Кіріспе
Дейтон халықаралық әуежайы (ресми түрде Джеймс М. Кокс Дейтон халықаралық әуежайы, бұрын Дейтон қалалық әуежайы және Джеймс М. Кокс Дейтон қалалық әуежайы) АҚШ-тың Огайо штаты, Монтгомери округінде, Дейтон қаласының солтүстігінде 10 миль қашықтықта орналасқан. Дейтон халықаралық әуежайы Кливленд Хопкинс халықаралық әуежайы және Джон Гленн Колумб халықаралық әуежайынан кейін Огайо штатындағы үшінші ең көп трафик пен үшінші ірі әуежай болып табылады. (Синциннати әуежайы да қарбалас болғанымен, ол көршілес Кентукки штатында орналасқан.) 2012 жылы Дейтон халықаралық әуежайы 2 607 528 жолаушыға қызмет көрсетті және 57 914 ұшып-қону операциясы жүзеге асырылды. 2008 жылы Дейтон АҚШ әуежайларында жолаушылар саны бойынша 76-орынды иеленді. Әуежайдан 17 бағытқа тікелей рейстер бар.
Dayton International Airport (officially James M. Cox Dayton International Airport, formerly Dayton Municipal Airport and James M. Cox Dayton Municipal Airport) is 10 miles north of downtown Dayton, in Montgomery County, Ohio, United States. Dayton International is the third busiest and third largest airport in Ohio behind Cleveland Hopkins International Airport and John Glenn Columbus International Airport. (While Cincinnati's airport is also busier, it is located in the neighboring state of Kentucky.) Dayton International Airport handled 2,607,528 passengers in 2012 and had 57,914 combined takeoffs and landings in 2012. Dayton ranked No. 76 in U. S. airport boardings in 2008. The airport has non stop flights to 17 destinations.
Құрылыс жобалары
2011 жылы Дейтон халықаралық әуежайы жаңа әуе қозғалысын басқару мұнарасын аяқтады. Мұнараның биіктігі шамамен 254 фут (77 м) және FAA қызметкерлері үшін кеңселік және операциялық кеңістіктерді қамтиды. Жаңа мұнараға көшу 2011 жылдың 4 маусымында түнгі сағат 00:00-де жүзеге асты. Құрылысқа жұмсалған қаржы 21 миллион доллар болды (мұнара жобасының жалпы құны жабдықтарды қоса алғанда 30.6 миллион долларды құрады), бұл Дейтондағы қазіргі 38 бақылаушының санын азайытып 12-ге дейін жеткізеді. Әуежай 2009 жылдың сәуірінде жаңа көп қабатты тұрақ гаражының құрылысын бастады, ол 2010 жылдың жазында пайдалануға берілді. 2008 жылдың қазан айында тұрақтарды жақсарту жобасы басталды, ол мыналарды қамтыды: 1) жаңа "қызыл" ұзақ мерзімді және экономикалық тұрақтарға жаңа кіру/шығу құрылысы; 2) қолданыстағы кредит картасы арқылы төлем жасалатын тұрақтың қайта конфигурациялануы және қайта сызылуы; 3) артық жүк көлігіне кіріс бақылау жабдығының орнатылуы; 4) әртүрлі тұрақтардағы электр және жарықтандыру жүйесінің жаңартылуы. Бұл жақсартулар 2009 жылдың мамыр айында аяқталды. Терминалға апаратын жол 2007 жылдың қазан айынан бастап бірнеше жаңартулардан өтті, ол терминалдық жол төсемінің жөнделуін, дренаж жүйесінің жаңартылуын, жер асты коммуникациялық желілерінің орнатылуын және жаңа белгілер мен басқа да жол жақсартуларын қамтыды. Әуежай 2006 жылдың қазан айында әуеаймақтың айналасына қол жеткізуді қамтамасыз ету және ұшу-қону жолақтары мен такси жолдарымен көлік құралдарының қиылысуын болдырмау арқылы қауіпсіздікті арттыру мақсатында периметрлік жол желісіне көп жылдық жобаны бастады. Жоба 2009 жылдың қараша айында аяқталды. 2009 жылдың маусым айында әуежай 06R/24L ұшу-қону жолағының қауіпсіздік аймағын жақсарту арқылы қауіпсіздікті арттыру жобасын аяқтады. 6R ұшу-қону жолағының төсемі такси жолымен жалғастыру үшін 285 футқа (87 м) ұзартылды. Сонымен қатар, жоғары қысымды газ құбыры және сервистік желі ұшу-қону жолағының кеңейтілген бөлігінің астынан ауыстырылды. 2009 жылдың мамыр айында орнатылған жабайы жануарларға арналған қоршау, әуежай аумағындағы жабайы жануарлардың қозғалысын азайту арқылы әуежай қауіпсіздігін арттырады. 2018 жылдың қаңтарында әуежай билет сату кассалары мен тұрақтары орналасқан әуежайдың соңғы бөлігіне бағытталған жаңа кеңейтуді бастады. Бұл жұмыс 2018 жылдың тамызында аяқталды.
Жол қозғалысы
2018 жылы әуежайда күніне орта есеппен 141 ұшақ операциясы болды, барлығы 51 445 операция: 24% жалпы авиация, 42% әуе таксисі, 33% жоспарлы авиакомпания және <1% әскери. 2012 жылы әуежай 102 700 ұшып кеткен ұшақ тіркелді, ал 2013 жылы шамамен 98 200 ұшақ ұшып кетті.
Жер үстіндегі көліктер мен жалға алу
Кәрізде такси қызметі бар. Liberty Cab, Dayton Checker Cab, All America Taxi, Dayton Express Company, Diamond Taxi, Petra Cab, Charter Vans Inc. және Skyair, Inc. компаниялары Дейтон қаласының және аймағының барлық бөлігінде құрлық көлігін ұсынады. Әуежайда сондай-ақ бірнеше көлік жалға беру компаниялары да қызмет көрсетеді. 2013 жылдың 11 тамызында Үлкен Дейтон аймақтық көлік басқармасы Дейтон қаласының орталығына және одан қатынайтын қоғамдық көлік қызметін бастады. Бұрынғы, табыссыз болған бағыттардан басқа, осы күнге дейін әуежайға жергілікті қоғамдық көлік қызмет көрсетілмеген, бұл оны құрлықтағы қоғамдық көлікпен жабдырылмаған екінші ең қарбалас әуежай етіп белгіледі. 2019 жылдың ақпан айына қарай 43-бағыт апта ішінде күніне жеті-сегіз рет, сенбі күні алты рет және жексенбі күні үш рет әуежайға қатынайды.
Ыңғайлылықтар
Ресторандарға MVP Bar and Grill, 12th Fairway Bar and Grill, Dunkin Donuts, The Great American Bagel Bakery және Max & Erma's кіреді. Әуежай ішінде бірнеше қосымша дүкендер мен газет тізілімдері де орналасқан. Терминалда екі Starbucks орны болған, бірақ олар COVID-19 пандемиясынан жабылып, қайта ашылмайды. Heritage Booksellers кітап дүкені де жабылып, әуежайда жаңа құрылыс аяқталғанша уақытша отыру орнына айналдырылды. Әуежайда бірнеше Fuel Rod зарядтау станцияларымен қатар, әуе билеттері кассаларында тіркелген багаждың төлемақысын жүзеге асыру үшін қолма-қол ақшаны картаға айналдыратын жаңа құрылғы да бар.
Жүк
Дейтон халықаралық әуежайы бір кезде елдегі ең жүк көлемі көп әуе жүк тасымалдау орталықтарының біріне кірген және CF компаниясы Emery Worldwide үшін Орта Батыс аймақтық хабы болды. Emery, сол кезде Menlo Worldwide Forwarding деген атпен жұмыс істеген, 2004 жылдың соңында United Parcel Service (UPS) компаниясымен сатып алынды. UPS 2006 жылдың 30 маусымында осы нысанды жабып, операцияларды Луисвилл халықаралық әуежайындағы Worldport-қа көшірді.
Халықтық ақпарат құралдарында
2008 жылы шыққан "Бұрқұт көзі" фильмінде екі басты кейіпкерге Дейтон халықаралық әуежайына автобуспен бару бұйырылады. Фильмде әуежайдың аты бірнеше рет еске алынады, бірақ фильм түсірілімінде Дейтон халықаралық әуежайында түсірілген кадрлар жоқ. Нақты әуежай көріністері Лос-Анджелес халықаралық әуежайында түсірілді.
Апаттар мен оқиғалар
1967 жылғы 9 наурызда TWA 553 рейсі, Trans World Airlines компаниясының McDonnell Douglas DC 9 15 реактивті ұшағы, Дейтонға бағытталғанда Огайо штатының Урбана қаласынан Бичкрафт Баронмен соқтығысты. Апат кезінде визуалды ұшу ережелері (VFR) қолданыста болды. Алайда, Дейтон әуе кеңістігі маңындағы бақылаусыз VFR қозғалысы, сондай-ақ DC 9 ұшағының үлкен жылдамдықпен төмен түсуі Федералдық авиация басқармасының терминалдық бақылау аймақтарын (B класы және C класы әуе кеңістігі) құру туралы шешім қабылдауына себеп болды. DC 9 ұшағының барлық 25 жолаушысы мен экипажы, сондай-ақ Бичкрафт ұшағының жалғыз пилоты қаза тапты. 1989 жылғы 12 қаңтарда Монреаль Дорвал халықаралық әуежайына бет алған Bradley Air Services компаниясының Hawker Siddeley HS 748 ұшағы, бірінші офицердің дұрыс емес аспаптық ұшу ережесін (IFR) сақтамауы салдарынан ағаштарға соқтығысып, әуежайдың солтүстігінде апатқа ұшырады. Екі адам да қаза тапты. 1992 жылғы 8 сәуірде McDonnell Douglas DC 9 ұшағы Дейтон халықаралық әуежайында итерілген кезде зақымдалды. Екі тіреуіш бұзылғаннан кейін сол жақ алдыңғы дөңгелек зақымданды, бұл дөңгелек дискісіне әсер етті. Апаттың ықтимал себебі – механик дөңгелектерді қасақана артық қысыммен толтырғандығы болды. Бұған себеп – механиктердің компаниясының жұмыс уақытында төмен қысымды реттегіштерді механиктерге ұсынбауы. 2006 жылғы 13 қыркүйекте Piper PA 34 Seneca ұшағы Дейтон халықаралық әуежайына дөңгелексіз қонды. Апаттың себебі – ұшқыштың дөңгелектерді бұрып жіберуі. 2007 жылғы 28 шілдеде Vectren Dayton Air Show кезінде әуежай үстінде айналып ұшқан ұшақ маневрді аяқтауға тырысқанда ұшу-қону жолағына соқтығысты. Ұшқыш Джим Лерой апатта қаза тапты. Апаттың себебі – ұшқыштың акробатикалық маневр кезінде жерден қашықтықты сақтамауы. 2011 жылғы 30 наурызда Northern Air Cargo компаниясының Boeing 737 300 ұшағы Дейтон халықаралық әуежайынан ұшып келе жатқанда зақымдалды. Ұшақ Дейтоннан ұшып, орнын анықтап жатқан кезде, бос ұшақтың жүк бөліміндегі бекітілмеген паллеттік көтергіш фюзеляждың құрылымдық бөлігіне соқтығысып, құрылымдық қаңқаны сындырды. Ұшақ операциялары жөніндегі вице-президенті екі ұшқыш та ұшақ ұшып кетер алдында жүк бөлімін тексергенін, бірақ бекітілмеген паллеттік көтергішті байқамағанын мәлімдеді. Апаттың себебі – ұшу алдындағы экипаждың жеткіліксіз тексеруі, нәтижесінде ұшақтың бос жүк бөлімінде орналасқан бекітілмеген паллеттік көтергіштен фюзеляж зақымдалды. Кейін ұшақ жөндеу үшін Аризона штатының Тусон қаласына ұшып кетті. 2013 жылғы 20 маусымында Piper PA 30 Twin Comanche ұшағы Дейтоннан ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырады. Ұшқыш ұшу алдындағы тексеру кезінде оң жақ негізгі ішкі отын багінде аз мөлшерде су тапқанын хабарлады; басқа отын бактерілерінде су табылмады. Оң жақ отын багін қайта тексергенде, су табылмады. Қозғалтқышты іске қосқаннан кейін оң жақ қозғалтқыш тоқтады; ұшқыш қозғалтқышты қайта іске қосса да, жылыту кезінде оны біршама жоғары айналыммен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Қозғалтқышты іске қосу немесе таксилеу кезінде ешқандай проблемалар байқалған жоқ. Кету кезінде ұшақ "еріксіз" сезілді. Ұшақ оң жаққа қарай бұрыла бастады, ал ұшқыш рульмен бұрылуды тоқтата алмады, сондықтан газды азайтып, айналма жолаққа мәжбүрлі қону жасауға бел буды; алайда ұшақ айналма жолаққа жетпей, жерге соқтығысты. Бақылауды жоғалту себебін анықтау мүмкін болмады, өйткені апаттан кейінгі тексерулер ұшақтың қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін ешқандай аномалияларды көрсетпеді. 2013 жылғы 22 маусымында, "Дейтон" авиашоуында Boeing Stearman Model 75 каскадерлік ұшағы, қанатта жүргіш Джейн Уикерді алып жүріп апатқа ұшырады, нәтижесінде Уикер мен ұшқыш Чарли Швенкер қаза тапты. Ұшақ "көз жасы тамшысы" стилімен айналды, ал қанатта жүргіш сол жақ қанаттың төменгі жағына орналасты. Содан соң ұшақ сол жаққа бұрылып, кері ұшып кетті. Көрермендердің алдында оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай ұшып бара жатқанда, ұшақтың мұрны көкжиектен сәл жоғары көтерілді. Содан соң ұшақ бірден оңға бұрылып, сол жақ қанаты төменгі қалпында жерге соқтығысты. Соқтығысудан кейін өрт шығып, оң қанаттың басым бөлігі мен фюзеляждың алдыңғы бөлігі күйді. Апаттың себебі – ұшқыштың жерге бақылаусыз ұшуы болды; апатқа себеп болған фактор – ұшақты төмен биіктікте және жылдамдықта ұстаған, сондай-ақ орындалу аймағынан тысқары шығарған өзгертілген авиашоу маневрі. 2014 жылғы 29 мамырда Cessna 201 ұшағы, бір экипаж мүшесімен бортында, қону шассисін жиып алған күйде қонды. Ұшқыш жарақат алмады. Оқиға ұшқыш қатесінен туды деп саналды. 2017 жылғы 19 наурызда Allegiant Air компаниясының Douglas DC 9 ұшағы Дейтон халықаралық әуежайына қону кезінде қозғалтқышта өрт шықты. Ұшақ қауіпсіз қонды. Өрттің себебі – бақылаусыз генератордың бұзылуы. 2017 жылғы 23 маусымында, авиашоу күнінен бұрын, United States Air Force Thunderbirds F 16D ұшағы, өнер көрсетуге жоспарланбаған, танысу рейсінен кейін айналма жолаққа бағытталғанда, куәгерлердің мәліметінше, желдің күркіреуінен ұшақ айналып түсіп, айналма жолаққа жақын шөпте аударылды. Ұшқыш пен команда мүшесі екі сағат бойы ұшақта қамалып қалды; ұшқыш жеңіл жарақат алды, ал команда мүшесінде көзге көрінбейтін жарақаттар болды. Thunderbirds авиашоудың екі күніне жоспарланған өнер көрсетулерін тоқтатты. 2022 жылғы 5 қазан күні Air Wisconsin компаниясының Bombardier CRJ200 ұшағы, United Express рейсімен Дейтонға қонғанда ұшу-қону жолағынан сығып шықты. Зардап шеккендер жоқ.