Эпилепсия: себептері, түрлері және емдеу жолдары

Эпилепсия – неврологиялық аурулар тобы, ұрықтарға себеп болады. Емдеуге болады, дәрілер қолжетімді. Өлім-жJimдық көрсеткіш өсуде.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Epilepsy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Неврологиялық аурулардың ұстамаларға әкелетін тобы.

Басқа мәселелер салдарынан туындаған эпилепсияның алдын алуға болады. Арзан эпилепсияға қарсы дәрілер көбінесе қолжетімді. Эпилепсияның барлық жағдайлары өмір бойына соқпайды, және көптеген адамдар жақсарып, емдеу қажет болмайтын деңгейге жетеді. 2015 жылы 125 000 адам қайтыс болды, бұл 1990 жылы 112 000 адамнан артық. Эпилепсия егде саяхаттарда жиі кездеседі. Дамыған елдерде жаңа жағдайлардың пайда болуы көбінесе нәрестелерде және егде саяхаттарда болады. Дамушы елдерде аурудың басталуы жас ерекшеліктеріне байланысты жиі болады – кіші балаларда және үлкен балалар мен жас ересектерде. 80 жасқа дейін адамдардың шамамен 5–10% ешқандай себепсіз ұстаманы бастан өткереді. Бірінші ұстамадан кейін екі жыл ішінде екінші ұстаманың болу ықтималдығы шамамен 40% құрайды. Әлемнің көптеген аймақтарында эпилепсиямен ауыратын адамдардың жүргізу құқығына шектеу қойылады немесе белгілі бір мерзімге ұстамалар болмаған жағдайда ғана жүргізуге рұқсат етіледі. "Эпилепсия" сөзі ежелгі грек тілінен келген, "тартып алу, иелену немесе қиындық тудыру" деген мағынаны білдіреді.

Белгілері мен симптомдары

Эпилепсия – қайталап туындайтын эпилепсиялық ұстамалардың ұзақ мерзімді қаупімен сипатталатын жағдай. Бұл ұстамалар мидың қай бөліктеріне және адамның жасына байланысты түрліше көрініс беруі мүмкін.

Қамаулар

Ең көп таралған ұстама түрі (60%) – бұл еріксіз бұлшық еттердің қырылысуымен жүретін конвульсивті ұстамалар. Ошақтық ұстамалардың алдында көбінесе аура деп аталатын белгілі бір сезімдер пайда болады. Автоматизмдер де болуы мүмкін, олар – санасыз жасалатын әрекеттер, көбінесе қарапайым қайталамалы қозғалыстар, мысалы, ерінді шапалақтау немесе бір нәрсені алуға тырысу сияқты күрделі әрекеттер. Бәрі де ес-түссіздікке алып келеді және әдетте ескертусіз басталады. Эпилепсиямен ауыратын адамдардың шамамен 6%-ында белгілі бір жағдайлармен шақырылатын рефлекстік ұстамалар болады. Рефлекстік эпилепсиясы бар адамдарда ұстамалар тек белгілі бір тітіркендіргіштердің әсерінен ғана пайда болады. Көбінесе осыған себеп болатын жағдайлар – жарқыраған жарық және күрт дыбыстар. Ал кейбір түрлерінде ұстамалар көбінесе ұйықтағанда ғана пайда болады. 2017 жылы Эпилепсияға қарсы халықаралық лигасы ұстамалардың және эпилепсияның жіктелуіне, сондай-ақ олардың себептері мен бірге болатын ауруларына қатысты жаңа бірыңғай ережелерді жариялады.

Қамау кластерлері

Эпилепсиямен ауыратын науқастарда ұстамалардың жиілеуі мүмкін, бұл ұстамаларға бақылаудың күрт нашарлауы ретінде қарастырылады. Ұстамалар жиілеуінің таралуы нақты емес, себебі түрлі зерттеулер оларды анықтау үшін әртүрлі анықтамалар қолданған. Дегенмен, бағалаулар бойынша, эпилепсиямен ауыратын науқастардың 5%-дан 50%-ға дейін ұстамалар жиілейді. Жылдам ұстамаларға ұшырайтын, емге бағынбайтын эпилепсиямен ауыратын науқастарда ұстамалар жиілеуінің қаупі жоғары. Ұстамалар жиілеуі денсаулық сақтау қызметтерін көбірек пайдаланумен, өмір сапасының нашарлауымен, психоәлеуметтік функцияның бұзылуымен және мүмкін өлім-жітімнің артуымен байланысты. Бензодиазепиндер ұстамалар жиілеуін жедел емдеу үшін қолданылады.

Жүректің ішекке түсуінен кейінгі

Аурудың белсенді кезеңі (иктальдық күй) аяқталғаннан кейін, әдетте, қалыпты санаға оралуға дейін, пост-иктальдық кезең деп аталатын, шатасу кезеңі болады. Бұл кезең бірнеше сағатқа созылуы мүмкін. Аурудан кейінгі психоз салыстырмалы түрде жиі кездеседі, ол адамдардың 6-10% -ында байқалады. Көп жағдайда адамдар осы уақытта болған оқиғаларды есіне алмайды.

Психологиялық әлеуметтік

Эпилепсия әлеуметтік және психологиялық жағдайға кері әсер ете алады, сондай-ақ мигреньге де. Назар жетіспеуі және гипербелсенділік синдромы (НЖГБ) эпилепсиясы бар балалардың арасында эпилепсиясы жоқ балаларға қарағанда 3-5 есе жиі кездеседі. НЖГБ және эпилепсия баланың мінез-құлқына, оқуына және әлеуметтік дамуына маңызды әсер етеді. Аутизммен ауыратын балаларда эпилепсия жиірек кездеседі. Эпилепсиямен ауыратын әр үшінші адамның өмірінде психикалық аурудың тарихы болады. Бұған эпилепсияның өзіне байланысты патофизиологиялық өзгерістер, сондай-ақ эпилепсиямен өмір сүрумен байланысты жағымсыз жағдайлар (мысалы, стигма, дискриминация) сияқты бірнеше себептер жатады деп есептеледі. Сонымен қатар, эпилепсия мен психикалық аурулар арасындағы байланыс бір жақты емес, екі жақты деп саналады. Мысалы, депрессияға шалдыққан науқастарда жаңадан эпилепсия пайда болу қаупі артады. Эпилепсиямен ауыратын науқастарда коморбидті депрессия немесе қылықтану өмір сапасының нашарлауымен, өлім-жітімнің жоғарылауымен, денсаулық сақтау қызметтерін көбірек пайдаланумен және емдеуге (оның ішінде хирургиялық емдеуге) нашар жауап берумен байланысты. Қылықтану және депрессия өмір сапасындағы айырмашылықты ұстамалардың түрі мен жиілігінен гөрі жақсы түсіндіруі мүмкін. Депрессия мен қылықтану аурулары эпилепсиямен ауыратын науқастарда жеткілікті диагнозы қойылмай және емделмейтініне дәлелдер бар.

Себептер

Эпилепсияның генетикалық және пайда болған себептері болуы мүмкін, көп жағдайда осы факторлардың өзара әрекеттесуі. Белгілі пайда болған себептерге ауыр ми жарақаты, инсульт, ісіктер және бұрынғы инфекция салдарынан туындаған ми проблемалары жатады. Шамамен 60% жағдайда себебі белгісіз. Кейбір эпилепсиялар бір геннің кемістігінен туындайды (1–2%), ал көпшілігі бірнеше гендер мен қоршаған орта факторларының өзара әрекеттесуінен пайда болады. Көбінесе зардап шегетін гендер иондық каналдарға тікелей немесе жанама түрде әсер етеді. Егер бірыңғай егіздің біреуі ауырған болса, екіншісінің де ауруға шалдығу ықтималдығы 50–60% құрайды. Даун синдромы барлардың 1–10% және Ангельман синдромы барлардың 90% эпилепсияға шалдығады. Тюберкулездік склероз кешені – TSC1 немесе TSC2 гендеріндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болатын аутосомдық-доминантты ауру, ол шамамен 6000–10000 тірі туған нәрестелердің біреуіне әсер етеді. Бұл мутациялар рапамициннің (mTOR) механикалық мақсатының жоғарылауына алып келеді, бұл ми, тері, жүрек, көз және бүйрек сияқты көптеген органдарда ісіктердің өсуіне себеп болады. Эпилепсияның таралуы 80–90% деп есептеледі. ТТК науқастарында эпилепсияны емдеудегі салыстырмалы түрде жаңа жетістіктерге mTOR ингибиторлары, каннабидиол және вигабатрин жатады. Көбінесе эпилепсияға операция жасау қажет болады. Стердж-Вебер синдромы GNAQ геніндегі белсенді соматикалық мутациядан туындайды және шамамен 20 000–50 000 тірі туған баланың біреуіне әсер етеді. Мутация миға, теріге және көзге әсер ететін қан тамырларының аномалияларына әкеледі. Типик көрінісіне беттегі портвейн дағы, көздің ангиомалары және ми тамырларының аномалиялары кіреді, олар көбінесе бір жақты, бірақ 15% жағдайда екі жақты болады. Эпилепсияның таралуы 75–100% құрайды және екі жақты зардап шеккендерде жоғары болады. Дегенмен, операциядан кейін түгелдей жазығу деңгейі 83% дейін тіркелді. 1-типті нейрофиброматоз – факоматоздардың ең көп таралған түрі, ол шамамен 3000 тірі туған баланың біреуінде кездеседі. Ол Neurofibromin 1 геніндегі аутосомдық-доминантты мутациялардың нәтижесінде пайда болады. Клиникалық көріністер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ гиперпигменттелген тері дақтары, Лиш түйіндері деп аталатын ирис хамартомалары, нейрофибромалар, оптикалық жолдың глиомалары және когнитивтік бұзылыстар кіруі мүмкін. Эпилепсияның таралуы 4–7% деп есептеледі. Тұмауды басқа факоматоздарға қарағанда, тұмауға қарсы препараттармен бақылау оңай, бірақ кейбір жағдайларда операция жасау қажет болуы мүмкін.

Epilepsy can have both genetic and acquired causes, with the interaction of these factors in many cases. Established acquired causes include serious brain trauma, stroke, tumours, and brain problems resulting from a previous infection. In about 60% of cases, the cause is unknown. Some epilepsies are due to a single gene defect (1–2%); most are due to the interaction of multiple genes and environmental factors. Most genes involved affect ion channels, either directly or indirectly. In identical twins, if one is affected, there is a 50–60% chance that the other will also be affected. Between 1 and 10% of those with Down syndrome and 90% of those with Angelman syndrome have epilepsy. Tuberous sclerosis complex is an autosomal dominant disorder that is caused by mutations in either the TSC1 or TSC2 gene and it affects approximately 1 in 6,000–10,000 live births. These mutations result in the upregulation of the mechanistic target of rapamycin (mTOR) pathway which leads to the growth of tumors in many organs including the brain, skin, heart, eyes and kidneys. The prevalence of epilepsy is estimated to be 80 90%. Relatively recent developments for the treatment of epilepsy in TSC patients include mTOR inhibitors, cannabidiol and vigabatrin. Epilepsy surgery is often pursued. Sturge Weber syndrome is caused by an activating somatic mutation in the GNAQ gene and it affects approximately 1 in 20,000–50,000 live births. The mutation results in vascular malformations affecting the brain, skin and eyes. The typical presentation includes a facial port wine birthmark, ocular angiomas and cerebral vascular malformations which are most often unilateral but are bilateral in 15% of cases. The prevalence of epilepsy is 75 100% and is higher in those with bilateral involvement. However, high rates of seizure freedom with surgery have been reported in as many as 83%. Neurofibromatosis type 1 is the most common phakomatoses and occurs in approximately 1 in 3,000 live births. It is caused by autosomal dominant mutations in the Neurofibromin 1 gene. Clinical manifestations are variable but may include hyperpigmented skin marks, hamartomas of the iris called Lisch nodules, neurofibromas, optic pathway gliomas and cognitive impairment. The prevalence of epilepsy is estimated to be 4–7%. Seizures are typically easier to control with anti seizure medications relative to other phakomatoses but in some refractory cases surgery may need to be pursued.

Сатып алынған

Эпилепсия бірнеше басқа жағдайлардың салдарынан туындауы мүмкін, оның ішінде ісіктер, инсульт, бас травмасы, орталық нерв жүйесінің бұрынғы инфекциялары, генетикалық аномалиялар және туылған кезде мидың зақымдануы. Инсультке кейінгі эпилепсияның қауіп факторларына инсульттың ауырлығы, ми қабығының зардап шегуі, қан кету және ерте ұстамалар жатады. Эпилепсияның 6-20% бас жарақатынан пайда болады деп саналады. Менингиттен кейін эпилепсияның даму қаупі 10%-дан кем; көбінесе инфекцияның өзі кезінде ұстамалар пайда болады. Мида шошқа таспа құртының (цистицеркоз) жұқпасының бір түрі нейроцистицеркоз деп аталады және бұл паразиттің кең таралған аймақтарында эпилепсияның жартысына дейін себеп болуы мүмкін.

Механизм

Көбінесе мидың электрлік белсенділігі синхронды болмайды, себебі көптеген нейрондар бірдей уақытта емес, сигналдар ми бойымен тараған сайын тізбектей оянады.

Эпилепсия

Эпилепсияның нақты механизмі белгісіз, бірақ оның жасушалық және желілік механизмдері туралы біраз мәлімет бар. Дегенмен, мидың қандай жағдайда шамадан тыс синхронизациямен ұстамалық белсенділікке көшетіні әлі белгісіз. МикроРНК (miRNA) деңгейіндегі өзгерістер маңызды рөл атқаратын сияқты. МикроРНК – мРНК тұрақтылығы мен трансляциясын төмендету арқылы көптеген ақуыздың экспрессия деңгейін реттейтін шағын, кодтамайтын РНК отбасы, сондықтан олар эпилепсиядағы маңызды реттеуші механизмдер және терапиялық мақсаттар болуы мүмкін. Эпилепсия кезінде осы кезде қозушы нейрондардың оқшаулауға қарсы тұру қабілеті төмендейді. Қан-ми тосқауылының бұзылуы да себеп болуы мүмкін, себебі бұл қандағы заттардың миға енуіне жағдай жасайды.

Қамаулар

Эпилепсиялық ұстамалар көбінесе кездейсоқ оқиға емес екеніне дәлелдер бар. Ұстамалар көбінесе стресс, алкогольдің шамадан тыс қолданылуы, жыпылықтайтын жарық немесе ұйқының жетіспеуі сияқты факторлардың (триггерлер деп те аталады) салдарынан туындайды. Ұстамалық шегі – ұстаманы тудыру үшін қажетті күш мөлшерін көрсетеді; эпилепсияда бұл шек төмендейді. Әдетте, қоздырғыш нейрон оқшауланғаннан кейін белгілі бір уақытқа оқшаулануға төзімді болады. Глиоз, нейрондардың жоғалуы және мидың белгілі бір аймақтарының атрофиясы эпилепсиямен байланысты, бірақ бұл өзгерістер эпилепсияны тудыра ма, әлде эпилепсия осы өзгерістерге әкеле ме, әлі белгісіз. Бұл бірнеше бірдей факторлар, әртүрлі деңгейде миды патологиялық жағдайға түрткіндеп, ұстаманы бастауы мүмкін.

Диагностика

Эпилепсия диагнозы көбінесе ұстаманың басталуын және оның себебін анықтау арқылы қойылады.

Менеджмент

Эпилепсия көбінесе екінші ұстама болғаннан кейін күнделікті қабылданатын дәрілермен емделеді. Дәріге төзімді жағдайларда, арнайы диеталар, нейростимуляторды енгізу немесе нейрохирургия сияқты басқа да емдеу амалдары қарастырылуы мүмкін.

Бірінші көмек

Тониктік-клоникалық ұстамасы бар адамды бүйіріне жатқызып, қалыпқа келтіру позыциясына қою өкпеге сұйық түсуіне кедерес жасайды. Ауызға саусақ салу, тістің қысылуын болдырмау құралын немесе тілді басу құралын салу ұсынылмайды, себебі бұл адамның құсуына немесе құтқарушының тістелуіне әкелуі мүмкін. Жалпы, омыртқаны сақтау шаралары қажет емес. Тыныс жолын ашық және қорғалған күйде ұстау үшін медициналық көмек қажет болуы мүмкін; Диазепамды тік ішек арқылы да қолдануға болады. Егер бұл тиімді болмаса, бір ғана басқа препаратқа ауысу ұсынылады. Пациенттердің шамамен 30% антиконвульсанттармен емдеуге қарамастан, ұстамаларға ұшырай береді. Бақылана босатылатын карбамазепин дереу босатылатын карбамазепинмен бірдей тиімділікке ие және оның жанама әсерлері аз болуы мүмкін. Ұлыбританияда карбамазепин немесе ламотригин ошақтық ұстамалар үшін бірінші таңдау ретінде ұсынылады, ал леветирацетам және вальпроат шығындар мен жанама әсерлерге байланысты екінші таңдау болып табылады. Жалпыланған ұстамалар үшін вальпроат бірінші таңдау, ал ламотригин екінші таңдау ретінде ұсынылады. Дегенмен, кейбір елдерде оны бақыланатын препарат ретінде тану қиын болуы мүмкін, әсіресе жүктіліктің бірінші триместрінде қолданғанда. Антиэпилептикалық препараттардың ішінде леветирацетам мен ламотригин туа біткен кемістіктерді тудыру қаупі ең төмен. Балалардың шамамен 70% және ересектердің 60% емді тоқтатуға мүмкіндік алады.

Хирургиялық операция

Эпилепсияға қарсы операцияны, дәрі-дәрмекпен емдеуге көнбеген эпилепсиясы бар кез келген адам үшін қарастыру керек. Пациенттер эпилепсия хирургиясы саласында тәжірибесі бар орталықтарда жеке-жеке бағаланады. Бұл басқа емдеулердің қатарына кем дегенде екі немесе үш түрлі дәрілік препаратты сынап қарау кіреді. Операцияның мақсаты – ұстамаларды толық бақылауға алу. Дегенмен, көптеген дәрігерлер, тіпті ұстамалардың ауырлығын едәуір азайтатын паллиативтік хирургия да, дәріге төзімді эпилепсиясы бар балаларда дамуға қадам басқануына немесе дамудың тоқтауына көмектеседі деп санайды, және мұндай нәтижелер жағдайлардың 60-70% -ында мүмкін.

Бүлдір жүйкені ынталандыру

Нейротрансмиттерлерді жоғары деңгейдегі VNS (h VNS) арқылы дәрілік емес жолмен модуляциялау, төмен деңгейдегі VNS (l VNS) -пен салыстырғанда, медициналық және/немесе хирургиялық емге жауап бермейтін балалар мен ересектерде ұстамалардың жиілігін азайтуға мүмкіндік береді. Мұндай диеталар дәріге төзімді эпилепсиясы бар балаларға пайдалы болуы мүмкін, бірақ ересектерде қолдану мәселесі әлі де анық емес. Целиак ауруы немесе целиак емес глютенге сезімталдық және басқа қанайналымның кальцификациясы бар адамдарда глютенсіз диета ұстамалардың жиілігін азайтуы мүмкін. ЭЭГ толқындарына негізделген операторлық биофидбэк, дәрілерге жауап бермейтін жағдайларда қолдау табады. Дегенмен, психологиялық әдістерді дәрілердің орнына қолдануға болмайды, мұны қолдайтын деректер бар. Кейбір иттер, көбінесе «ұстаманы сезетін иттер» деп аталады, ұстама кезінде немесе одан кейін көмектесе алады. Иттердің ұстаманы орын алғанға дейін болжау қабілеті бар-жоғы белгісіз. Эпилепсияны емдеуде психологиялық араласулардың басқа емдеулермен бірге қолданылуын қолдайтын орташа сапалы деректер бар. Психологиялық араласулар өзін-өзі басқару мен емдеуге ұстану арқылы кейбір адамдарда ұстамаларды бақылауды жақсартуы мүмкін. 2018 жылы FDA бұл препаратты Леннокс-Гастау синдромы және Дравет синдромы үшін мақұлдады. Ересектер мен балаларда дәріге төзімді ұстамаларды емдеуде дексаметазонды қолдану туралы бірнеше зерттеулер бар.

Альтернативтік медицина

Балама медицина, оның ішінде акупунктура, әдеттегі витаминдер және йога, эпилепсияны емдеуде қолдануын растайтын сенімді деректерге ие емес. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, мелатонинге қатысты деректер жеткіліксіз. Зерттеулер нашар әдістемелік сапаға ие болды және нақты қорытынды жасау мүмкін болмады. Е витамині, Q10 коферменті және ресвератрол. Бұл заттардың (теория бойынша) тиімді болу себебі, олар қабынуды немесе тотығу стресін азайтады, ал бұл эпилепсияға себеп болатын екі маңызды механизм.

Жүктілікке қарсы күрес

Бала туу жасындағы әйелдер, оның ішінде эпилепсиясы бар әйелдер, егер тиімді контрацепция қолданбаса, жоспарланбаған жүктілікке ұшырау қаупі бар. Эпилепсиясы бар әйелдер гормоналды контрацепцияны қолдана бастағанда ұстамалар жиілігі уақытша артуы мүмкін. Карбамазепин, эсликарбазепин ацетаты, окскарбазепин, фенобарбитал, фенитоин, примидон және руфинамид – қуатты ферменттерді индукциялайтын эпилепсияға қарсы дәрілерге жатады. Перампанел және топирамат жоғары дозада ферменттерді индукциялай алады. Керісінше, гормоналды контрацепция организмдегі ламотригиннің деңгейін төмендетіп, оның тиімділігін азайтуы мүмкін. Жүктілік кезінде ұстамалар жиілігі айтарлықтай өзгермейді. Дамып келе жатқан елдерде халықтың 75 пайызы емделмейді немесе дұрыс емделмейді. Эпилепсиядан болатын өлім-жітімнің ең көп өсуі қарт адамдар арасында байқалады. Эпилепсиялық статустан өлім көбінесе дәрінің қабылдамауынан емес, жатқан аурудың салдарынан туындайды. Оның себебі әлі анықталған жоқ және эпилепсиямен байланысты өлімнің шамамен 15 пайызын құрайды. 2015 жылы әлем бойынша 39 миллионға жуық адам осы ауруға шалдыққан. Ауру 20 жасқа дейін халықтың 1 пайызын, ал 75 жасқа дейін 3 пайызын құрайды. Бұл, ішінара, қарт адамдарда инсульттан кейін жақсы жазылуымен байланысты. Көне тарих бойында бұл ауруды рухани жағдай деп есептеген. Бұл анықтама Чарака Самхита аюрведалық мәтініне (б.з.д. 400 шамасы) көшкен. Көне гректер ауру туралы қарама-қайшы пікірлерде болды. Олар эпилепсияны рухани билік деп санаған, сонымен қатар оны данышмандық пен құдайлықпен байланыстырған. Олар осы ауруды қасиетті ауру (ἠ ἱερὰ νόσος) деп атаған. Эпилепсия грек мифологиясында кездеседі: ол Ай құдайлары Селена мен Артемидамен байланысты, олар оларды ренжіткендерге жаза берген. Гректер Юлий Цезарь мен Геркулес сияқты маңызды тұлғалардың да осы ауруға шалдыққандығын ойлаған. Сол кездегі адамдар олардың кеудесіне түкіріп, бұл проблемадан сақтайды деп сенген. Кейде айналмалы тоқыма станогы қолданылған, бұл фотосезімтал эпилепсияға сілтеме болуы мүмкін. Көптеген мәдениеттерде эпилепсиямен ауыратын адамдар қорланған, қанағаттандырылмаған және тіпті түрмеге жабылған. 20 ғасырдың екінші жартысында Танзанияда және Африканың басқа аймақтарында эпилепсияны зұлым рухтардың билігі, сиқыршылық немесе уланумен байланыстырған және оның жұқпалы екеніне көптеген адамдар сенеді. Заманауи неврологияның отаны саналатын Сальпетриерде Жан Мартин Шарко эпилепсиямен ауыратын адамдарды психикалық аурулармен, созылмалы сифилиспен және қылмыстық есімі жоқ адамдармен қатар тапқан. Көне Римде эпилепсия morbus comitialis немесе «сенат залының ауруы» деп белгілі болған және оны құдайлардың қарғысы деп есептеген. Солтүстік Италияда эпилепсияны дәстүрлі түрде Әулие Валентиннің ауруы деп атаған. Америка Құрама Штаттарында кем дегенде 1840 жылдары эпилепсия құлау ауруы немесе құлау сезімі деп белгілі болған және оны медициналық ақылсыздықтың бір түрі деп санаған. Сол шақтың шамасында Францияда эпилепсия haut mal, mal de terre, mal de Saint Jean, mal des enfans және mal caduc деп аталған. Бірінші заманауи ем – фенобарбитал 1912 жылы жасалған, ал фенитоин 1938 жылы қолданысқа енгізілген.

Women of child bearing age, including those with epilepsy, are at risk of unintended pregnancies if they are not using an effective form of contraception. Women with epilepsy may experience a temporary increase in seizure frequency when they begin hormonal contraception. Potent enzyme inducing anti seizure medications include carbamazepine, eslicarbazepine acetate, oxcarbazepine, phenobarbital, phenytoin, primidone, and rufinamide. The drugs perampanel and topiramate can be enzyme inducing at higher doses. Conversely, hormonal contraception can lower the amount of the anti seizure medication lamotrigine circulating in the body, making it less effective. Pregnancy does not seem to change seizure frequency very much. In the developing world, 75% of people are either untreated or not appropriately treated. The greatest increase in mortality from epilepsy is among the elderly. Death from status epilepticus is primarily due to an underlying problem rather than missing doses of medications. the cause of this is unclear. and accounts for about 15% of epilepsy related deaths;

In the United Kingdom, it is estimated that 40–60% of deaths are possibly preventable. affecting about 39 million people as of 2015. It affects 1% of the population by age 20 and 3% of the population by age 75. or the developing world. This has been attributed partly to better survival following strokes in the elderly. Throughout ancient history, the disease was thought to be a spiritual condition. this definition was carried forward into the Ayurvedic text of Charaka Samhita (c. 400 BC). The ancient Greeks had contradictory views of the disease. They thought of epilepsy as a form of spiritual possession, but also associated the condition with genius and the divine. One of the names they gave to it was the sacred disease (ἠ ἱερὰ νόσος). Epilepsy appears within Greek mythology: it is associated with the Moon goddesses Selene and Artemis, who afflicted those who upset them. The Greeks thought that important figures such as Julius Caesar and Hercules had the disease. People of the time would spit on their chest believing that this would keep the problem from affecting them. Occasionally a spinning potter's wheel was used, perhaps a reference to photosensitive epilepsy. In most cultures, persons with epilepsy have been stigmatized, shunned, or even imprisoned. As late as in the second half of the 20th century, in Tanzania and other parts of Africa epilepsy was associated with possession by evil spirits, witchcraft, or poisoning and was believed by many to be contagious. In the Salpêtrière, the birthplace of modern neurology, Jean Martin Charcot found people with epilepsy side by side with the mentally ill, those with chronic syphilis, and the criminally insane. In Ancient Rome, epilepsy was known as the morbus comitialis or 'disease of the assembly hall' and was seen as a curse from the gods. In northern Italy, epilepsy was traditionally known as Saint Valentine's malady. In at least the 1840s in the United States of America, epilepsy was known as the falling sickness or the falling fits, and was considered a form of medical insanity. Around the same time period, epilepsy was known in France as the haut mal , mal de terre , mal de Saint Jean , mal des enfans , and mal caduc The first modern treatment, phenobarbital, was developed in 1912, with phenytoin coming into use in 1938.

Стигма

Эпилепсиямен ауыратын адамдар дүние жүзінде әлеуметтік ұятқа ұшырайды. Бұл экономикалық, әлеуметтік және мәдени тұрғысынан адамдардың өміріне әсер етеді.

Экономика

Құрысулар АҚШ-та шамамен бір миллиард долларлық тікелей экономикалық шығындарға себеп болады.

Көлік құралдары

Эпилепсиямен ауыратын адамдар автокөлік жол апатына түсу қаупі екі есеге жоғары, сондықтан әлемнің көптеген елдерінде оларға көлік жүргізуге рұқсат берілмейді немесе белгілі бір шарттар орындалған жағдайда ғана жүргізуге болады. Кейбір елдерде заң бойынша дәрігерлер адамның ұстамаға түскенін лицензиялау органына хабарлауға міндетті, ал басқаларында талап – тек сол адамды өзі хабарлауға ынталандыру. Эпилепсиясы немесе ұстамалары бар адамдарға әдетте ұшқыш куәлігі берілмейді. Канадада егер адамда бір ұстамадан аспаса, барлық басқа да тестілеулер қалыпты болса, бес жылдан кейін шектеулі куәлік алуға мүмкіндік бар. Сондай-ақ, қызбадан туындаған және дәрі-дәрмектерге байланысты ұстамалар бар адамдар да қарастырылуы мүмкін. Сирек жағдайларда, оқшауланған ұстамаға немесе қызбадан туындаған ұстамаларға түскен және дәрі-дәрмексіз ересек шақта ұстамасыз қалған адамдарға ерекше рұқсат берілуі мүмкін. Ұлыбританияда толық ұлттық жеке ұшқыш куәлігіне кәсіби жүргізуші куәлігіне қойылатын талаптармен бірдей талаптар қойылады. Бұл дәрі-дәрмек қолданбайтын кезде он жыл бойы ұстамасыз болуды талап етеді. Осы талапқа сай келмейтіндер бес жыл бойы ұстамасыз болған жағдайда шектеулі куәлік ала алады. Америка Құрама Штаттарында Эпилепсия қоры, кейбір ауруханалар және жеке адамдар қолдау топтарын ұйымдастырады. Австралияда Эпилепсия қоры эпилепсиямен ауыратын адамдарға қолдау көрсетеді, білім береді, оқытуды жүзеге асырады және зерттеулерді қаржыландырады. Халықаралық эпилепсия күні (Дүниежүзілік эпилепсия күні) 2015 жылы басталды және ақпан айының екінші дүйсенбісінде тойланады. "Көктемгі күн" – эпилепсия туралы хабардарлықты арттыруға арналған тағы бір әлемдік күн, ол 2008 жылы тоғыз жасар канадалық Кассиди Меган бастамасымен құрылды және әр жылдың 26 наурызында өткізіледі.

Сезімталдықты болжау және модельдеу

Тікелей болжам жасау – бұл эпилепсиялық ұстамаларды олар пайда болуға дейін ЭЭГ негізінде болжауға жасалған әрекеттер. Тиімді болжам жасау құрылымы әлі қолжетімді болмаса да, тікелей болжам жасау ғылымы және мұндай құралды жасау мүмкіндігі прогресске ие. Эпилепсияның жануарлар модельдерін жасау үшін, ұстама тудыруға қабілетті оқиғаларға қайталап ұшырату, ақырында ұстамаларды оңай тудыруға әкеледі. Кеміргіштердегі эпилепсияның әртүрлі жануарлар модельдері ЭЭГ-дегі және эпилепсияның әртүрлі түрлерінің мінез-құлқындағы өзгерістерді қайталайды, әсіресе рецидивтік спонтанды ұстамалардың пайда болуын. Кейбір жануарларда эпилепсияның әртүрлі түрлері табиғи түрде байқалатындықтан, тышқан мен егеуқұйрықтардың штамдары эпилепсияның генетикалық модельдері ретінде пайдаланылады. Атап айтқанда, бірнеше тышқан мен егеуқұйрықтар ЭЭГ тіркелген кезде шырыштар мен толқындарды көрсетеді және жоғарылау эпилепсиясын түсіну үшін зерттелді. Бұл модельдердің ішінде, 1980-ші жылдары сипатталған ГАЭРС (Страсбургтен шыққан генетикалық жоғарылау эпилепсиясы бар егеуқұйрықтар) штаммы балалық шақтағы жоғарылау эпилепсиясының механизмдерін түсінуге көмектесті. Егеуқұйрықтың ми тілімдері эпилептиформды белсенділікті азайтудағы қосылыстардың әлеуетін бағалау үшін құнды модель болып табылады. Гиппокамп желілеріндегі эпилептиформды жарылыстардың жиілігін бағалау арқылы зерттеушілер жаңа эпилепсияға қарсы препараттарды іздеуге үміттенеді. Әдебиеттегі гипотезалардың бірі қабыну жолдарына негізделген. Бұл механизмді қолдайтын зерттеулер эпилепсиямен ауыратын науқастарда, әсіресе жалпыланған эпилепсиямен ауыратындарда қабыну, гликолипидтік және тотығу факторларының жоғары екенін көрсетті.

Болашақтағы емнің ықтимал түрлері

Гендік терапия эпилепсияның кейбір түрлері зертенеді. Иммундық функцияны өзгертетін дәрілер, мысалы, көктамырлық иммуноглобулиндер, қалыпты күтімге қосымша ем ретінде қолданғанда ұстамалардың жиілігін азайтуы мүмкін; алайда, балалар мен ересектерде эпилепсиясы бар науқастарда осы дәрілердің жақсы қабылданатынын анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. 2012 жылдан бері инвазивті емес стереотаксиялық радиохирургия эпилепсияның белгілі бір түрлері үшін стандартты хирургиямен салыстырылып келеді.

Басқа жануарлар

Эпилепсия басқа да көптеген жануарларда, оның ішінде иттер мен мысықтарда кездеседі; шындығында, бұл иттердегі ең көп таралған ми ауруы. Иттерде әдетте леветирацетам, фенобарбитал немесе бромид сияқты құрысуға қарсы препараттармен, ал мысықтарда фенобарбиталмен емделеді. Жылқыдағы жалпы ұстамаларды анықтау салыстырмалы түрде оңай, бірақ жалпыланбаған ұстамаларды анықтау қиын болуы мүмкін және ЭЭГ пайдалы болуы мүмкін.