Тарихи сауда моншақтары: мал, қызмет және құлдыққа айырбас құралы ретінде

Кіріспе

Тарихи және ежелгі дәуірлерде тауарлар, қызметтер және құлдарға айырбастау үшін қолданылған моншақтар. Сауда моншақтары – бұл қауымдастықтар арасындағы және олардың өзара сауда құралы ретінде пайдаланылған моншақтар. Олар адамзат арасындағы сауданың ең алғашқы формаларының бірі саналады. Сондай-ақ, моншақтармен сауда жасау адамдардың тілді дамытуына себеп болған деген болжам бар.

Құлдық бұрандалар

XVI ғасырдағы Солтүстік Америкада сауда моншақтары (кейде аггри және құл моншақтары деп аталады) – тауарлар, қызметтер және құлдарға айырбастау үшін қолданылатын әшекейлік шыны моншақтар болатын (содан аталған). Бұл моншақтар түрлі моншақ тізу техникаларын қолдана отырып, американдық жергілікті халықтардың әшекейлеріне енгізілді. Ерте еуропалықтар сауда моншақтарын Африка ресурстарын, оның ішінде Африка құл саудасында құлдарды сатып алу үшін де пайдаланған. Агри моншақтары – Ганадан шыққан әшекейленген шыны моншақтың нақты бір түрі. Бұл практика XX ғасырдың басына дейін жалғасты.

Тарих

Еуропалық зерттеушілердің және одан кейін саудагерлердің Африка құрлығы арқылы өтуін жеңілдету үшін жасалған бұрандалар бүкіл Еуропа бойынша өндірілді, бірақ өндірісте венециялықтар басымдық танытты. 2022 жылы археологтар Еуропада жасалған бұрандалардың Африканы зерттеу кезінде жергілікті жолдар арқылы ішкі аймақтарға дейін, тіпті он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін сүйемелдегенін анықтады. Сауда бұрандалары АҚШ, Канада және Латын Америкасының барлық аймақтарында табылған. Бұрандалардың дизайны әртүрлі болды. Сауданың алғашқы кезеңдерінде үлкен көк бұрандалар жиі қолданылды, бірақ еуропалықтардың американдық индейлермен саудасы қашан басталғаны туралы нақты мәліметтер әлі де белгісіз. 2022 жылдың ақпан айында Аляскадағы үш эскимос қазбасында, оның ішінде Пуник-Пойнтта венециялық шыныдан жасалған сауда бұрандалары табылды. Қазірде адам тұрмайтын бұл аймақ Брукс жотасындағы Континенттік бөліністен шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан және ежелгі сауда жолдарында, Беринг теңізінен Солтүстік Мұзды мұхитқа дейін жатқан. Зерттеушілердің пікірінше, бұл артефакттар Италияның Венеция қаласынан Еуропа арқылы, содан кейін Еуразиядан өтіп, Беринг бұғазы арқылы келген. Бұл жағдай "Еуразия құрлығы арқылы құрлықпен тасымалдану нәтижесінде Батыс жарты шардағы тарихи емес орындарында еуропалық материалдардың табылуының алғашқы құжатталған мысалы" болып табылады. Бұрандалардың жанынан табылған радиокөміртектік материалдарды зерттеу нәтижесінде, олардың континентке шамамен 1440-1480 жылдар аралығында келгені анықталды, яғни Христофор Колумбтан бұрын. Бірақ басқа зерттеушілер мұндай бұрандалар Венецияда XVI ғасырдың ортасынан бұрын жасалмағанын және олардың XVII ғасырдың басында Францияда жасалған болуы мүмкін екенін айтады. Құлдық (сауда) бұрандаларын өндіру соншалықты кең таралғандықтан, осы мақсатқа тонналаған бұрандалар жұмсалды. Бұрандалар құл/сауда кемелерінде балласт ретінде қолданылды. Бұрандалар мен басқа да сауда тауарлары адамдарға, сондай-ақ Еуропа мен бүкіл әлемге қажет болған піл сүйегі, алтын және басқа да тауарларға айырбасталды. Саудаға арналған бұрандалардың белгілі бір дизайны болмады, олар сұранысқа қарай өндірілді. Африкада шыны жасау кең таралған емес еді, ал зергерлік бұйымдардың сапасы, саны және стилі байлықты, әлеуметтік мәртебені анықтауға мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде Африкада сауда бұрандаларына жоғары сұраныс болды.

Made to ease the passage of European explorers and then traders mainly across the African continent, the beads were made throughout Europe although the Venetians dominated production. Archaeologists documented in 2022 that beads manufactured in Europe continued to accompany exploration of Africa using Indigenous routes into the interior as recently as the late nineteenth century. Trade beads are also found in the United States and Canada, and throughout Latin America. The bead designs were varied. Large blue beads were favoured early in the trade although details of when European trade with native American Indians began remains elusive. It was reported in February 2022 that Venetian glass trade beads had been found at three prehistoric Eskimo sites in Alaska, including Punyik Point. Uninhabited today, and located a mile from the Continental Divide in the Brooks Range, the area was on ancient trade routes from the Bering Sea to the Arctic Ocean. From their creation in Venice, Italy, researchers believe the likely route these artifacts traveled was across Europe, then Eurasia and finally over the Bering Strait, making this discovery "the first documented instance of the presence of indubitable European materials in prehistoric sites in the western hemisphere as the result of overland transport across the Eurasian continent." After radiocarbon dating materials found near the beads, archaeologists estimated their arrival on the continent to sometime between 1440 and 1480, predating Christopher Columbus. The dating and provenance has been challenged by other researchers who point out that such beads were not made in Venice until the mid sixteenth century and that an early seventeenth century French origin is possible. The production of slave (trade) beads became so popular that literally tons of these beads were used for this purpose. Beads were used as ballast in slave/trade ships for the outbound trip. The beads and other trade items were exchanged for human cargo as well as ivory, gold, and other goods desired in Europe and around the world. The beads traded were not of a set design, but were produced according to demand. Glassmaking was not common in Africa. and wealth storage, and social status could be easily determined by the quality, quantity and style of jewellery worn. This created a high demand for trade beads in Africa.