Момир Булатович: Монтенегроның тұңғыш президентінің өмірі мен саясаты
Momir Bulatović
Момир Булатович – Черногорияның тұңғыш президенті (1990-1998). Югославия саяхатшысы, премьер-министр болды. Босния соғысы мен Дубровник қоршауына қатысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Черногория Республикасының тұңғыш президенті (1990–1998)
First President of the Republic of Montenegro (1992–1998)
Момир Булатович (21 қыркүйек 1956 – 30 маусым 2019) – Югославия және Черногория саясаткері. Ол 1990 жылдан 1998 жылға дейін Черногория Республикасының тұңғыш президенті болды, содан кейін 1998 жылдан 2000 жылға дейін Югославия Федеративтік Республикасының премьер-министрі қызметін атқарды, осы кезде Слободан Милошевич құлатылды. Ол 1989 жылдан 1997 жылға дейін Черногорияның Демократиялық социалистер партиясын басқарды, Мило Джукановичпен туған жанжалдан кейін бұл партиядан бөлінді. Югославия құрамындағы Черногория президенті болған кезінде ол Югославия халық армиясының Черногориялық резервистерінің Дубровник қаласын қоршауға қатысуын және Босния соғысын бақылады. Флоренс Хартманның мәлімдемесіне сәйкес, Булатович Босния мен Герцеговинадағы соғыс қылмыстары бойынша Халықаралық трибуналдың (ИКТЮ) тергеуіне түсті, бірақ оған ешқандай айып тағылмады. Ол бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналда Слободан Милошевич, Радован Караджич және Никола Шаиновичтің істерінде қорғау куәсі болды.
Momir Bulatović (; 21 September 1956 – 30 June 2019) was a Yugoslav and Montenegrin politician. He was the first President of the Republic of Montenegro from 1990 to 1998, after which he served as the Prime Minister of the Federal Republic of Yugoslavia from 1998 until 2000, when Slobodan Milošević was overthrown. He was a leader of the Montenegro's Democratic Party of Socialists from 1989 to 1997, when he split from DPS after a conflict with Milo Đukanović. During his mandate as President of Montenegro within Yugoslavia, he oversaw the engagement of Montenegrin reservists in the Yugoslav People's Army in the siege of Dubrovnik as well as in the Bosnian War. According to Florence Hartmann, Bulatović was subject to an investigation by the ICTY for war crimes in Bosnia and Herzegovina, but was not charged. He was a defense witness in the trials of Slobodan Milošević, Radovan Karadžić, and Nikola Šainović at the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.
Ерте өмір
Булатович Белградта Югослав Халық Армиясының (ЮНА) Черногориядан шыққан офицерінің ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы Вождовац ауданында тұрды. Әкесінің қызметіне байланысты олар Югославия бойынша жиі көшіп-қонып тұрды. Момир бес жасқа толғанда, отбасы Хорватияның Задар қаласына көшті, онда ол бастауыш және орта білімін аяқтады. 1975 жылы 18 жасар Булатович Титоградқа Велько Влахович университетінің экономика факультетінде оқуға келді. Булатовичтің сөзінше, ол университет білімін Белградта алуды қалаған, бірақ отбасының оны жіберуге жеткілікті қаржысы болмағандықтан, Титоградта оқыды. Бітірген соң ол сол университеттің ассистенты болып жұмыс істеді және жақын арада магистр дәрежесін алды.
Bulatović was born in Belgrade as the son of a Yugoslav People's Army (JNA) officer who originated from Montenegro. The family lived in the Voždovac neighbourhood. Due to the nature of his father's job his family frequently relocated throughout Yugoslavia. When Momir was five years old, the family moved to Zadar in Croatia, where he completed his primary and secondary education. In 1975 the 18 year old Bulatović moved to Titograd to study at the Veljko Vlahović University's Faculty of Economics. According to Bulatović, he wanted to return to Belgrade for university studies, but his family did not have enough money to send him there, so he ended up in Titograd. Upon graduating he continued as an assistant at the same university and soon earned a master's degree.
Бюрократияға қарсы революция (1989)
1988 жылдың қарашасында Подгорицадағы Экономика факультетінде ассистент болып жұмыс істеген кезде Булатович Черногория Коммунистер лигасының үйлестірушісі болып тағайындалды. 1989 жылдың қаңтар айындағы бюрократияға қарсы революциядан кейін Булатович Черногория Коммунистер лигасының төрағасы болып тағайындалды. Булатовичтің кабинетінің мүшесі Никола Самарджичтің Халықаралық қылмыстық трибуналына (ICTY) берген куәлігіне сәйкес, Булатович Керрингтонға Дубровникке шабуыл жасалмайтынына уәде берген. Соғыс аяқталғаннан кейін Булатович Дубровникке жасалған шабуылдың "конфликтті Черногорияға таралуына жол бермеудің жалғыз жолы" екенін айтты, бірақ сонымен қатар әскерилер Черногория үкіметіне "бұрмаланған ақпарат" бергенін мәлімдеді.
In November 1988, while working as an assistant at the Faculty of Economics in Podgorica, Bulatović was named coordinator of the League of Communists of Montenegro. After the anti bureaucratic revolution in January 1989, Bulatović was promoted to the presidency of the League of Communists of Montenegro. According to testimony by Nikola Samardžić to the ICTY, a member of Bulatović's cabinet, Bulatović promised Carrington that Dubrovnik would not be attacked. After the war ended, Bulatović claimed that the attack on Dubrovnik was "the only way to prevent the conflict from spreading into Montenegro", but also asserted that the military gave the government of Montenegro "false information".
Каррингтонның ұсынысы (1991)
Дубровник қоршауы, соғыс қылмыстарынан өзге, Югославияның халықаралық беделіне зор әсер етті. Еуропалық экономикалық қауымдастық 19 қазан 1991 жылы Гаагада Каррингтон мен Югославия өкілдерін Каррингтон жоспары деп аталатын бейбіт келісімді талқылауға шақырды. "Тәуелсіз мемлекеттердің бос федерациясы" деген ұсыныс Милошевич үшін қабылдамайтын нәрсе болды, себебі ол Белградтағы институционалдық биліктері бар біртұтас Югославияны қалаған. Булатович Милошевичті де, өз партияластарын да таң қалдырып, Каррингтонның талаптарымен келісіп, тіпті 17 қазанда Черногория парламентінің түнгі отырысында жоспардың нұсқасына қол қойды. Ол бұл Черногорияның мүдделерін қамтамасыз етіп, Югославия соғыстарын аяқтайды деп мәлімдеді. Булатовичтің қол қоюы Черногорияның Югославиядан бөлінуге заңдық құқығын кепілдеуі мүмкін, бұл Белградтағы Югославия басшылығымен қарым-қатынастың күрт нашарлауына әкелді. Борисав Йович Булатовичке Каррингтон жоспарына қолдау көрсеткені туралы хабарласып, оған хорваттар, австриялықтар немесе итальяндықтартан ақы алғанын сұрады. Булатович Каррингтонның ұсынысы Черногорияға Превлака түбегін ұсынатынын және Черногорияға санкциялар салынбайтынын мәлімдеді. Сонымен қатар, Черногорияға Батыстан ірі көлемде көмек ұсынылғаны айтылды, ал Италияның сыртқы істер министрі Джанни Де Михелис Булатовичке "Белградтан тәуелсіз бағыт ұстанғысы келетінін" жеткізді. 24-25 қазанда Черногория парламентінің отырысында парламент мүшелері мен партия өкілдері Булатовичтің Каррингтон жоспарына қол қоюын бекітіп, келісімге қол жеткізуді ықтимал етті. Бірақ, күтпеген жағдайда, Народна Странка (Халық партиясы) Черногория парламентін шұғыл отырысқа шақырды, онда Булатович мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. Мило Джуканович Булатовичті парламенттік тыңдауда қорғады. Булатович өз позициясын қорғап, парламент мүшелеріне "егер Сербияға құлшынып, Белградтан келгеннің бәрін қабылдау Черногориядағы жақсы басқарудың өлшемі болса, онда бұл елге үкімет, сайлау немесе саяси партиялардың қажеті жоқ" деді. Содан кейін Булатович Белградта Милошевич пен Йовичпен кездесуге шақырылды; Булатович бұл кездесуді "өте шиеленіскен" деп сипаттады. Кездесудің нәтижесінде Милошевич Булатовичтің Каррингтонға берген уәдесіне бір тармақ қосты, онда республика референдум арқылы Югославия құрамында қалуы мүмкін. Бұл 1992 жылғы тәуелсіздік туралы референдумға әкелді, онда Черногориядағы сайлаушылар Югославия Федеративтік Республикасында қалуға шешім қабылдады.
The siege of Dubrovnik, in addition to war crimes committed, had enormous consequences for Yugoslavia's international standing. The European Economic Community invited Carrington and representatives from Yugoslavia to negotiate a peace accord known as the Carrington plan on 19 October 1991, in The Hague. The proposal of a "loose federation of independent states" was a non starter for Milošević, who preferred a centralized Yugoslavia with institutional powers in Belgrade. Bulatović, to the shock of Milošević and his own party members, agreed to Carrington's terms and even signed a draft of the plan during an overnight session of the Montenegrin parliament on October 17, arguing that it would secure Montenegro's interests and end the Yugoslav wars. Bulatović's signature potentially guaranteed Montenegro's legal right to secede from Yugoslavia, resulting in an almost explosive rift with the Yugoslav leadership in Belgrade. Borisav Jović contacted Bulatović about his support for the Carrington plan in disbelief, asking him if he had been paid off by the Croats, Austrians, or Italians. Bulatović claimed that the Carrington proposal offered Montenegro the Prevlaka peninsula, and that it guaranteed Montenegro would not be subject to sanctions. Furthermore, Montenegro was allegedly offered a large amount of aid from the West with Italian foreign minister Gianni De Michelis telling Bulatović that he "wanted to chart an independent course from Belgrade." In a follow up session of the Montenegrin parliament on 24–25 October, parliament and party members ratified Bulatović's signature on the Carrington plan, making the accord more imminent. However, in a sharp turn, the Narodna Stranka (People's Party) called for an emergency session in the Montenegrin parliament, during which Bulatović was accused of treason. Milo Đukanović defended Bulatović in the parliamentary hearing. Bulatović tried to make his own case, telling the parliament members "if servility and acceptance of everything coming from Belgrade is the criteria for good governance in Montenegro, then this nation doesn't need a government, elections, or political parties." Subsequently, Bulatović was invited to a meeting with Milošević and Jović in Belgrade; Bulatović described the meeting as "very explosive". As a result of the meeting, Milošević added a clause to Bulatović's Carrington commitment, such that a republic could decide to stay in Yugoslavia through a referendum. This resulted in the 1992 independence referendum, where voters in Montenegro decided to remain in the Federal Republic of Yugoslavia.
Черногориядағы мұсылман қауымдары
Босния мен Герцеговинадағы соғыс қайнап тұрған кезде, Булатович 1992 жылғы жазда Плевлядағы мұсылмандар қорқыту мен зорлық-зомбылыққа ұшырағанда "ауқымға тарау" қаупімен алғаш рет бетпе-бет келді. 1992 жылдың 6 тамызында жергілікті әскери жетекші Милика "Чеко" Дачевич Плевля полиция бас штабына кіріп, тәркіленген көлікті жеке өкіліне қайтаруды талап етіп, Плевляға "соғыс жариялау" қаупін сездірді. Дачевичпен болған жанжастан бөлек, оның жасағында Чайничеден шыққан Корняча аға-інілері де болды, олар Югослав Халық Армиясы гарнизонынан қаланы тоқтатуға көмектесті. Сонымен қатар, 1993 жылдың 15 ақпанында Плевляда мұсылман тұрғындарын алғаш рет ұрлады, мұсылман отбасының мүшелерін Чайниче түрмесіне алып кетті. Босния және Герцеговина Армиясы ұстаған серб резервистерін босату бойынша келіссөздерден кейін, Булатович 1993 жылы Чайниче түрмесінен Буңгур отбасын босатуды жариялады, осы босатуға Цосич пен Радован Караджичтің "жеке жауапкершілігін" жатқызды. Булатович, Цосич және Милошевич бірлесіп Караджичке жоспарға қол қоюға қысым жасады. Караджич ақыры жоспарға қол қойды, содан кейін Булатович Цосич пен Милошевичпен бірге Пале қаласына сапар шекті, онда олар соғыс кезеңіндегі Серб Республикасының парламентін Афинада қол қойылған резолюцияны қабылдауға көндіруге тырысты. Партияның бөлінуінің зор маңызы болды, бұл Джуканович пен Булатович арасындағы саяси қақтығысты сөзсіз етті. Бұл 1997 жылғы қазан айында өткен Черногория президенттік сайлауында көрінді, онда Джуканович шамалы артық дауыспен жеңіске жетті. ЕҚЫҰ нәтижелерді заңды деп мойындаса да, Булатович АҚШ Джукановичтің пайдасына араласыпты деді. Содан кейін Булатович 1998 жылдың 14 қаңтарында Подгорицада Джукановичтің инаугурациясында үлкен наразылық акциясын ұйымдастыруға қатысты. Джукановичтің инаугурациясына қарсы наразылықты полиция тоқтатты, нәтижесінде 44 полицей және төрт азамат жарақат алды. 1998 жылдың 21 наурызында Булатович ДПС КГ-ның үлкен бөлігін жұмылдырып, Черногорияның Социалистік халық партиясын (СНП) құруға көмектесті.
With the war raging in Bosnia and Herzegovina, Bulatović faced the first serious threat of "spill over" in the summer of in 1992, when Muslims in Pljevlja were subject to intimidation and violence. On 6 August 1992, a local warlord named Milika "Čeko" Dačević walked into Pljevlja's police headquarters to ask that a vehicle which was seized be returned to his personal envoy, threatening to "declare war" on Pljevlja. In addition to the stand off with Dačević, his militia included forces of the Kornjača brothers from Čajniče, who helped blocked off the town from a garrison of the Yugoslav People's Army. Additionally, the first kidnapping of Muslim inhabitants took place in Pljevlja on February 15, 1993, where Muslim family members were taken to a prison in Čajniče. After a negotiation leading to the release of Serbian reservists held as prisoners by the Army of Bosnia and Herzegovina, Bulatović announced the freeing of the Bungur family from the Čajniče prison in 1993, crediting Ćosić and Radovan Karadžić "personal responsibility" for the family's freedom. Bulatović along with Ćosić and Milošević collaborated in pressuring Karadžić to sign the plan. Karadžić eventually signed the plan, after which Bulatović traveled with Ćosić and Milošević to Pale, where they tried to convince wartime Republika Srpska's parliament to adopt the resolution signed in Athens. The party split had enormous implications, making a political confrontation between Đukanović and Bulatović inevitable. This manifested in the 1997 Montenegrin presidential election held in October, which Đukanović won by a thin margin. Although the OSCE recognized the result as legitimate, Bulatović claimed that the United States interfered in Đukanović's favor. Bulatović then participated in the mobilization of a large demonstration at Đukanović's inauguration in Podgorica on 14 January 1998. The protest at Đukanović's inauguration was confronted by the police, resulting in the injury of 44 policemen and four civilians. On 21 March 1998, Bulatović mobilized a large fraction from DPS CG and helped found the Socialist People's Party of Montenegro (SNP).
Югославияның премьер-министрі (1998-2000)
1998 жылдың 21 мамырында Булатович Югославия парламенті тарапынан елдің жаңа премьер-министрі болып тағайындалды, ол Джукановичтің адал қолдаушысы Радое Контичті алмастырды. Ол 2000 жылдың 9 қазанында, Милошевич биліктен қуылғаннан кейін көп ұзамай отставкаға кетті.
On 21 May 1998, Bulatović was named the new Prime Minister of Yugoslavia by the country's parliament, replacing Đukanović loyalist Radoje Kontić. He resigned on 9 October 2000, shortly after Milošević was ousted.
Кейінгі өмір, өлім және мұра
Булатович 2001 жылы жетекші саясаттан шеттеді. Оның ұлы Бошко 2008 жылдың 24 маусымында 21 жасында қысқа аурудан кейін қайтыс болды. 2017 жылы Булатович Черногориядағы серб оппозициясының елдің НАТО-ға кіруіне қарсы өткен наразылықтарына қатысты. Ол соңғы рет 2019 жылдың сәуірінде Миряна Марковичтің қосылу рәсімінде көрінді. Оның жақын әріптесі Милан Кнежевич бұрынғы президент жүрек талмасына ұшырағанын хабарлады. Басқалар, оның ішінде Гаага трибуналының (ИКТИ) кейбір прокурорлары, оны 1990 жылдардағы Югославия соғыстарында Милошевичтің қылмыстас серіктесі деп санайтын.
Bulatović withdrew from frontline politics in 2001. His son Boško died at the age of 21 on 24 June 2008 after a short illness. In 2017, Bulatović took part in protests by the pro Serb opposition in Montenegro against the country's NATO membership. He was last seen in public at the funeral of Mirjana Marković in April 2019. A close associate, Milan Knežević, said the former president apparently suffered a heart attack. Others, including some prosecutors at the ICTY, saw him as one of Milošević's partners in crime in the 1990s wars in Yugoslavia.