Кіріспе

Альфред Мошер Баттс (13 сәуір 1899 – 4 сәуір 1993) – американдық сәулетші, 1938 жылы Scrabble ойынын ойлап тапқанымен әйгілі.

Өмірбаян

Альфред Мошер Баттс 1899 жылдың 13 сәуірінде Нью-Йорк штатының Пафкипси қаласында Эллисон Баттс пен Арри Элизабет Мошер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі заңгер, ал анасы жоғары мектеп мұғалімі болған. Альфред Пафкипси орта мектебін бітіріп, 1917 жылы түлек атанды. Содан кейін ол 1924 жылы Пенсильвания университетін сәулет мамандығы бойынша бітірді. Баттс пен оның әйелі Нина 54 жыл бірге өмір сүрді, Нина шамамен 1979 жылы қайтыс болды; олардың балалары болған жоқ.

Скраббл

1930 жылдардың басында архитектор болып жұмыс істегеннен кейін, бірақ қазір жұмыссыз, Баттс тақта ойынын жасауға кірісті. Ол қолданыстағы ойындарды зерттеп, оларды үш санатқа бөлді: сандық ойындар, мысалы, құлақтар мен бинго; қозғалыс ойындары, мысалы, шахмат пен шашка; және сөздік ойындар, мысалы, анаграммалар. Баттс Нью-Йорк штатының Джексон Хайтс қаласында тұрды, және Скраббл ойыны да сонда ойда келді. Ойынды ойлап табуға оның қосқан үлесін еске алу үшін Джексон Хайтс қаласындағы 35-ші даңғыл мен 81-ші көшедегі көше тақтасы Скрабблдегі мәнімен жазылған әріптерді төменгі индексте қолданады. Баттс 1920-жылдардағы танымал ойын – анаграммалар мен кроссвордтар элементтерін біріктіретін, сонымен қатар тағдыр мен шеберлікті қатар қолданатын ойын жасауға шешім қабылдады. Ойыншылар белгілі бір жиыннан жеті әріпті таңдап алып, содан кейін олардан сөздер құрастыруға тырысады. Ойынның кілті – Баттстың ағылшын тілін талдауы болды. Баттс әр әріптің қанша рет қолданылатынын анықтау үшін «The New York Times» газетінің бірінші бетін зерттеді. Ол әр әріптің жиілігін пайдаланып, ойынға қанша әріп енгізу керектігін анықтады. Сөздерді көпше түріне келтіру мүмкіндігі ойынды тым оңай етпеу үшін ол тек төрт «S» әрпін қосты. Баттс бастапқыда ойынды «Lexiko» деп атады, бірақ кейін оны қарастырғаннан кейін «Criss Cross Words» деп өзгертті және сатып алушы іздеуді бастады. Ол алғашқыда хабарласқан ойын жасаушылар идеяны қабылдамады, бірақ Баттс жанкешті болды. Ақырында ол ойын құқығын кәсіпкер және ойынды жақсы көретін Джеймс Брунотқа сатты, ол дизайнға бірнеше ұсақ өзгерістер енгізіп, ойынды «Scrabble» деп атады. 1948 жылы ойын тауарлық белгіге тіркелді, ал Брунот және оның әйелі Коннектикут штатының Доджингтаун қаласындағы тасталып қалған мектеп ғимаратын «Scrabble» фабрикасына айналдырды. 1949 жылы Бруноттар 2400 жиынтық жасап, 450 доллар зиян шекті. Бірақ ойынның танымалдығы тұрақты түрде өсіп келе жатты, оған «Macy’s» дүкенінен түскен тапсырыстар да көмектесті. 1952 жылы Бруноттар сұранысқа ілесе алмады және лицензиялы ойын жасаушы «Selchow and Righter» компаниясынан ойынды сату және таратуды сұрады. 2009 жылдың мәліметі бойынша, әлем бойынша 150 миллионнан астам жиынтық сатылды, ал Солтүстік Америкада ғана жылына бір-екі миллион жиынтық сатылады.

Альфредтің басқа ойыны

80 жасында Бетс тағы бір ойын ойлап тапты, ол "Басқа Ойын" деп аталды және 1985 жылы Selchow and Righter компаниясы шығарды. Бұл да тақтаға негізделген ойын, онда 144 әріптік тақташа және төрт ойын тақтасы бар. Ойыншылар 36 әріптен мүмкіндігінше көп сөздер құрастыруға тырысады. Ол Scrabble-дың коммерциялық сәттілігіне жете алмады. BoardGameGeek сайтында ойынға 10 балдық шкала бойынша 5,5 бал берілген.