Кіріспе
Америка Самоасының саясаткері
Тогиола Талалаиле А. Тулафоно (28 ақпан 1947 жылы туған) – Америка Самоасының алтыншы губернаторы қызметін атқарған американдық Самоа саясаткері және заңгері. Ол Демократиялық партияның мүшесі. Бұрын ол жетінші вице-губернатор болып қызмет еткен. 2003 жылдың 26 наурызында губернатор Тауэсе Пита Фити Суния қайтыс болғанда Тулафоно вице-губернатор қызметін атқарды. Одан кейін ол губернатор міндетін атқарушы болып, 2003 жылдың 7 сәуірінде ресми түрде губернатор болды. 2004 жылғы қарашада өткен губернаторлық сайлауда ол 4 жылдық мерзімге сайланды және 2008 жылғы қарашада өткен губернаторлық сайлауда қайта сайланды. Тулафоно 2012 жылы губернаторлыққа қайта үміткер болған жоқ, себебі ол мерзімі бітіп, үшінші рет қатарынан сайлануға құқығы болмады. 2014 жылы Америка Самоасының жалпы округінен Конгресске сайлауға түскенде жеңіліске ұшырады.
Ерте өмір
Тогиола Т. А. Тулафоно 1947 жылғы 28 ақпанда Америка Самоасының Ануу аралында дүниеге келген. Тулафоно Самоада білім алды, Аутууде бастауыш мектепті, ал Самоана орта мектебін бітірді. 1978 жылы Тулафоно аудандық сот судьясы қызметіне тағайындалды, кейін 1980 жылы Америка Самоа Сенатына тағайындалды. Са’Оле округі үшін Жоғарғы палатада бір мерзім қызмет еткен соң,
Америка Самоасының губернаторы
Тулафоно 1997 жылғы 3 қаңтарда губернатор Таусе Суния басшылығымен Америка Самоасының вице-губернаторы болып ант берді. Тулафоно 2003 жылғы 26 наурызда Сунияның жүрек талмасынан күрт қайтыс болғанға дейін вице-губернатор қызметін атқарды. Тулафоно губернатор міндетін атқарушы болып, 2003 жылғы 7 сәуірде Америка Самоасының губернаторы болып ресми түрде ант берді. Тулафоно басшылығымен Америка Самоасы 2011 жылғы қарашада Полинезия көшбасшылар тобының негізін қалаушы мүшесі атанды. Бұл аймақтық ұйым мәдениет және тіл, білім беру, климаттық өзгерістерге жауап беру, сондай-ақ сауда және инвестициялар сияқты түрлі мәселелер бойынша ынтымақтастық құру мақсатында құрылды.
"Hawaiian Airlines" әуе компаниясымен дау
2006 жылдың шілдесінде губернатор Тулафоно Гавайи әуе компаниясына Паго-Паго халықаралық әуежайына қызмет көрсетуді тоқсан күн ішінде тоқтату жөнінде бұйрық берді. Гонолулудағы өзінің хабынан Америка Самоасына (Самоа мемлекетіндегі Апияға шағын рейстерден басқа) жалғыз қызмет көрсететін бұл тасымалдаушыны губернатор бағаны төмендету арқылы бәсекелестіктің бұзылуына және этникалық мазақтауға қатысты айыптады. 2006 жылдың тамызында FAA губернаторға жолдаған ресми хатында, аймақ Hawaiian Airlines компаниясына Гонолулу – Паго-Паго бағыты бойынша рейстерді жалғастыруға рұқсат беруі керек, әйтпесе АҚШ-тың қаржылық көмегінен айырылу қаупі бар екенін мәлімдеді.
2008 жылғы губернаторлық сайлау
Губернатор Тогиола Тулафоно мен вице-губернатор Ипуласи Айтофеле Суния 2008 жылдың 10 мамырында Тафунадағы Tradewinds қонақ үйінде бірлескен қайта сайлау науқанын жариялады. 2008 жылғы Америка Самоасының губернаторлық сайлауы 2008 жылдың 4 қарашасында өтті. Губернатор Тулафоно мен вице-губернатор Суния дауыстардың 41,1%-ын алды, қарсыластары Уту Абе Малае мен Нуа Майло Саолуага 31,4%-ын, ал Афоа Леулумоэга Луту мен Велега Савали 26,8%-ын алды. Ешбір кандидат 50%-дан астам дауыс жинамағандықтан, 2008 жылдың 18 қарашасында Тулафоно мен Уту Абе Малае арасында екінші тур өтті, оны Тулафоно жеңіп алды.
Тәуелсіздік талқылау
2012 жылы губернатор да, Америка Самоасының АҚШ Конгресіндегі өкілі де халықты автономияға немесе тәуелсіздікке қарай ұмтылуды қарастыруға шақырды, бірақ бұл шақыруға әртүрлі реакция болды.