Кіріспе

Бартоломей Ян "Барт" Бок (28 сәуір 1906 – 5 тамыз 1983) – голланд-американдық астроном, оқытушы және лекция оқушы. Ол ең алдымен Құс жолы галактикасының құрылымы мен эволюциясы жөніндегі еңбектерімен және Бок глобулаларын ашқанымен танымал. Бок глобулалары – жұлдыздар аралық газ бен шаңның кішкентай, тығыз қара бұлттары, оларды жарық фонға қарсы көруге болады. Бок бұл глобулалар жұлдызға айналу алдында жиырылу процесінде болуы мүмкін деген болжам жасады. Бок 1929 жылы әріптес астрономы Присцилла Фэрфилдке үйленді және өмірінің соңына дейін екеуі астрономиялық жұмыстарда тығыз байланыста болды. Сондықтан Корольдік астрономиялық қоғам: «Осы сәттен бастап оның жетістіктерін одан бөліп қарау қиын және бекер» деді. Боктар астрономияны көпшілікке түсіндіруде зор ынта көрсетті, сондықтан 1936 жылы The Boston Globe газеті оларды «Құс жолының сатушылары» деп сипаттады. «Америкада кім кім» журналының редакторлары «Өмірім туралы ойларымды» жаздыруды сұрағанда, ол: «Соңғы алпыс жыл бойы біздің әдемі Құс жолымыздың жолдары мен тарамдарында саяхаттап, бақытты астроном болдым» деп жазды. Барт Бок – астрономия саласындағы өте танымал тұлға, ол мейірімділігімен және юморымен ерекше көзге түсті. 1983 Bok астероидіне оның және оның әйелі Присцилланың есімі берілгенде, ол Халықаралық астрономиялық одаққа «зейнетке шығып, өмір сүре алатын кішкентай жер бергені үшін» алғыс айтты.

Ерте өмір және оқулары 19061929

Бок Голландияның Амстердамнан солтүстікке қарай орналасқан Хоорн деген шағын қалашығында Голландия армиясының сержанты болған Ян Бок пен Гесина Аннетта (құрметті аты ван дер Ли) Боктың отбасында дүниеге келді, бірақ балалық шағының көп бөлігін ол бастауыш мектепке барған Харлем қалашығында әжесі мен атасымен өткізді. Ол Гаагада орта мектепте оқыды, математика мен ғылымда өте жақсы оқыды, және ол қала жарығынан алыс кемпинг сапарларында түнгі аспанмен таныстырған скаут жетекшісімен кездескенін айтты. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Лейден және Гронинген университеттерінде астрономияны оқыды. Олардың некесі келесі төрт онжылдыққа созылатын тығыз ғылыми ынтымақтастықты бастады, онда Корольдік астрономиялық қоғам "оның жетістіктерін одан бөліп қарау қиын және бекер" деді. 1937 жылы басталған бұл кітапты жазу Барт: «Присцилла мен мен Сүт Жолы туралы кітапты жазумен айналысып жүрдік, оның жоғарғы қабатта кішкентай бөлмесі болды, онда ол барлық жазбаларын жасады. Біз сол кезде Лексингтонда тұрдық. Тазалаушы әйел оған: "Жоғары қабатқа бар, жұмысқа бар, тек осында отырып, менімен сөйлеспе" дейтін. Ол өте көп жұмыс істеді, және бастапқыда кітапта сегіз тарау болды. Біз екеуміз төрт тарау жазып, бір-бірімізді қатты жақсы көретінімізге келістік. Осыны бес-алты ай бойы оқып, жазуды бастағаннан кейін біз: "Сендер менің тарауларымды алсаңдар, мен сендердің тарауларыңды аламын, енді біз біртекті кітап шығарамыз" деп шештік. Бір күні Присцилла каминнің алдында тұрды да: "Егер сіз осылай өзгерткіңіз келсе, менің үлесімді дәл қазір каминге салып жіберіңізші", - деді. Ол мұны істеген жоқ. Бірақ бұл біздің некедегі ең қиын кезең болды, екі есе төрт тарауды сегіз тарауға біріктіруге тырыстық. Бірақ менің ойымша, бұл жұмыс істеді, кейін біз әлдеқайда жақсы болдық. Біз бұл туралы қызықты әңгімелер айттық. Бірақ мен сізге айтамын, бірлескен кітап жазу әрқашан оңай емес, егер сіз оған қатысты күшті сезімдер болса». Бұл гипотезаны тексеру қиын болды, өйткені оның ішінде шығарылған барлық көрінетін жарықты жасыратын тығыз қара бұлттың ішінде не болып жатқанын анықтаудың бақылау қиындықтары болды, бірақ Бок қайтыс болғаннан кейін оның идеялары 1990 жылы жарияланған инфрақызыл сәуледегі бақылаулардың талдауы Бок глобулаларының ішінде жұлдыздар пайда болғанын растады. Бок отбасы әлемнің қарама-қарсы жақтарында екі халықаралық нысанды құру үшін де уақыт жұмсады. 1941 жылы Бок Мексикадағы Тонанцинтла обсерваториясын құруға көмектесті. Стромлодағы жаңа телескоп үшін сол кездегі премьер-министр Роберт Мензиестен қаражат алды және Сайдинг Спрингте далалық обсерватория құрды. Ол астрономиялық бақылау үшін электрондық компьютерлерді қолдануда алғашқылардың бірі болды және оларды ANU-да кез-келген мақсатта қолданған алғашқы адам болды: 1960 жылы ақпанда ол обсерваторияға біріншісін орнатқан. 1960 жылдардың басында Стромло тауы оңтүстік жарты шардағы бақылау астрономиясының жетекші нысандарының біріне айналды. Бұл астрономиялық зерттеулерге көп уақыт қалдырмады; Присцилла көптеген түндерді Стромло телескоптарында олардың деректерін бақылау және талдаумен өткізді. Бұл оның жұлдыздардың орналасуын анықтау және калибрленген шамаларды беру сияқты негізгі бақылауларға деген үлкен қызығушылығына сәйкес келді. Осымен қатар ол 1972 жылдан 1974 жылға дейін Америка астрономиялық қоғамының (AAS) президенті болып қызмет етті. 1972 жылы Присцилла инсульт алды; келесі жылдары оның денсаулығы нашарлады, ал Бок 1974 жылы IAU және AAS-тегі лауазымынан кетіп, өзін оған бағыштады. 1975 жылы қарашада жүрек ауруынан қайтыс болды. Бұл мәлімдеме «Гуманист» журналында жарияланып, оның көшірмелері АҚШ-тың барлық ірі газеттеріне жіберілді. Бұл паранормальдық жағдайларды ғылыми зерттеу жөніндегі комитеттің құрылуына әкелді (қазіргі скептикалық тергеу комитеті деп аталады), ол оның құрылтайшы мүшесі болды. 2000 жылы «Skeptical Inquirer» журналының оқырмандары Бокты «жиырмасыншы ғасырдың ең үздік скептиктерінің» бірі деп таныды. 2011 жылдың сәуірінде Колорадо штатының Денвер қаласында өткен CSI атқарушы кеңесінің отырысында Бок CSI-дің скептиктер пантеонына кіру үшін таңдалды. Скептиктердің пантеонын CSI-нің қайтыс болған мүшелерінің мұрасын және олардың ғылыми күмәнділікке қосқан үлесін еске алу үшін құрды. Бок Аризона университетінде профессорлық қызметін жалғастырды және бірнеше топқа күн тұтылуды көруге қатысты немесе басқарды, соның ішінде 1981 жылдың шілдесінде Сібірдегі Братск қаласының жанындағы тұтылуға және 1983 жылдың маусымында Жава аралындағы Салатига қаласының жанынан өткен тұтылуға барды, оны ол өзінің «рухани үйі» деп атады. Бок сол соңғы сапардан бір айдан астам соң Аризона штатының Тусон қаласындағы үйінде жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның денесі Аризона университетінің медицина колледжіне тапсырылды.

Таңдалған жарияланымдар

Боктың ADS тізілімі.