Кіріспе
Алан Джон Кларк (28 қазан 1935 – 24 шілде 1990) – ағылшын режиссері, теле- және кинофильмдер продюсері және сценарийшісі.
Alan John Clarke (28 October 1935 – 24 July 1990) was an English television and film director, producer and writer.
Өмір және мансап
Кларк Англияның Уайрал қаласындағы Уоллси қаласында дүниеге келген. Кларк шығармаларының көп бөлігі кино емес, теледидар үшін жасалған, оның ішінде әйгілі «The Wednesday Play» және «Play for Today» пьесалары үшін жұмыс істеді. Оның тақырыбы әлеуметтік реализмге бағытталған, мұқтаж немесе қанаушылыққа ұшыраған қауымдар жиі бейнеленеді. Дейв Ролинсонның кітабында жазылғандай, 1962 және 1966 жылдар аралығында Кларк Лондонның Илинг қаласындағы The Questors театрында бірнеше пьесаны қойған. 1967 және 1969 жылдар аралығында ол ITV-нің түрлі туындыларын, соның ішінде Алун Оуэннің («Shelter», «George's Room», «Stella», «Thief», «Gareth»), Эдна О’Брайеннің («Which of These Two Ladies Is He Married To?» және «Ешқашан ештеңе бітпейді») және Рой Минтонның («Жетілдіргіш шақырушы», «Жақсы түн, Альберт», «Экран алдында тұр») пьесаларын режиссерлік етті. Оның бірқатар туындылары саяси спектрдің консервативті бөлігінен танымалдық пен кеңінен сынға ұшырады, соның ішінде Скам (1977), ол BBC тыйым салған, борсталдар (жастар түрмелері) тақырыбын қамтиды, кейіннен Кларк 1979 жылы оны көркем фильм ретінде қайта өңдеді (түпнұсқа теледидар нұсқасы оның өлімінен кейін ғана көрсетілді). Кларк Дэвид Лиландтың сценарийі бойынша «Made in Britain» (1982) телеспектаклін режиссерлік етті, онда Тим Рот (теледидардағы дебюті) расистік скинхед рөлін сомдады, сондай-ақ билік пен нәсілдік азшылықтармен оның жағымсыз қарым-қатынасын көрсетті. «Рита, Сью және Боб Тоу» (1987) көркем фильмі жұмысшы сыныбының жазушысы Андреа Данбардың сахналық туындыларынан бейімделді. Оның кинодағы жұмысы азайып, «Контакт» (1985) – Солтүстік Ирландиядағы британдық әскери күштердің болуы, «Билли Кид және Жасыл Бейз вампирі» (1985), «Жол» (1987) және «Фил» (1989) фильмдеріне дейін жетті. Кларк режиссерлік еткен осы кезеңдегі көптеген фильмдер көбінесе қараңғы және құтқарушылық сапаларынан айырылған деп есептеледі. 1986 жылғы BBC фильмі «Кристин» жасөспірімдердің есірткіге тәуелділігін көрсетсе, «Жол» Солтүстік Англияның депрессиялық аймандарындағы кейіпкерлерді бейнеледі. «Сұлба» тек 37 минуттық фильм болды, ол Солтүстік Ирландиядағы «қақтығыстарды» көрсету үшін атыс сериясын бейнеледі, онда ешқандай сюжеттік желі болмады және диалогтар аз болды; барлығы Белфастта болған нақты діни өлтірулер туралы есептерге негізделген. Фильм атауын Бернард Маклавертидің «Тәулет бөлмесіндегі пил» деп сипаттауынан алды – бұл Солтүстік Ирландияның әлеуметтік проблемаларын жаппай жоққа шығару туралы метафора. Оның соңғы туындысы Аль Хантердің «Фирмасы» (1989) футбол хулигандығын Гари Олдмен сомдаған басты кейіпкер арқылы көрсетті, сонымен қатар Тэтчердің Британиясының саясатын зерттеді. Кларктың бұрынғы фильмдері сияқты, «Фирманың» BBC 2 телеарнасының «Екінші экран» сериясының бөлігі ретінде көрсетілуі де даулы болды және кейбір британдық баспасөз оны тым қатыгез және жыныстық сипаттағы деп сынға алды. «Кристин», «Жол» және «Фил» сияқты, «Фирма» да Кларктың стадиакамды қолдануымен ерекшеленді, ол ішінара Стэнли Кубриктің «Төртінші өлшем» сияқты фильмдеріндегі бұрынғы қолданылуынан шабыттанды. 1990 жылы Кларк Америкаға барып, АҚШ-та кино түсіру саласында мансап құру идеясын жүзеге асыруға тырысты. Өлімінен бұрын ол «Күсiлшілер қатарында кісі өлтіру» (кейіннен «Америкалық кісі өлтіру» деп аталды) фильмін түсіруді жоспарлап отырды, ол кісі өлтірушінің көзқарасынан түсірілген. Фильм жарыққа шықпады, себебі АҚШ-тың ірі киностудияларының қызығушылығының болмауы және Кларктың денсаулығының нашарлауы себеп болды. Дэвид Яллоптың «Құдайдың атымен» атты сценарийі де орындалмай қалды, өйткені Кларк сол кезде өкпеден омыртқасына дейін таралған қатерлі ісігіне байланысты сәулелік терапиядан өтуге мәжбүр болды. 1991 жылы ол туралы деректі фильм, режиссер Алан Кларк Корин Кэмпбелл Хилл, британдық теледидарда көрсетілді. 2016 жылы Кларктың BBC-ге арналған барлық жұмысы екі бөлімді DVD / Blu Ray жинағында шығарылды. Бұл жиынтық 1976 жылғы «Буковский» деректі фильмінің алғашқы ресми шығарылымын және Кларктың көптеген әріптестері мен замандастарымен кең сұхбаттарды қамтыды. Кларк басқаларға, мысалы, режиссер Ник Лавқа әлеуметтік реализмге негізделген фильмдерді түсіруге ықпал етті. Лав Кларктың «Фирма» фильмін көрудің өзі оны кинорежиссер болуға итермелегенін айтты.
Жеке өмір
Кларк 1990 жылғы 24 шілдеде өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол 54 жасқа толыпты. Кларктың ұлы – Габриэль Кларк, ITV телеарнасының спорт журналисі. Оның қызы – Молли Кларк.
Мәдениеттің әсері
Музыкант Энни Локк көп жылдар бойы Кларкпен жақын дос болды, және олар бірге "The Love Girl and the Innocent" фильмінде жұмыс істеді. Кларк қайтыс болғаннан кейін ол оның естелігіне "Алан есімді адам" атты музыкалық топтама жазды. Кларк актерлер, жазушылар және режиссерлердің бір буынына шабыт берді, оның ішінде Пол Гринграсс, Стивен Фрирс, Тим Рот, Рей Уинстон, Гэри Олдман, Дэнни Броклхерст және Иэн Макдональд. Кинорежиссерлер Хармони Корин мен Джоэл Потрик Кларктың өздерінің жұмысына зор ықпал еткенін айтты. Марк Кузинстің "Фильм тарихы" сериясында көрсетілгендей, Гас Ван Санттың 2003 жылғы "Elephant" фильмі, Колумбайн орта мектебіндегі қырғын туралы, Кларктың осы аттас ертерек туындысынан алынған және оның ықпалында болды, әсіресе Кларктың ұзақ кадрларда түсіруге және кейіпкерлерді арт жағынан олар кеңістікте қозғалып бара жатқанда бақылауға бейімділігінен. Джеймс Марштың 2012 жылғы "Shadow Dancer" фильмі 1987 жылғы "Christine" телеспектакліндегі жүріп бара жатқан сахналарға арнайы құрмет көрсетеді. Критик Дэвид Томсон: "Алан Кларк сияқты ешкім де жаяу жүру арқылы шектеулі өмірдің орталық метафорасын жақсы түсінбеді".