Кіріспе

Меркурий-Атлас 1 (MA 1) – Меркурий капсуласын ұшыруға жасалған алғашқы әрекет және 1960 жылдың 29 шілдесінде Флорида штатының Канаверал мүйісінде өтті. Ғарыш кемесі ұшқышсыз болды және авариялық құтқару жүйесі болған жоқ. Atlas зымырасы ұшырылғаннан кейін 58 секунд өткен соң, шамамен 9,1 км биіктікте және 3,4 км қашықтықта құрылымдық бұзылуға ұшырады. Көлік Max Q арқылы өтіп бара жатқанда барлық телеметриялық сигналдар күрт тоқтады. Күндіз жаңбырлы және бұлтты болғандықтан, зымыра ұшырылғаннан кейін 26 секундтан соң көзден жоғалды, осыдан соң не болғанын көру мүмкін болмады. Миссияның мақсаты – ғарыш кемесінің орбиталық емес сынақ ұшуын және қайта кіруін жүргізу еді. Капсулада жеке бөліну зымырандары болды, бірақ макеттік ретроракеталар. Кабиналық қысым жүйесі және астронавт креслосы сияқты бірнеше жүйелер орнатылмады. Меркурий инженерлерінің бірқатары ауа райы ұшуды бақылауға кедергі келтіретініне байланысты ұшыруға қарсылық білдірді. Кейбір куәгерлер жарылыс естігендерін айтты, бірақ бұл расталмады. Капсула шамамен 10 км қашықтықта мұхитқа құлағанша сигналдарды жіберіп тұрды. Құтқару қызметкерлері капсуланы, Atlas қозғалтқыштарын және LOX клапанын мұхит түбінен шығарды. Қозғалтқыштар мұхитпен соқтығысудан туған деформациялардан басқа зақымдану белгілерін көрсетпеді, бірақ клапан мен құбырдың әлі де жалғанған бөлігінде айқын шаршау жарықтары байқалды.

Тергеу

Телеметрия деректері Atlas ұшағының T+58 секундқа дейін қалыпты жұмыс істегенін көрсетті және сол уақытқа дейін ешқандай мәселелер байқалмады, содан кейін күшті осьтік бұзылу тіркелді. Шамамен бір секундтан кейін RP 1 және LOX бактары арасындағы қысым айырмашылығы нөлге дейін төмендеді, одан кейін қозғалтқыштың итерілуі мен телеметриясы жоғалды және радарда бірнеше нысан пайда болды. Капсула деректері телеметрия жоғалғаннан кейін күшті қозғалыстарды көрсетті, бірақ Mercury ұшырылғаннан шамамен 220 секунд өткен соң мұхитқа түскенге дейін қалыпты жұмыс істеді. Автоматты тоқтату жүйесі дұрыс жұмыс істеген сияқты және ол аномалияны анықтаған сәтте Atlas қозғалтқыштарына тоқтату командасын берді. Парашют жүйесі жұмыс істемеді, себебі тоқтату ұшырудың басында тым ерте орын алды. R&D Atlas D зымырандарынан өзгеше, Atlas 50D көптеген телеметриялық зондтарды алып жүрмеді; осы ұшуда тек 50 өлшем жасалды. Atlas телеметриясы T+60 секундта жоғалған кезде тұрақты траекторияда болғандай көрінді, бірақ бұзылудан кейін бустердегі ашық тізбектерге байланысты телеметрия деректерінің соңғы 1,2 секунды күмәнді болды. Капсула гироскопының деректері жиынтық 10°-қа дейін бұрылғанын көрсетті. Екі бөлек бұзылу орын алды. Біріншісі T+58,5 секундта болды, ол бустердің алдыңғы бөлігіндегі телеметриялық өлшемдердің дереу жоғалуына әкелді. Екінші бұзылу T+59,4 секундта, Абортты анықтау және іске асыру жүйесі (ASIS) қозғалтқышты тоқтатудан кейін болды. Ұйымдастыру жүйесі бастапқы оқиғаға ұшырамаған сияқты.

Қорытындылар

Алғашқы күдік, жоқ болған LES орнына капсуланың үстіне орнатылған шыны талшықтан жасалған қаптама бұзылып, Atlas ұшыру құралының LOX багін тесіп кеткені болды. Меркурий жүйелерін жобалауға қатысқан NASA-ның Оуэн Мейнард теңіз түбінен MA 1 капсуласын құтқару операциясын жүргізді (оның барысында ол капсуланың бір бөлігін табу үшін суға еркін сүңгіп кірді). Ол ауызша тарихқа берген сұхбатында, ұшудан кейін жасаған есептеулерінің нәтижесінде ғарыш кемесінің астындағы ұшыру құралының қабырғасы, серпіліс, үдеу және иілу күштерінің әсерінен бүкілгенін көрсеткенін айтты, бұл күштер қабырғаның ішкі қысыммен сақталатын созылуға қарсы тұру қабілетінен асып кеткен. Мейнард: "Меркурий капсуласын Atlas-қа бекіту мәселесі MA 1 миссиясы кезінде толыққанды шешілмеген" деді. Осы қорытындыға сүйене отырып, NASA болашақ Меркурий-Atlas ұшыру құралдарында осы аймақтағы қабырға құрылымын нығайту үшін қосымша элементтер орнатуды және ұшыру траекториясын көлбеу етуді, соның салдарынан ұшыру құралына түсетін иілу күшін азайтуды талап етті. Шындығында, Atlas 50D-нің қабырғасы Big Joe-ның күштегішіне (Atlas 10D) қарағанда сәл қалың болды, бірақ бұл тек RP 1 багі үшін ғана еді, ал LOX багі стандартты, жұқа Atlas ICBM қабырғасын сақтап қалды. Бұл ақаулық келесі ұшыруларда қайталанбады. Сондай-ақ, ұшырудан қашу жүйесінің болмауы күштегіштің аэродинамикалық қасиеттеріне кері әсер еткен деген күдіктер де болды. Convair инженерлері LES-тің қажеттілігін аэродинамикалық тұрғыдан және деректерді жинау мақсатында дамыту үшін қорғады, бірақ Меркурий бағдарламасының басшылары соңғы шешімді оған қарсы қабылдады. Капсула ең жоғары нүктеге жетіп, төмен қарай қозғалды. Ұшу 3 минут 18 секундқа созылды. Капсуланың салмағы, Сериялық нөмірлері: Atlas 50 D, Меркурий ғарыш кемесі №4. Меркурий-Atlas 1 миссиясында қолданылған Меркурий ғарыш кемесі №4-тің бөліктері қазір Канзас штатының Хатчинсон қаласындағы Космосферада көрсетілген. Люк Флорида штатының Титусвилл қаласындағы Америка Ғарыш Мұражайында сақталады.