Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корей ғалымы және мемлекеттік қайраткері (1342–1398)
Korean scholar official (1342–1398)
Жонг Доджон (hangul=정도전; 6 қазан 1342 – 6 қазан 1398), сондай-ақ Самбонг (hangul=삼봉) атты өнер есімімен де белгілі, Горёо кезеңінің соңы мен Жосон кезеңінің басындағы көрнекті корей ғалымы және мемлекеттік қайраткері болды. Ол 1392 жылдан 1398 жылға дейін, Жосон патшасы И Банг Вонның оны өлтіргенге дейін, Жосонның бірінші бас мемлекеттік кеңесшісі қызметін атқарды. Жонг Доджон Жосонның негізін қалаушы И Сонггедің кеңесшісі болды, сонымен қатар Жосон әулетінің саясатын жасаушы және оның идеологиялық, институционалдық және құқықтық негізін қалаушы болды, бұл негіздер бес ғасыр бойы елді басқарды.
Jeong Do jeon (hangul=정도전; October 6, 1342 – October 6, 1398), also known by his art name Sambong (hangul=삼봉), was a prominent Korean scholar official during the late Goryeo to the early Joseon periods. He served as the first Chief State Councillor of Joseon, from 1392 until 1398 when he was killed by the Joseon king Yi Bang won. Jeong Dojeon was an adviser to the Joseon founder Yi Seong gye and also the principal architect of the Joseon dynasty's policies, laying down the kingdom's ideological, institutional, and legal frameworks which would govern it for five centuries.
Бастапқы өмірі
Дзён Доджон Корё мемлекетінің Йонгжу қаласында Бонгхуа Дзён руынан туған. Оның әулеті төрт буын бұрын қара халықтан шығып, мемлекеттік қызметте ақырындап көтерілген. Әкесі отбасының алғашқы жоғары лауазымға ие болған адамы болды. Барлық қиындықтарға қарамастан, ол И Че Хённің шәкірті болды және Чжон Монг Джу сияқты сол заманғы басқа да көрнекті ойшылдармен бірге өткір зиясы Корея саясатына әсер ете бастады.
Jeong Dojeon was born from a noble family, the Bonghwa Jeong clan (hangul=봉화 정씨), in Yeongju, Goryeo. His family had emerged from commoner status some four generations before, and slowly climbed up the ladder of government service. His father was the first in the family to obtain a high post. Despite all his difficulties, he became a student of Yi Che hyŏn and along with other leading thinkers of the time, such as Jeong Mong ju, his penetrating intelligence started to affect the Korean politics.
И Сонг-Гемен қарым-қатынасы
Чжон Доджонның И Сонг Гемен және Жосеон мемлекетін құрумен байланысы өте жақын болды. Ол өзінің И Сонг Гемен арақатынасын Чжан Лян мен Хан әулетінің императоры Гаодзу арасындағы қарым-қатынасқа теңегендігі айтылады. Чжон Доджонның саяси идеялары Жосеон әулетінің саясаты мен заңдарына ұзақ мерзімді әсер етті. Екеуі алғаш рет 1383 жылы Чжон Доджонның Хамгён провинциясындағы И Сонг Гедің қамалына барған кезде танысты. И Сонг Ге (Жосеонның Тэджо) 1392 жылдың шілде айында Жосеонды құрғаннан кейін, Чжон Доджонды бірден жоғары азаматтық және әскери лауазымға тағайындап, жаңа мемлекетті құруға қажетті барлық билікті сеніп тапсырды. Ол әскери мәселелерден бастап дипломатияға, тіпті білім беруге дейін барлық саясатты шешіп, Жосеонның саяси жүйесі мен салық заңдарын қалыптастырды, буддизмді конфуциандықпен ұлттық дін ретінде алмастырды, астананы Гэсоннан Ханьянға (қазіргі Сеул) көшірді, мемлекеттік басқару жүйесін феодализмнен жоғары деңгейде орталықтандырылған бюрократияға өзгертті және ақырында Жосеонның конституциясына айналған заң кодексін жазды. Ол тіпті әрбір сарайдың, сегіз провинцияның және астанадағы аудандардың аттарын да өзі анықтады. Сондай-ақ ол көптеген құлдарды босату және жер реформасын жүзеге асыру үшін күш салды.
Jeong Dojeon's ties with Yi Seong gye and the foundation of Joseon were extremely close. He is said to have compared his relationship to Yi Seong gye, to that between Zhang Liang and Emperor Gaozu of Han. Jeong Dojeon's political ideas had a lasting impact on Joseon Dynasty politics and laws. The two first became acquainted in 1383, when Jeong Dojeon visited Yi Seong gye at his quarters in Hamgyong province. After Yi Seong gye (Taejo of Joseon) founded Joseon in July 1392, he appointed Jeong Dojeon to the highest civilian and military office simultaneously, entrusting him with all necessary power to establish the new dynasty. Deciding all policies from military affairs, diplomacy, and down to education, he laid down Joseon's political system and tax laws, replaced Buddhism with Confucianism as national religion, moved the capital from Gaeseong to Hanyang (present day Seoul), changed the kingdom's political system from feudalism to highly centralized bureaucracy, and wrote a code of laws that eventually became Joseon's constitution. He even decided the names of each palace, eight provinces, and districts in the capital. He also worked to free many slaves and reformed land policy.
И Банг-вонмен қақтығыс
Жосеон 1392 жылғы шілдеде құрылғаннан кейін, Чжон Доджон көп ұзамай болашақ мұрагерді таңдау мәселесі бойынша И Банг Вонмен қақтығысқа түсті. Барлық ханзадалардың ішінде И Банг Вон әкесі билікке көтерілуіне ең көп үлес қосты және Таэжоның бесінші ұлы болғанымен, мұрагер ханзада болып тағайындалуын күтті. Дегенмен, Чжон Доджон Таэжоны өзінің кіші, сегізінші ұлы И Банг Сёк (И Банг Вонның жартылай інісі) мұрагер ханзада етіп тағайындауға көндірді. Олардың араздасуының себебі, Чжон Доджон Жосеонды министрлер басқаратын мемлекет деп есептеді, ал король тек символдық тұлға болуы керек еді, ал И Банг Вон король тікелей басқаратын абсолюттік монархия құруды қалады. Екі тарап та бір-біріне деген зор дұшмандықтарын жақсы біліп, бірінші соққы беруге дайындалып жатты. 1398 жылы король Тэджон әлі де королева Синдэокқа аза күтіп жатқанда (оның екінші әйелі және И Банг Сёк анасы), И Банг Вон сарайға шабуыл жасап, Чжон Доджон мен оның жақтастарын, сондай-ақ королева Синдэоктан туған екі ұлын өлтірді. Бұл оқиға «Ханзадалардың бірінші жанжалы» деп танылды. Өзінің сүйікті ұлдары мен министрлері И Банг Вонның әскерлерінің қолынан қаза тапқанын көріп қалған Тэджон, ашумен тақтан бас тарды және И Банг Вон Жосеонның үшінші патшасы, Тэджон болғаннан кейін де оған наразы болып қалды. Жосеон тарихының көп бөлігінде Чжон Доджон оның мемлекет құруға қосқан үлесіне қарамастан, жамандалып немесе назарсыз қалды. Ол 1865 жылы Кёнбоккун (басты сарай) жобалаудағы рөлі үшін қайта құрметке ие болды. Алғашқыда Чонджо 1791 жылы Чжон Доджонның еңбектерінің жинағын жариялаған. Чжон Доджонның бұрынғы жақын досы және қарсыласы Чжон Монг Джу, Горео әулетіне адалдығы үшін И Банг Вонмен өлтірілген болатын. И Банг Вон оны қайтыс болғаннан кейін құрметтеді және Жосеон әулетінің ең қатал жауы болғанына қарамастан, адалдықтың символы ретінде еске алды.
After Joseon was established in July 1392, Jeong Dojeon soon collided with Yi Bang won over the question of choosing the crown prince, the future successor to Yi Seong gye (Taejo of Joseon). Of all princes, Yi Bang won contributed most to his father's rise to power and expected to be appointed as the crown prince even though he was Taejo's fifth son. However, Jeong Dojeon persuaded Taejo to appoint his young eighth son Yi Bang seok (Yi Bang won's half brother) as the crown prince. Their conflict arose because Jeong Dojeon saw Joseon as a kingdom led by ministers while the king was to be largely symbolic figure, whereas Yi Bang won wanted to establish the absolute monarchy ruled directly by the king. Both sides were well aware of each other's great animosity and were getting ready to strike first. After the sudden death of Queen Sindeok in 1398, while King Taejo was still in mourning for her (his second wife and mother of Yi Bang seok), Yi Bang won struck first by raiding the palace and killed Jeong Dojeon and his supporters as well as Queen Sindeok's two sons including the crown prince, in a coup that came to be known as the First Strife of Princes. Taejo, who helplessly watched his favorite sons and ministers being killed by Yi Bang won's forces, abdicated in disgust and remained angry with Yi Bang won well after Yi Bang won became the third king of Joseon, Taejong of Joseon. For much of Joseon history, Jeong Dojeon was vilified or ignored despite his contribution to its founding. He was finally rehabilitated in 1865 in recognition of his role in designing Gyeongbokgung (main palace). Earlier Jeongjo published a collection of Jeong Dojeon's writings in 1791. Jeong Dojeon's once close friend and rival Jeong Mong ju, who was assassinated by Yi Bang won for remaining loyal to Goryeo Dynasty, was honored by Yi Bang won posthumously and was remembered as symbol of loyalty throughout the Joseon Dynasty despite being its most determined foe.
Зияткерлік қызмет
Чжон Доджон – Корё дәуірінің соңында буддизмнің негізгі қарсыласы болды. Ол Чжу Сидің ойларын оқыған шәкірт. Чэн Чжу мектебінің неоконфуциандық философиясын буддизмге қарсы айқын пікір таласына негіз ретінде қолданып, буддизмді көптеген трактаттарында оның амалдарының бұзылғандығы, ал доктриналарының нигилизм мен антиномиандық сипаты үшін сынады. Осы трактаттардың ең белгілісі – «Булси Чапбёнь» («Буддизмге қарсы сын-қарастырулар жинағы»). Ол корольдік конфуциандық академия – Сунгкюнкванның негізін қалаушылардың бірі және оның алғашқы профессорларының бірі болды. Чжон Доджон өзінің ойларын «Силхак», яки «практикалық білім» деп атаған корей ғалымдарының алғашқыларының бірі еді. Дегенмен, ол Жосон дәуірінде кейінірек пайда болған Силхак дәстүрінің қатысушыларының қатарына жатпайды.
Jeong Dojeon was a major opponent of Buddhism at the end of the Goryeo period. He was a student of Zhu Xi's thought. Using Cheng Zhu school's Neo Confucian philosophy as the basis of his anti Buddhist polemic, he criticized Buddhism in a number of treatises as being corrupt in its practices, and nihilistic and antinomian in its doctrines. One of the more famous of these treatises was the Bulssi Japbyeon ("Array of Critiques Against Buddhism"). He was a founding member of the Sungkyunkwan, the royal Confucian academy, and one of its early faculty members. Jeong Dojeon was among the first Korean scholars to refer to his thought as Silhak, or "practical learning." However, he is not usually numbered among the members of the silhak tradition, which arose much later in the Joseon period.
Саяси ой
Жонг Доджон үкімет, тіпті патшаның өзі де, халық үшін бар екенін айтты. Оның заңдылығы тек адал, игілік қызмет арқылы ғана келуі мүмкін. Ол негізінен осы принципке сүйене отырып, Горёо әулетін құлатуды заңдылады, Горёо билеушілері билік ету құқығынан бас тарғанын дәлелдеді. Жонг Доджон қоғамды үш топқа бөлді: (а) ауыл шаруашылығымен айналысатын жұмысшылар мен шеберлердің көпшілігі, (б) білімді адамдардың орта топтары және (в) бюрократтардың шағын жоғарғы тобы. Бұл жүйеден тыс қалғандарды – буддалық монахтарды, баяндамашыларды және ойын-сауықпен айналысатын адамдарды ол әлеуметтік тұрақтылыққа "қауіпті" деп санады.
Jeong Dojeon argued that the government, including the king himself, exists for the sake of the people. Its legitimacy could only come from benevolent public service. It was largely on this basis that he legitimized the overthrow of the Goryeo dynasty, arguing that the Goryeo rulers had given up their right to rule. Jeong Dojeon divided society into three classes: (a) a large lower class of agricultural laborers and craftsmen, (b) a middle class of literati, and (c) a small upper class of bureaucrats. Anyone outside this system, including Buddhist monks, shamans, and entertainers, he considered a "vicious" threat to the social fabric.
Қабылдау
Ол қайтыс болғаннан кейін дереу, оны Горё әулетіне сатқындық жасаған және патшасынан билікті тартып алуға тырысқан ашкөз саясатшы деп сынады. Келесі 300 жыл бойы ол опасыз, зұлым адам ретінде қарастырылды. Мысалы, 15 ғасырғы Жосон әулетінің ең беделді философы Сонг Сиёль, Чон Доджонды айтқанда әрқашан "хитрошыл" деген сөзді қолданды. Сонымен қатар, осы әулеттің орта ғасырындағы танымал корей философы И Ик, оны өзінің "Сон Хо Са Соль" кітабында "өлтіруге лайық тұлға" деп сипаттады. Алайда, 18 ғасырдағы тарихи қайта қарастырулардың арқасында оның еңбектері басқа көзқараспен бағалана бастады. Жосонның 22-ші патшасы Чонджо, оның әулеттің саяси жүйесі мен интеллектуалдық негізін құрудағы еңбегін мойындап, "Самбонг Джипті" қайта басып шығарды.
Immediatedly following his death, he was criticized as a betrayer of the Goryeo dynasty and a greedy politician who had attempted to take power from his king. For the next 300 years, he was regarded as a treacherous villain. For example, Song Siyeol, the most reputable philosopher of the 15th century Joseon dynasty, always included a word "insidious" when he mentioned about Jeong Dojeon. Yi Ik, also a renowned Korean philosopher of the Middle Age of the dynasty, referred to him as "a figure who deserved to be killed" in his book, Seong Ho Sa Seol. However, with the surge of revisionism in the 18th century, his work started to be assessed with a different angle. Jeongjo, 22nd King of Joseon, republished Sambong Jip, recognizing his work building the political systems and intellectual foundations of the dynasty.
Танымал мәдениетте
Ли Хо Дже 1983 жылғы MBC телесериалында «500 жылдық Жосон: Чудон сарайының патшасы» рөлінде сомдады. Ким Хёнги 1996–1998 жылдардағы KBS1 телесериалы «Аждаһаның жасы» рөлінде сомдады. Бэк Сың Хён 2012–2013 жылдардағы SBS телесериалы «Ұлы болжамшы» рөлінде сомдады. Чо Чжэ Хён мен Кан И Сөк 2014 жылғы KBS1 сериалы «Чон Доджон» рөлінде сомдады. Ан Наэ Санг 2014 жылғы «Қарақшылар» фильмінде сомдады. Ким Мён Мин 2015–2016 жылдардағы SBS телесериалы «Алты ұшқан аждаһа» рөлінде сомдады. Ли Кваң Ги 2021–2022 жылдардағы KBS1 телесериалы «Ашу патшасы, Ли Банг Вон» рөлінде сомдады.
Portrayed by Lee Ho jae in the 1983 MBC TV series 500 Years of Joseon: The King of Chudong Palace. Portrayed by Kim Heung gi in the 1996–1998 KBS1 TV series Tears of the Dragon. Portrayed by Baek Seung hyeon in the 2012–2013 SBS TV series The Great Seer. Portrayed by Cho Jae hyun and Kang Yi seok in the 2014 KBS1 series Jeong Dojeon. Portrayed by Ahn Nae sang in the 2014 film The Pirates. Portrayed by Kim Myung min in the 2015–2016 SBS TV series Six Flying Dragons. Portrayed by Lee Kwang gi in the 2021 22 KBS1 TV series The King of Tears, Lee Bang won.