Кіріспе
Көкнәр тұқымдасына жататын Pinus sibirica, немесе Сібір қарағайы – Сібірде, 58° шығыс бойынан Урал тауларының шығысынан бастап, 126° шығыс бойына дейін, Саха Республикасының оңтүстігіндегі Становой жотасында, сондай-ақ Игаркадан 68° солтүстік енінен, Енисейдің төменгі аңғарында оңтүстікке қарай 45° солтүстік еніне дейін, Орталық Моңғолияда таралған қарағай түрі.
Pinus sibirica, or Siberian pine, in the family Pinaceae is a species of pine tree that occurs in Siberia from 58°E in the Ural Mountains east to 126°E in the Stanovoy Range in southern Sakha Republic, and from Igarka at 68°N in the lower Yenisei valley, south to 45°N in central Mongolia.
Сипаттама
Pinus sibirica – ақ қарағайлар тобының мүшесі, Pinus subgenus Strobus, және сол топтың барлық мүшелері сияқты, жапырақтары ("тұқымдар") бес тұтас (шоғыр) болып орналасқан, олардың түбінде жапырақ сағағы болады. Олардың ұзындығы 5–10 см. Сібір шыршасының конустарының ұзындығы 5–9 см. 9–12 мм ұзындығындағы тұқымдарының қанаты өте кішкентай және олар нүктелі жаңғақтар арқылы таратылады. Кейбір ботаниктер Сібір қарағайын (Pinus cembra) швейцариялық қарағайдың өте ұқсас түрі немесе қосымша түрі деп санайды. Олардың айырмашылығы – конустарының мөлшері сәл ірірек және швейцариялық қарағайдағы екіге қарағанда үш шағын өзекшелі тұқымдары бар. Еуропалық және Азиялық басқа ақ қарағайлар сияқты, Сібір қарағайы да ақ қарағайдың қызыл тотығына (Cronartium ribicola) өте төзімді. Бұл саңырауқұлақтық ауру Еуропадан Солтүстік Америкаға жасанды түрде әкелінді, онда ол көптеген аймақтарда, әсіресе оған жақын туысқан аққазық қарағайда, Американың жергілікті ақ қарағайларының кең ауқымда қырылуына себеп болды. Сібір қарағайы гибридтеу және генетикалық өзгерту арқылы осы түрлерде тотыққа төзімділікті дамытуды зерттеу үшін зор маңызға ие.
Тарату
Оның таралу аймағының солтүстігінде, ол көбінесе 100–200 метр биіктікте өседі, ал оңтүстікке қарай тау ағашы болып, 1000–2400 метр биіктікте өседі. Бұл аймақта ол көбінесе альпілік ағаш шегіне жетеді. Ересек ағаштардың биіктігі 30–40 метрге, ал діңінің диаметрі 1,5 метрге жетеді. Оның максималды өмір сүру ұзақтығы 800–850 жылды құрайды.
Өсіру
Сібір қарағайы, Pinus sibirica, суық климатты аймақтардағы, мысалы Канаданың орталық бөлігіндегі саябақтар мен үлкен бақшаларда танымал сәндік ағаш. Ол кең аумақтарда тұрақты, бірақ тез емес өседі. Ағаш қыстың қатал суығына өте төзімді, кем дегенде –60°C температураға дейін шыдайды, сонымен қатар желдің күшті соғуына да төзімді. Оның тұқымдары жиналып, қарағай жаңғағы ретінде сатылады, ал Ресейде оларды кедр жаңғағы (Кедровые орехи) деп атайды.
"Сибирь кедрі"
Орысша атауы Сибирский кедр (tr. Сибирский кедр) көбінесе ағылшын тілінде "Сибир кедрі" деп аударылады. Орыс тілінен аударған мәтіндерде "кедр" немесе "карлик кедр" деген сілтемелер көбінесе осы ағашқа немесе оған жақын қарағайларға, нағыз кедрлерге емес, қатысты болады.
Химия
Пиностильбен - P. sibirica түбінің қабығында резвератролмен қатар табиғатта кездесетін стильбеноид.