Тұрғын үйді бөлісу және бірлесіп тамақтану: үй шаруашылығының түрлері

Кіріспе

Топпен бірге тұру және тамақтану – экономикалық, әлеуметтік немесе әлеуметтік-экономикалық топтасу.

Үй шаруашылығы бір немесе бірнеше адамнан тұрады, олар бір үйde тұрады. Ол бір отбасы немесе басқа да адамдар тобы болуы мүмкін. Үй шаруашылығы көптеген әлеуметтік, микроэкономикалық және мемлекеттік модельдерде талдаудың негізгі бірлігі болып табылады және экономика мен мұрагерлік үшін маңызды. Үй шаруашылығы үлгілеріне отбасылар, аралас отбасылар, ортақ тұрғын үйлер, топтық үйлер, пансионаттар, көп адам тұратын үйлер (Ұлыбритания) және бір бөлмелі үйлер (АҚШ) жатады. Феодалдық қоғамдарда патшалық үй және ортағасырлық байлардың үйі қызметшілер мен басқа да жұмыс істейтін адамдарды қамтиды.

Үкіметтік анықтамалар

Статистикалық мақсаттарда Ұлыбританияда үй шаруашылығы "бір адам немесе тұрғын үйді өзінің жалғыз немесе басты тұрғын жері ретінде пайдаланатын адамдар тобы, егер топ болса, күніне кем дегенде бір рет бірге тамақтанатын немесе тұрғын үйді, яғни, қонақ бөлмесін немесе отыру бөлмесін бөлісетін" деп анықталады. Ұлыбританияның Тұрғын үй заңына (2004) көп тұрғын үйлерді реттеуге бағытталған заңнама енгізуі, бір үй шаруашылығының анықтамасын нақтылауды қажет етті. Адамдар туысқандық байланыста болған жағдайда үй шаруашылығы деп есептеледі: толық немесе жартылай туыс, асырап алушы, өгей ата-ана/бала, туысқандық қатынастағылар (некеде емес жұптар үшін де осыған баламасы), некеде тұрған немесе некеде емес, бірақ "бірге өмір сүретін" (бір жынысты немесе әртүрлі жынысты жұптар). Америка Құрама Штаттарының халық санағының анықтамасы да "жеке тұрғын жайларға" тікелей байланысты: "ғимараттағы басқа адамдардан бөлек тұратын және тамақтанатын жайлар". АҚШ халық санағы бойынша, үй иесі – "тұрғын үйдің иесі немесе жалға алған (күтімге алған) тұлға (немесе тұлғалардың бірі)"; егер ешкім талаптарға сай келмесе, тұрғын үйдің кез келген ересек тұрғыны үй иесі деп есептеледі. Бұрын АҚШ үкіметі "үйдің басшысы" және "отбасының басшысы" терминдерін қолданған, бірақ бұл терминдер 1980 жылы "үй иесі" терминімен ауыстырылды. Халық санағындағы үй шаруашылығының анықтамасы тұрғын үйді мекендейтін барлық адамдарды қамтиды. Тұрғын үй – үй, пәтер, жылжымалы үй, бөлмелер тобы немесе жеке бөлме, ол жеке тұрғын жай ретінде пайдаланылады (немесе бос болса, пайдалануға дайындалған). Жеке тұрғын жайлар – бұл тұрғын үйде тұратын адамдар ғимараттағы басқа адамдардан бөлек тұрып, тамақтанатын және ғимараттың сыртынан немесе ортақ дәліз арқылы тікелей кіретін жайлар. Тұрғындар бір отбасы, жалғыз өмір сүретін адам, бірге тұратын екі немесе одан көп отбасы, немесе тұру ортақ жағдайы бар туысқандық немесе туыс емес адамдардың кез келген тобы болуы мүмкін. (Үй шаруашылығында тұрмайтын адамдар топтық жатақтарда тұратындар ретінде жіктеледі). 1998 жылдың 15 шілдесінде Канада Статистикалық басқармасы былай мәлімдеді: "Жалпы алғанда, үй шаруашылығы – бір тұрғынжайда бірге тұратын немесе оны пайдаланатын бір адам немесе адамдар тобы".

For statistical purposes in the United Kingdom, a household is defined as "one person or a group of people who have the accommodation as their only or main residence and for a group, either share at least one meal a day or share the living accommodation, that is, a living room or sitting room". The introduction of legislation to control houses of multiple occupations in the UK Housing Act (2004) required a tighter definition of a single household. People can be considered a household if they are related: full or half blood, foster, step parent/child, in laws (and equivalent for unmarried couples), a married couple or unmarried but "living as " (same or different sex couples). The United States Census definition also hinges on "separate living quarters": "those in which the occupants live and eat separately from any other persons in the building." According to the U. S. census, a householder is the "person (or one of the people) in whose name the housing unit is owned or rented (maintained)"; if no person qualifies, any adult resident of a housing unit is considered a householder. The U. S. government formerly used "head of the household" and "head of the family", but those terms were replaced with "householder" in 1980. In the census definition of a household, it
includes all the persons who occupy a housing unit. A housing unit is a house, an apartment, a mobile home, a group of rooms, or a single room that is occupied (or if vacant, is intended for occupancy) as separate living quarters. Separate living quarters are those in which the occupants live and eat separately from any other persons in the building and which have direct access from the outside of the building or through a common hall. The occupants may be a single family, one person living alone, two or more families living together, or any other group of related or unrelated persons who share living arrangements. (People not living in households are classified as living in group quarters.) On July 15, 1998, Statistics Canada said: "A household is generally defined as being composed of a person or group of persons who co reside in, or occupy, a dwelling."

Экономикалық анықтама

Бір табыс көзі экономикалық теориясы модельдеуді оңайлатуға мүмкіндік берсе де, ол міндетті түрде шындыққа сай келмейді. Көптеген, тіпті басым бөлігі үй шаруашылықтарында бірнеше табыс әкелетін мүше болады. Көптеген экономикалық модельдер үй шаруашылығын және дәстүрлі отбасыларды бірдей санамайды, сондай-ақ үй шаруашылығы мен отбасы арасында әрқашан бір-бірге сәйкес келетін қатынас болып табылмайды.

Әлеуметтік анықтамалар

Әлеуметтік жұмыста үй шаруашылығы да осыған ұқсас анықталады: бір тұрғын орында тұратын және үй шаруашылығы жұмыстарын үй иелері бөліп, орындайтын топ. Күтім бір үй иесі екіншісіне олардың қажеттіліктеріне, қабілеттеріне және (мүмкін) мүмкіндіктеріне байланысты көрсетілуі мүмкін. Үй шаруашылығының құрамы оның мүшелерінің өмір сүру және денсаулық жағдайлары мен нәтижелеріне әсер етуі мүмкін. Қоғамдық қызметтерге және әлеуметтік жәрдемақыларға қол жеткізу үй шаруашылығының құрамына байланысты болуы мүмкін. Әлеуметтануда үй шаруашылығы жұмысының стратегиясы (Рей Палл 1984 жылғы «Еңбек бөлінісі» кітабында енгізген термин) – үй шаруашылығы мүшелері арасындағы еңбек бөлінісі. Үй шаруашылығы жұмысының стратегиясы үй шаруашылығы мүшелерінің жасы ұлғайғанда немесе экономикалық жағдайға байланысты өзгеріп отырады; оны бір адам белгілеуі немесе ұжымдық шешіммен қабылдауы мүмкін. Феминизм гендерлік рөлдердің үй шаруашылығындағы еңбек бөлінісіне қалай әсер ететінін зерттейді. «Екінші ауысым» және «Уақыт байланысы» атты еңбектерінде социолог Арли Рассел Хохшильд екі мансапты жұптарда ерлер мен әйелдер жұмыс істеуге шамамен бірдей уақыт жұмсайтынын көрсетеді; алайда әйелдер үй шаруашылығы жұмысына көбірек уақыт жұмсайды. Кэти Янг (тағы бір феминист автор) кейбір жағдайларда әйелдердің еркектердің үй шаруашылығы жұмысына және бала тәрбиесіне тең қатысуына кедергі келтіруі мүмкін дейді.

Модельдер

Ағылшын тілді елдердегі үй шаруашылығының түрлеріне дәстүрлі және аралас отбасылар, ортақ тұрғын жайлар және қолдауға мұқтаж адамдарға арналған топтық үйлер кіреді. Сонымен қатар, үй шаруашылығының анықтамасына сәйкес келетін пансионаттар, көп тұрғын үйлер (Ұлыбритания) және жеке бөлмелі үйлер (АҚШ) сияқты модельдер де бар.

Тарих

Феодалдық немесе аристократиялық қоғамдарда үй шаруашылығында негізгі кірістен күнкөріс табатын қызметшілер немесе жалдамалы адамдар болуы мүмкін.

Бельгия

1961–62 жылдар аралығында Ұлттық Тұрғын Ұйымының сауалнамасы бойынша Бельгиядағы тұрғын үйлердің 13,8 пайызы жарамсыз және жақсартуға келмейтін болса, тағы 19,5 пайызы жарамсыз, бірақ жақсартуға болатын екені анықталды. Ал 54 пайызы қазіргі заманауи тұрмыс деңгейіне (өзгерістер мен жақсартуларсыз) сай деп есептелді. Тұрғын үйлердің 74 пайызында душ немесе ванна болмаған, 19 пайызында кәріз жүйесі жеткіліксіз болса, 3,6 пайызында ауыз суы болмаған, ал 36,8 пайызында ішкі дәретхана бар екені белгілі болды. 1964 жылғы зерттеуге сәйкес, Бельгиядағы тұрғын үйлердің 13 пайызы шалап үйлерден тұрған. 1974 жылы Бельгия халқының 17 пайызы жеке үйлерде, 23 пайызы қосалқы үйлерде, 56 пайызы пәтерлерде, ал 4 пайызы басқа типтегі үйлерде (қалыпты үйлер, жылжымалы үйлер және т.б.) тұрды. Жағдайлар бойынша, 1975 жылы барлық үйлердің шамамен 1 пайызында су ағынатын дәретхана болмаған, 1 пайызында электр жарығы болмаған, 37 пайызында бекітілген ванна немесе душ болмаған және 7 пайызында су құбыры болмаған.

Австрия

1974 жылы Австрия халқының шамамен 28% жеке үйде, ал 5% - қосалқы үйде, 64% - пәтерде немесе пәтерде, 4% - басқа үй түрлерінде (трейлерлер, жылжымалы үйлер және т.б.) өмір сүрді. 1974 жылы Франция халқының 17% жеке үйде, 2% қосалқы үйде, 78% пәтерде және 3% басқа үй түрлерінде (трейлерлер, жылжымалы үйлер және т.б.) өмір сүрді. 1964 жылы Англия мен Уэльстегі тұрғын үйлердің 6,6 пайызы екі немесе одан аз бөлмелі, 5,8 пайызы жеті немесе одан көп бөлмелі, 15,2 пайызы алты бөлмелі, 35,1 пайызы бес бөлмелі, 26,3 пайызы төрт бөлмелі, 11,1 пайызы үш бөлмелі болды. Бұл көрсеткіштерге тамақ дайындалатын ас үйлер де кірді. 1964 жылы тұрғын үйлердің 50%-ы үш бөлмелі, 1,9%-ы бес және одан көп бөлмелі, 6,2%-ы төрт бөлмелі, 10,5%-ы бір бөлмелі немесе бөлмесіз, ал 31,3%-ы екі бөлмелі болды. 1960 жылы өткізілген әлеуметтік сауалнама бойынша Англия мен Уэльстегі үй-жайлардың 0,6 пайызы заңмен белгіленген тығыздық нормасынан асып кеткені анықталды; 1964 жылы бұл көрсеткіш 0,5 пайызды құрады. 1964 жылы барлық үй шаруашылықтарының 6,9 пайызында бір адамға бір бөлмеден артық қарастырылған. 1960 жылғы көрсеткіш 11 пайызды құрады, оның 1,75 пайызында екі немесе одан көп жатын бөлмесі стандарттан төмен, ал 9,25 пайызында бір жатын бөлмесі стандарттан төмен болды. 1964 жылы бұл көрсеткіш үй шаруашылықтарының 9,4 пайызына дейін төмендеді, оның 8,1 пайызында бір бөлмелі үйлер, ал 1,3 пайызында екі немесе одан көп бөлмелі үйлер болды. 1965 жылы жергілікті билік органдарының мәліметінше, Англия мен Уэльстегі тұрғын үй қорының бес пайызы тұруға жарамсыз болды. 1974 жылы Ұлыбритания халқының шамамен 23% жеке үйде, 50% -ы қосалқы үйде, 23% -ы пәтерде немесе пәтерде, 4% -ы басқа үй түрлерінде (трейлерлер, жылжымалы үйлер және т.б.) өмір сүрді. 1976 жылы АҚШ халқының шамамен 64% жеке үйде, 4% -ы қосалқы үйде, 28% -ы пәтерде немесе пәтерде, ал 4% -ы басқа үйлерде (трейлерлер, жылжымалы үйлер және т.б.) өмір сүрді. Жағдайлар тұрғысынан алғанда, 1975 жылы АҚШ-тағы барлық үйлердің шамамен 2% -ында сумен жуылған дәретхана болмаған, 1% -ында электр жарығы болмаған, 3% -ында тұрақты ванна немесе душ болмаған және 1% -ында су құбыры болмаған. 1977 жылы Канада халқының шамамен 59% жеке үйде, 8% -ы қосалқы үйде, ал 33% -ы пәтерде немесе пәтерде өмір сүрді. Жағдайлар тұрғысынан алғанда, 1975/77 жылдары Канададағы барлық үйлердің шамамен 3% -ында сумен жуылған дәретхана болмаған, 1% -ында электр жарығы болмаған, 2% -ында тұрақты ванна немесе душ болмаған және 1% -ында су құбыры болмаған.

In 1974 an estimated 28% of the Austrian population lived in a detached house, while 5% lived in an attached house, 64% in an apartment or flat, and 4% in other types of homes (trailers, mobile homes, etc.). In 1974 an estimated 17% of the French population lived in a detached house, while 2% lived in an attached house, 78% in an apartment or flat, and 3% in other types of homes (trailers, mobile homes, etc.). In England and Wales in 1964, 6.6 percent of housing units had two or fewer rooms; 5.8 percent had seven or more rooms, 15.2 percent had six rooms, 35.1 percent had five rooms, 26.3 percent had four rooms, and 11.1 percent had three rooms. These figures included kitchens when they were used for eating meals. Fifty percent of 1964 housing had three bedrooms; 1.9 percent had five or more bedrooms, 6.2 percent had four bedrooms, 10.5 percent had one bedroom or none, and 31.3 percent had two bedrooms. A 1960 social survey estimated that 0.6 percent of households in England and Wales exceeded the statutory overcrowding standard; the 1964 percentage was 0.5 percent. In 1964, 6.9 of all households exceeded one person per room. The 1960 figure was 11 percent, with 1.75 percent having two or more bedrooms below the standard and 9.25 percent having one bedroom below the standard. This declined slightly by 1964 to 9.4 percent of households below the standard, with 8.1 percent having one bedroom below the standard and 1.3 percent having two bedrooms or more below the standard. According to local authorities in 1965, five percent of the housing stock in England and Wales was unfit for habitation. In 1974 an estimated 23% of the population of the UK lived in a detached house, while 50% lived in an attached house, 23% in an apartment or flat, and 4% in other types of homes (trailers, mobile homes, etc.). In 1976, an estimated 64% of the population of the U. S. lived in a detached house, while 4% lived in an attached house, 28% in an apartment or flat, and 4% in other types of homes (trailers, mobile homes, etc.). In terms of amenities, in 1975 an estimated 2% of all houses in the U. S. were without a flush toilet, 1% without electric lighting, 3% without a fixed bath or shower and 1% without piped water. In 1977 an estimated 59% of the population of Canada lived in a detached house, while 8% lived in an attached house, and 33% in an apartment or flat. In terms of amenities, in 1975/77 an estimated 3% of all houses in Canada were without a flush toilet, 1% without electric lighting, 2% without a fixed bath or shower and 1% without piped water.