Кіріспе
Тұрғын үй қауымдастықтары – Ирландия мен Ұлыбританияда жеке меншік, коммерциялық емес ұйымдар, олар үйге мұқтаж адамдарға арзан "әлеуметтік тұрғын үй" ұсынады. Кез келген бюджеттік артықшылық қолдағы тұрғын үйді күтіп ұстауға және жаңа тұрғын үйлерді қаржыландыруға жұмсалады, ал оны директорлар мен акционерлердің жеке пайдасына қолдануға болмайды. Олар тәуелсіз болғанымен, мемлекеттік реттеуге алынады және көбінесе мемлекеттік қаржыландыруды алады. Қазіргі таңдағы Ұлыбританияда жалға берілетін жаңа тұрғын үйлердің негізгі жеткізушілері осы қауымдастықтар, сонымен қатар көптегендер үй сатып алуға шамасы жетпейтіндерге көмектесу үшін ортақ меншік схемаларын іске асырады. Тұрғын үй қауымдастықтары тұрғын үйлердің кең спектрін ұсынады – кейбіреулері отбасыларға арналған ірі тұрғын үйлерді басқарады, ал кішілері зейнеткерлерге арналған бір ғана тұрғын үй кешенін басқаруы мүмкін. Ұлыбританиядағы қолдау көрсетілетін тұрғын үйлердің көп бөлігі де осы қауымдастықтар арқылы ұсынылады, олар психикалық денсаулық мәселелері немесе оқу қиындықтары бар адамдар, есірткіге тәуелділікпен (алкоголь немесе есірткілер) күресіп жатқандар, бұрын үйсіз қалғандар, жастар, бұрын сотталғандар, пана іздеушілер және отбасылық зорлық-зомбылықтан қашқандар үшін арнайы жобаларды жүзеге асырады. Австралияда "тұрғын үй қауымдастығы" термині ірі, өсуге бағытталған, "дивиденд емес" қағидасында жұмыс істейтін қоғамдық тұрғын үй провайдерлерін білдіреді. Кіші қоғамдық тұрғын үй провайдерлеріне трасттар, кооперативтер және т.б. жатады. Австралиядағы әлеуметтік тұрғын үйлердің 80% мемлекеттік және аумақтық меншіктегі қоғамдық тұрғын үйлерді құрайды. Осы қоғамдық тұрғын үй ұйымдары жылдар бойы әртүрлі атаулармен белгілі болды, соның ішінде: "тұрғын үй комиссиялары" және "тұрғын үй трасттары".
In Ireland and the United Kingdom, housing associations are private, non profit making organisations that provide low cost "social housing" for people in need of a home. Any budget surplus is used to maintain existing housing and to help finance new homes and it cannot be used for personal benefit of directors or shareholders. Although independent, they are regulated by the state and commonly receive public funding. They are now the United Kingdom's major providers of new housing for rent, while many also run shared ownership schemes to help those who cannot afford to buy a home outright. Housing associations provide a wide range of housing, some managing large estates of housing for families, while the smallest may perhaps manage a single scheme of housing for older people. Much of the supported accommodation in the UK is also provided by housing associations, with specialist projects for people with mental health issues or learning disabilities, with substance misuse problems (alcohol or illegal drugs), the formerly homeless, young people, ex offenders, asylum seekers, and people fleeing domestic violence. In Australia, the term "housing association" refers to larger, growth oriented 'not for dividend' community housing providers. Smaller community housing providers may include trusts, cooperatives etc. State and territory owned public housing represents about 80% of social housing in Australia. Over the years these public housing entities have had different names including: 'housing commissions', and 'housing trusts'.
Тарих
Тұрғын үй бірлестіктері алғаш рет XIX ғасырдың екінші жартысында өнеркәсіптік революциядан кейін орта таптың өсуімен байланысты, қайырымдастық және ерікті ұйымдардың дамуының бір бөлігі ретінде пайда болды. Алғашқы мысалдар – Гиннес Трасты, Пибоди Трасты және Еңбекші топтардың тұрғын үйін жақсарту жөніндегі Метрополитен қауымдастығы. Олардың маңыздылығы XX ғасырдың соңғы онжылдықтарында Тэтчер үкіметінің кеңес тұрғын үйіне қатысты енгізген өзгерістерге байланысты артты: кеңестерге жергілікті салықтар есебінен тұрғын үйін субсидиялауға тыйым салынды, жаңа әлеуметтік тұрғын үй құрылысына арналған гранттар тұрғын үй бірлестіктеріне бағытталды және кеңес жалдаушыларына өз үйлерін үлкен жеңілдікпен сатып алуға мүмкіндік берілді. Бұл, жергілікті басқарудағы шығындарды қысқарту шараларымен және тұрғын үй жәрдемақысы жүйесімен (ол тұрғын үй бірлестіктеріне жергілікті билік органдарынан гөрі көбірек мүмкіндік берді) бірігіп, көптеген кеңестер өздерінің тұрғын үй қорын тұрғын үй бірлестіктеріне беруіне әкелді. Бұл ұйымдар көбінесе ірі масштабты ерікті трансферт ұйымдары немесе жергілікті тұрғын үй компаниялары деп аталады. 1985 және 1988 жылғы Тұрғын үй заңдары кеңес тұрғын үйін коммерциялық емес тұрғын үй бірлестіктеріне беруді жеңілдетті. 1988 жылғы заң тұрғын үй бірлестіктерін мемлекеттік емес ұйымдар ретінде қайта анықтады, бұл оларға жеке қаржыландыруға қол жеткізуге мүмкіндік берді, ал мемлекеттік сектордың қарыз алуы қатаң шектелгендіктен, бұл трансфертке ықпал етті. Бұл жаңа тұрғын үй бірлестіктері мемлекеттік сектордағы жаңа тұрғын үйлердің көп бөлігін де қамтамасыз етті. 2003 жылға қарай әлеуметтік жалдамаға берілетін тұрғын үй қорының 36,5%-ы тұрғын үй бірлестіктерінің меншігінде болды. Қазіргі уақытта Ұлыбританиядағы ең ірі тұрғын үй қауымдастықтары – Clarion, The Guinness Partnership, PA Housing және Peabody (бұл тек бірнеше мысал). Кейбір тұрғын үй бірлестіктері жылжымайтын мүлік инвестициялық трасттарымен серіктестік құрған: Civitas Social Housing – бұл ең ірі әлеуметтік тұрғын үй жылжымайтын мүлік инвестициялық трасты, ол 15 тұрғын үй бірлестігімен жұмыс істейді.
Құқықтық мәртебе
Тұрғын үй бірлестіктері әртүрлі заңды тұлға нысандарында құрылуы мүмкін. Көптегендері – өндірістік және қамқорлық қоғамдары, бірақ сондай-ақ трестер, кооперативтер және компаниялар да бар. Олар тіркелген немесе тіркелмеген қайырымдылық ұйымдары болуы мүмкін. Тіркелген әлеуметтік тұрғын үй иелері (RSL) – Англияда бұрын Тұрғын үй корпорациясында немесе Уэльсте Уэльс үкіметінде тіркелген әлеуметтік тұрғын үй иелері үшін қолданылатын техникалық атау. 2010 жылдан 2012 жылға дейін бірлестіктер 2008 жылғы Тұрғын үй және жаңарту туралы заңға сәйкес тіркелген қызмет провайдерлері деп аталды, олардың мәртебесіне қарамастан (жеке, мемлекеттік, коммерциялық немесе коммерциялық емес). 2012 жылдан бастап, тіркелген әлеуметтік тұрғын үй иелері және әлеуметтік тұрғын үйді жеке тіркеушілер терминдері тұрғын үй бірлестігінің баламалы атаулары ретінде қолданылады. Тұрғын үй бірлестіктері, әдетте, мемлекетке тиесілі немесе мемлекеттік бақылауда болмағандықтан жеке құрылымдар саналады. Алайда, осы мәртебе бірқатар сот шешімдерімен күдік тудырды. 2004 жылы Ұлыбритания үкіметі тұрғын үй бірлестіктерін мемлекеттік сатып алу мақсатында мемлекеттік органдар деп қарастыратын Еуроодақ шешімін қабылдады. Кейіннен, Англияның Жоғарғы соты Weaver v. London and Quadrant Housing Trust [2008] EWHC 1377 (Admin) ісінде тұрғын үй бірлестіктері мемлекеттік органдар болып табылады және осыған байланысты белгілі бір жағдайларда сотқа шағымдануға жатады деп шешті. Сот тұрғын үй бірлестіктері секторының «мемлекеттік бақылау мен ықпалға толы екенін, қолжетімді тұрғын үйді қамтамасыз ету үшін үкіметтің мақсаттарына жетуге бағытталғанын және онда RSL жергілікті билік органдарымен қатар жұмыс істейтінін және оларды толығымен алмастыра алатынын» айтты. Бұл мәселе кең саяси маңызға ие болды, себебі тұрғын үй бірлестіктерінің қарызы (2006 жылы шамамен 30 миллиард фунт стерлинг) Ұлыбританияның мемлекеттік сектордың қарыз алу қажеттілігіне қосылмайды, оның бақылауы үкіметтің жарияланған мақсаты және Еуропалық ортақ валютаға мүшелік критерийлерінің бір бөлігі болып табылады.
Менеджмент
Тұрғын үй қауымдастықтарының ерекшелігі – ірі тұрғын үй қауымдастықтарында жалақы алатын қызметкерлер болғанымен, ұйымның жұмысына еріктілерден немесе жалақы алатын атқарушы емес мүшелерден құралған комитет немесе басқарма жауапкершілікті жүзеге асырады. Басқарма құрамына тұрғындар, жергілікті билік органдарының өкілдері, қоғамдық ұйымдар, кәсіпкерлер және саясаткерлер кіруі мүмкін. Англия бойынша тұрғын үй қауымдастықтарын басқаратын 30 000-нан астам ерікті басқарма мүшесі бар.