1589, in The Arte of English Poesie, the English term colon and the corresponding punctuation mark is attested:
For these respectes the auncient reformers of language, inuented, three maner of pauses [ ] The shortest pause or intermission they called comma [ ] The second they called colon, not a peece but as it were a member for his larger length, because it occupied twise as much time as the comma. The third they called periodus, [ ]
In 1622, in Nicholas Okes' print of William Shakespeare's Othello, the typographical construction of a colon followed by a hyphen or dash to indicate a restful pause is attested. This construction, known as the dog's bollocks, was once common in British English, though this usage is now discouraged. As late as the 18th century, John Mason related the appropriateness of a colon to the length of the pause taken when reading the text aloud, but silent reading eventually replaced this with other considerations.
Синтаксистік-дедуктивті
Қолон нүктісі алдында айтылған фактінің логикалық салдары немесе нәтижесін көрсетеді. Мүмкін болған жалғыз түсіндірме бар еді: пойыз ешқашан келмеген.
Үлкен әріптерді қолдану
Үлкен әріпті немесе кіші әріпті жазу екі нүктеден кейін әртүрлі болуы мүмкін. Британ ағылшын тілінде және көптеген Достас елдерінде, егер ол өзге себептермен, мысалы, есімдер мен аббревиатуралар сияқты үлкен әріппен жазылмаса, екі нүктеден кейін келетін сөз кіші әріппен жазылады. Британ ағылшын тілі екі нүкте арқылы бөлінген жаңа сөйлемді де үлкен әріппен жазады. Американдық ағылшын тілінде авторларға екі нүктеден кейін келетін кез келген тәуелсіз сөйлемнің бірінші сөзін де үлкен әріппен жазуға рұқсат беріледі. Бұл Ассошиэйтед Пресс және Жаңа тілдер қауымдастығы сияқты кейбір қазіргі американдық стильдік нұсқауларға сәйкес келеді. Дегенмен, Чикаго стильдік нұсқаулығы тек екі нүкте тікелей цитатаны, тікелей сұрақты немесе екі немесе одан көп толық сөйлемді енгізген кезде ғана үлкен әріппен жазуды талап етеді. Көптеген еуропалық тілдерде, британдық ағылшын тіліндегідей, басқа себептермен үлкен әріп қажет болмаса, екі нүктеден кейін кіші әріп қолданылады. Немец тілінде екі нүктеден кейін келетін тәуелсіз сөйлемдерді үлкен әріппен жазу талап етіледі. Голланд тілінде егер ол жеке сөйлем болмаса да, екі нүктеден кейін келетін кез келген цитатаның бірінші сөзі үлкен әріппен жазылады.
Аралық және жақшалар
Баспада дәстүр бойынша қос нүктенің алдына жіңішке аралық, кейіне қалың аралық қойылатын. Қазіргі ағылшын тілінде басылымдарда қос нүктенің алдына аралық қойылмайды, ал кейіне бір аралық қойылады. Француз тіліндегі басылымдарда дәстүрлі ережелер сақталады. Қос нүктенің кейінен бір немесе екі аралық қолданылуы мүмкін. Ескі үрдіс (моноширин тізімімен қолдану үшін жасалған) бойынша қос нүктенің кейінен екі аралық қойылатын. Қазіргі типографияда тізімді ашатын жақшаның сыртында қос нүкте орналасады. Алғашқы ағылшын типографиясында, Роджер Уильямстың 1643 жылы жарық көрген Жаңа Англияның жергілікті тілдері туралы кітабында көрсетілгендей, ол жақшаның ішіне де орналастырылуы мүмкін еді.
Суффикс бөлуші
Фин және швед тілдерінде екі нүкте сөз ішінде ағылшын тіліндегі апостроф сияқты қолданылуы мүмкін, грамматикалық жұрнақты қысқартуға, аббревиатураға, арнайы таңбаға немесе цифрға жалғастырады (мысалы, фин тілінде USA:n және швед тілінде USA:s – «USA» сөзінің меншік жалғауы, фин тілінде %:ssa – «%» сөзінің ішінде болу септігі, фин тілінде 20:een – «20» сөзінің бағыттық септігі).
Қысқартылған белгі
Жазбаша швед тілінде қысқартуларда екі нүкте қолданылады, мысалы, "Святой" деген мағына беретін Sankt сөзінің қысқартылған түрі S:t (мысалы, Стокгольм метро станциясының атауы S:t Eriksplan) және "шіркеу" деген мағынадағы kyrka сөзінің қысқартылған түрі k:a (мысалы, Svenska k:a (Svenska kyrkan) – Швецияның евангелистік лютерандық ұлттық шіркеуі). Мұндай екі нүктелер тіпті адамдардың есімдерінде де кездеседі, мысалы, Антония Аксон Джонсон (Аксон үшін Ax:son). Ерте заманағы ағылшын мәтіндерінде де аббревиатураларды көрсету үшін екі нүктелер қолданылған.
Сөздерді бөлуші
Эфиопияда амхарика және гез жазуларында сөздерді бөлу үшін екі нүктеге ұқсас белгі қолданылған және кейде қазір де қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ескі түркі жазуында да сөздерді бөлу үшін осыған ұқсас белгі пайдаланылған.
Сөйлемнің немесе өлеңнің соңы
Армян тілінде қос нүкте латын тіліндегі нүктеге ұқсас, сөйлемнің соңына қойылады. Литургиялық еврей тілінде "соф пасук" кейбір жазбаларда, мысалы, дұға кітаптарында өлең жолының аяқталуын көрсету үшін қолданылады.
Сыйлық бөлгіші
Неміс тілінде және кейде ағылшын тілінде екі нүкте спорт пен ойындарда қарсыластардың есептерін бөліп көрсетеді. 149–0 есебі неміс тілінде 149:0 деп жазылады.
Математика және логика
Екі нүкте математикада, картографияда, модельдеу және басқа да салаларда қолданылады. Бұл контексте ол 3∶1 сияқты қатынасты немесе масштабты көрсетеді (айтылуы: "үштен бір"). , IPA модификатор әрпі. , IPA-да қолданылады. , IPA модификатор әрпі. , оңнан солға жазылатын мәтінмен үйлесімді. , математикалық қолдану үшін. , программалау тілдерін әдемі форматта басып шығару үшін. , Colon (letter) мақаласын қараңыз, кейде Windows файлдарының атауларында қолданылады, себебі ол файл атаулары үшін қолданылатын Segoe UI шрифтіндегі екі нүктемен бірдей. Екі нүкте символының өзі рұқсат етілмейді, өйткені ол резервтелген символ. , қытайлық стандарт GB 18030 үшін үйлесімділік символы. , жартылай енді және толық енді қаріптермен үйлесімділік үшін. , қытайлық ұлттық стандарт CNS 11643 үшін үйлесімділік символы.
, for compatibility with halfwidth and fullwidth fonts. , compatibility character for the Chinese National Standard CNS 11643.
Мекен-жайлары
Интернет URL-дері протоколды (мысалы, ) хост атауынан немесе IP-адрестен бөлу үшін қос нүктені пайдаланады. IPv6 адресінде қос нүктелер (және бір рет екі қос нүкте) 16 биттен тұратын 8 топқа дейін он алтылық жүйеде бөлінеді. URL-де қос нүкте бастапқы схема атауынан (мысалы, HTTP және FTP) кейін келеді және порт нөмірін хост атауынан немесе IP-адрестен ажыратады. Microsoft Windows файлдық атауларында қос нүкте баламалы дерек ағындары үшін резервтелген және файлдық атауда пайда бола алмайды. Бұл Classic Mac OS жүйесінде каталогты бөлуші ретінде қолданылған, ал жаңа BSD негізіндегі macOS-тың алғашқы нұсқаларында оны пайдалану қиын болды, себебі код бұл қолданысты сақтау үшін қисық сызық пен қос нүктені алмастырды. Көптеген жүйелерде файлдық атауға қос нүкте қою қиын, өйткені терминал оны басқа мақсаттар үшін интерпретациялайды. CP/M және MSDOS-тың алғашқы нұсқалары құрылғылардың атауларынан кейін қос нүктені талап етті, мысалы, , бірақ бұл дисктерден басқа (онда қос нүкте диск атауы мен файлдың қажетті жолының арасында болуы керек, мысалы C:\Windows\) жайлап жойылды. Содан кейін бұл URL-дерде қолдануға көшті.