Кіріспе

Фокалды қабық дисплазиясы (ФҚД) – ми дамуының туа біткен аномалиясы, онда мидың бір аймағындағы нейрондар аналық жатырда дұрыс қалыптаспай қалады. «Фокалды» дегеніміз – ол кез келген бөлікшедегі шешілген аймақпен ғана шектеледі. Фокалды қабық дисплазиясының барлық түрлері ми қабығының қалыпты құрылымының бұзылуына әкеледі: 1-түрдегі ФҚД-да қабық қабаттарындағы шағын өзгерістер байқалады. 2a-түрдегі ФҚД-да дисморфты нейрондар (ДН) деп аталатын қалыптыдан үлкен нейрондар кездеседі. ФҚД 2b түрі қабаттық құрылымның толық жоғалуын көрсетеді, ал ДН және ісінген жасушалардың болуы олардың үлкен эллипс тәрізді дене пішініне, жанынан ығысқан ядросына және дендриттер мен аксондардың болмауына байланысты көпіршік жасушалары (КЖ) деп аталады. Қазіргі уақытта көпіршік жасушаларының даму тегі нейрондық немесе глиальды алғашқы жасушалардан туындаған деп есептеледі. Көпіршік жасушалары туберкулездік склероз кешеніндегі алып жасушаларға ұқсас. 3-түрдегі ФҚД – бұл гиппокамп склерозы (3a түрі), ұзақ мерзімді эпилепсиямен байланысты ісіктер (3b), қан тамырларының ақаулары (3c) немесе жарақат/гипоксиялық зақымдану (3d) сияқты басқа зақымданулармен байланысты қабықшалық бұзылу. Бұл гендердің мутациялары ми дамуының маңызды кезеңдерінде mTOR жолының белсенділігінің күшеюіне алып келеді. Кейбір жаңа деректер цитомегаловирус және адам папиллома вирусы сияқты белгілі бір вирустармен жатырдағы инфекцияның да рөлі болуы мүмкін екенін көрсетеді. ФҚД-дағы ұстамалар, ДН және КЖ-ның болуынан туындаған бұзылған нейрондық тізбектердің нәтижесі болуы мүмкін. Бұл аномальді жасушалар бұзылған электр сигналдарын тудырады, олар ми қабығының басқа бөліктеріне таралып, әсер етеді. Дәрілер кортикальдық дисплазияға байланысты туындаған ұстамаларды емдеу үшін қолданылады. FҚД аймақтарын хирургиялық жолмен алып тастау, эпилепсияны емдеудің тиімді әдісі болып табылады.

Емдеу

Кортикальды дисплазияны ерекше емдеу қажет емес, барлық емдеу оның салдарынан туындаған белгілерді (әдетте, ұстамаларды) басуға бағытталған. Егер эпилепсияның себебі кортикальды дисплазия болса, онда эпилепсияға қарсы дәрілер (конвульсанттар) бірінші кезектегі ем болып табылады. Егер конвульсанттар ұстамалық белсенділікті тоқтатуға көмектеспесе, нейрохирургиялық араласу мүмкін, онда бұзық жасушалар мидың қалған бөлігінен алынып тасталады немесе оқшауланады (кортикальды дисплазияның орналасқан жеріне және операцияның қауіпсіздігіне байланысты). Нейрохирургиялық араласу бүкіл ми жарты шарын алып тастаудан (гемисфераэктомия), кішкентай зақымдалған бөлікті жоюдан немесе бұзық тінді мидың қалған бөлігінен ажырату үшін бірнеше кесік жасаудан (көптеген субпиалды кесіктер) тұруы мүмкін. Дене күші әлсіз балалар мен нәрестелерге физиотерапия тағайындалуы керек. Дамудағы кемістіктері бар балаларға көбінесе білім беру терапиясы тағайындалады, бірақ осы кемістіктерді толыққанды емдеу жоқ.