Шай туралы кітап: Жапондық өнер, мәдениет және қарапайым өмір туралы толғаулар

Кіріспе

Окакура Какудзоның 1906 жылғы ұзын эссесі «Чай кітабы» (茶の本) – Өнер, мәдениет және қарапайым өмірдің жапондық үйлесімі (1906) Окакура Какудзоның (1906) шадо (дәстүрлі шай ішу өнері) рөлін жапон өмірінің эстетикалық және мәдени жақтарымен байланыстыратын, сонымен қатар "Шығыс" туралы батыстың бұрмаланған бейнелеріне қарсы шығатын еңбек.

Мазмұны

Батыс аудиториясына арналған бұл кітап түпнұсқада ағылшын тілінде жазылған және ағылшын тіліндегі ұлы классикалық кітаптардың бірі саналады. Окакура жас кезінен ағылшын тілін үйреніп, өз ойларын батыс санасына жеткізе білген. Кітабында ол Дзен және даосизм сияқты тақырыптарды, сондай-ақ шайдың және жапон өмірінің тұрмыстық аспектілерін талқылайды. Кітапта «Шайшылдық» жапон халқын көптеген нәрсеге үйреткені, олардың ең маңыздысы – қарапайымдық және көңілжайлылық екені айтылады: «Шайшылдық» тазалық пен үйлесімді, өзара қайырымдылықтың құпиясын, әлеуметтік тәртіптің романтикасын қалыптастырады. Бұл – кемшіліктерге табыну, өйткені бұл – өмір деп аталатын осы мүмкін емес нәрседе мүмкін болатын нәрсені іске асыруға жасалған нәзік тырысқандық. Окакураның пікірінше, бұл эстетика өнер мен сәулеттен бастап күнделікті өмірге дейін барлық нәрсені анықтауы керек еді және Жапонияда оны анықтауда. Алайда, батыстықтар «керемет бейқамдықпен» шай ішу рәсімін «Оңтүстіктің ерекшеліктері мен балалық сипаттамаларының бірі» деп қарастырды. Рус-жапон соғысынан кейін жазылған Какудзо, батыстықтар Жапонияны «бейбіт өнерге берілген кезде варварлық» деп есептегенін, ал «Манчжуриядағы жаппай қырғынды бастаған кезде ғана оны өркениетті деп санағандарын» айтты. Кітапта Какудзо «Шайшылдық» – бұл қарама-қарсы тараптардың келісім табуына көмектесетін терең және әмбебап емнің бірі екенін мәлімдейді. Ол кітапты шай шеберлері туралы тараумен аяқтап, Сэн но Рикю және оның жапондық шай рәсіміне қосқан үлесі туралы әңгімелейді. Томонобу Имамичидің сөзіне сүйенсек, Хайдеггердің «Бытие и время» еңбегіндегі Dasein тұжырымы Окакура Какудзоның «Сәй кітабында» Чжуанцзи философиясын сипаттау үшін қолданған «das in der Welt sein» (әлемде болу) тұжырымынан шабыттанған, оны 1919 жылы Имамичидің профессоры Ито Кичиносуке, өткен жылы жеке сабақтардан кейін Хайдеггерге ұсынған: Ито Кичиносуке, менің университетімдегі ұстаздарымның бірі, 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда оқыды және Хайдеггерді жеке репетитор ретінде жалдады. Оқуын аяқтағаннан кейін Жапонияға қайтып оралар алдында профессор Ито Хайдеггерге Окакура Какудзоның «Сәй кітабының» неміс тіліндегі аудармасы – «Das Buch vom Tee» кітабын, оның ризашылығының белгісі ретінде табыс етті. Бұл 1919 жылы болды. «Бытие и время» (Бытие және уақыт) 1927 жылы жарық көрді және Хайдеггерді әйгілі етті. Ито мырза Хайдеггердің Чжуанцзи тұжырымын өзіне ешқандай сілтеме жасамай қолданғанына таңырқап, ашуланды. Көп жылдар өткен соң, 1945 жылы профессор Ито маған еске түсіріп, өзінің Шонай диалектісінде: «Хайдегер мен үшін көп нәрсе жасады, бірақ мен оны ұрлық жасағаны үшін жазалауым керек еді» деді. Хайдеггердің шығыс жазбаларынан шабыттанғанына қатысты басқа да белгілер бар, бірақ осы тақырыпты осы жерде қалдырайық. Мен Ито профессорынан осындай оқиғаларды көп естідім және олардың рас екенін тексердім. Мен бұл оқиғаны 1968 жылы Гейдельберг университетінде Ханс Георг Гадамердің шақыруымен өткен лекциялардан кейін өткен қабылдау кезінде айттым. Жапондық студенттермен алмасу барысында мен Хайдеггердің философиясында классикалық шығыс ойларының көптеген элементтері бар екенін түсіндіріп, мысалдар келтірдім. Мен тым көп айтқан шығармын, тіпті Хайдеггерді плагиатшы (Plagiator) деп айтқанмын. Гадамер Хайдеггердің сүйікті шәкірті болғандықтан, біз 4-5 жыл бойы сөйлеспедік, өйткені ол маған қатты ашуланды. «Сәй кітабы» Франк Ллойд Райт, Артур Уэсли Доу және Джорджия О’Кифтің шығармаларына маңызды ықпал еткендігі айтылады.

Addressed to a Western audience, it was originally written in English and is one of the great English tea classics. Okakura had been taught at a young age to speak English and was proficient at communicating his thoughts to the Western mind. In his book, he discusses such topics as Zen and Taoism, but also the secular aspects of tea and Japanese life. The book emphasizes how Teaism taught the Japanese many things, the most important of which were simplicity and humility:It (Teaism) inculcates purity and harmony, the mystery of mutual charity, the romanticism of the social order. It is essentially a worship of the Imperfect, as it is a tender attempt to accomplish something possible in this impossible thing we know as life. This, Okakura believed, was an aesthetic that should inform everything from the arts and architecture to daily life and was already informing them in Japan. In his "sleek complacency", however, the Westerner tended to see in the tea ceremony only "another instance of the thousand and one oddities which constitute the quaintness and childishness of the East to him". Writing in the aftermath of the Russo Japanese War, Kakuzō commented that the Westerner regarded Japan as "barbarous while she indulged in the gentle arts of peace", and began to call her civilized only when "she began to commit wholesale slaughter on the Manchurian battlefields". In the book, Kakuzō states that Teaism, in itself, is one of the profound universal remedies in which conflicting parties might find reconciliation. He ends the book with a chapter on Tea Masters and spends some time talking about Sen no Rikyū and his contribution to the Japanese tea ceremony. According to Tomonobu Imamichi, Heidegger's concept of Dasein in Sein und Zeit was inspired – although Heidegger remained silent on this – by Okakura Kakuzō's concept of das in der Welt sein (being in the worldness) expressed in The Book of Tea to describe Zhuangzi's philosophy, which Imamichi's professor Ito Kichinosuke had offered to Heidegger in 1919, after having followed private lessons with him the year before:Ito Kichinosuke, one of my teachers at university, studied in Germany in 1918 immediately after the First World War and hired Heidegger as a private tutor. Before moving back to Japan at the end of his studies, Professor Ito handed Heidegger a copy of Das Buch vom Tee, the German translation of Okakura Kakuzo’s The Book of Tea, as a token of his appreciation. That was in 1919. Sein und Zeit (Being and Time) was published in 1927 and made Heidegger famous. Mr. Ito was surprised and indignant that Heidegger used Zhuangzi’s concept without giving him credit. Years later in 1945, Professor Ito reminisced with me and, speaking in his Shonai dialect, said, ‘Heidegger did a lot for me, but I should’ve laid into him for stealing’. There are other indications that Heidegger was inspired by Eastern writings, but let’s leave this topic here. I have heard many stories of this kind from Professor Ito and checked their veracity. I recounted this story at a reception held after a series of lectures I gave in 1968 at the University of Heidelberg at the invitation of Hans Georg Gadamer. Japanese exchange students attended these lectures, and I explained that there were many other elements of classical Eastern thought in Heidegger’s philosophy and gave some examples. I must have said too much and may even have said that Heidegger was a plagiarist (Plagiator). Gadamer was Heidegger’s favorite student, and we ended up not speaking to each other for 4 or 5 years because he was so angry with me. The Book of Tea has been cited as an important influence on the work of Frank Lloyd Wright, Arthur Wesley Dow, and Georgia O'Keeffe.