Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Минералогияда псевдоморф – бұл минерал немесе минералдық қосылыс, ол әдеттен тыс пішінде (кристалдық жүйеде) пайда болады, нәтижесінде бір минерал екіншісімен алмастырылатын процестен туындайды, мұнда сыртқы пішіні мен өлшемдері сақталады, бірақ бастапқы минерал басқа минералмен ауыстырылады. Атының мағынасы – "жалған пішін". Псевдоморфтарды атау үшін "түпнұсқадан кейін алмастырушы" термині қолданылады, мысалы, рутилден кейін брукит.
In mineralogy, a pseudomorph is a mineral or mineral compound that appears in an atypical form (crystal system), resulting from a substitution process in which the appearance and dimensions remain constant, but the original mineral is replaced by another. The name literally means "false form". Terminology for pseudomorphs is "replacer after original", as in brookite after rutile.
Орналастыру псевдоморфы
Инфильтрациялық псевдоморф немесе алмастыру псевдоморфы – бір минералдың немесе басқа материалдың екіншісімен алмастырылуы нәтижесінде пайдалатын псевдоморф. Минералдың бастапқы пішіні өзгермей сақталады, бірақ түсі, қаттылығы және басқа да қасиеттері алмастырған минералдың қасиеттеріне ие болады. Бұл процестің мысалы – ағаштың кремний (кварц немесе опал) арқылы алмастырылуы, нәтижесінде ағаштың бастапқы ұяшық құрылымы толық сақталып, тас ағаш пайда болады. Минералдан минералға алмастырудың мысалы – Боливиядағы Коро-Коро Біріккен Мыс Кеніште кездесетін арагониттің қос кристалдарының табиғи мыспен алмастырылуы. Инфильтрациялық немесе алмастыру псевдоморфизмінің бір түрі – өзгеру, онда алмастыру толық емес, тек ішінара ғана жүреді. Бұл әдетте бір құрамдағы минерал химиялық реакция арқылы ұқсас құрамдағы екінші минералға айналып, бастапқы кристалдық пішінін сақтайтын кезде болады. Мысалы, галениттің (қорғасын сульфиді) англезитге (қорғасын сульфаты) айналуын қарастыруға болады. Нәтижесінде пайда болған псевдоморфтың құрамында галениттің өзгермеген ядросы болуы мүмкін, ол галениттің кубтық кристалдық пішінін сақтайтын англезитпен қоршалған.
An infiltration pseudomorph, or substitution pseudomorph is a pseudomorph in which one mineral or other material is replaced by another. The original shape of the mineral remains unchanged, but color, hardness, and other properties change to those of the replacing mineral. An example of this process is the replacement of wood by silica (quartz or opal) to form petrified wood in which the substitution may be so perfect as to retain the original cellular structure of the wood. An example of mineral to mineral substitution is replacement of aragonite twin crystals by native copper, as occurs at the Corocoro United Copper Mines of Coro Coro, Bolivia. A variety of infiltration or substitution pseudomorphism is called alteration, in which only partial replacement occurs. This happens typically when a mineral of one composition changes by chemical reaction to another of similar composition, retaining the original crystalline shape. An example is a change from galena (lead sulfide) to anglesite (lead sulfate). The resulting pseudomorph may contain an unaltered core of galena surrounded by anglesite that has the cubic crystal shape of galena.
Параморфты
Параморф (алломорф деп те аталады) – молекулалық деңгейде ғана өзгерген минерал. Оның химиялық құрамы сол күйінде сақталады, бірақ құрылымы өзгеше болады. Минерал өзінің бастапқы, өзгермеген түрінен ажыратылмайды. Мысалы, арагонит кальцитке айналуы осыған жатады.
A paramorph (also called allomorph) is a mineral changed on the molecular level only. It has the same chemical composition, but with a different structure. The mineral looks identical to the original, unaltered form. This occurs, as an example, in the aragonite to calcite change.
Эпиморф және инкростациялық псевдоморф
Инкрустация псевдоморфы, сондай-ақ эпиморф деп те аталады, ол бір минералдың екіншісімен қапталуы және ішкі минералдың еріп кетуі нәтижесінде пайда болады. Сыртқы қабықшаны құрайтын минерал бұзылмайды және бастапқы минералдың немесе материалдың пішінін сақтайды. Балама ретінде, басқа минерал бұрын басқа минерал немесе материал алып жатқан кеңістікті (қалыпты) толтыруы мүмкін.
An incrustation pseudomorph, also called epimorph, results from a process by which a mineral is coated by another and the encased mineral dissolves. The encasing mineral remains intact, and retains the shape of the original mineral or material. Alternatively, another mineral may fill the space (the mold) previously occupied by some other mineral or material.
Басқа салаларда
Псевдоморфтар палеонтологияда да жиі кездеседі. Көбінесе қазбалар қалдықтардың минералдық заттармен псевдоморфты алмасу арқылы пайда болады. Мысалдарға тас ағаш және пириттелген гастропод қабықшалары жатады. Биологияда псевдоморф – көптеген баспаяқтылардың түрлері бөліп шығаратын, шырышқа толы бояу. Бұл атау оны шығарған баспаяқты мен оның өзінің бояу бұлты арасындағы сыртқы ұқсастықты көрсетеді, бұл контексте "жалған дене" дегенді білдіреді. Бұл мінез-құлық баспаяқтыға жыртқыштардан зардап шекпей қашуға көмектеседі және көбінесе "ақ сия ағыны" деп аталатын маневрдің бір бөлігі ретінде орындалады. Философияда неміс философы Освальд Шпенглер псевдоморфоз тұжырымын ескі, кең таралған мәдениеттің формаларының жас, пайда бола бастаған мәдениеттің формаларын қалай әсер ететінін сипаттау үшін қолданды. Соңғылары мәдениеттің өзінің әлемді сезінуіне жат формаларға айналып, оның өзіндік санасын толық дамытуына кедергі келтіреді. Археологияда органикалық псевдоморфтар – металл заттардың тозу процесінде олардың бетінде жиналатын органикалық материалдың іздері. Олар металл заттар ылғалды топырақ астында органикалық заттармен жанасқанда пайда болуы мүмкін.
Pseudomorphs are also common in paleontology. Fossils are often formed by pseudomorphic replacement of the remains by mineral matter. Examples include petrified wood and pyritized gastropod shells. In biology, a pseudomorph is a cloud of mucus rich ink released by many species of cephalopod. The name refers to the similarity in appearance between the cephalopod that released it and the cloud itself, in this context meaning literally "false body". This behaviour often allows the cephalopod to escape from predation unharmed, and is often performed as part of what is known as the blanch ink jet maneuver. In philosophy, the concept of pseudomorphosis was used by the German philosopher Oswald Spengler to describe how the forms of an older, more widely dispersed culture affect the expression of forms of a younger, emerging culture. The latter develop into forms that are fundamentally alien to the culture's own world feeling and thereby prevent it from fully developing its own self consciousness. In archaeology, organic pseudomorphs are impressions of organic material that can accumulate on the surface of metal artifacts as they corrode. They may occur when metal artifacts are buried in contact with organics under damp soil.